آیا خداوند دارای روح می باشد؟

منظور از روح خدا چیست؟
0 13

9 دقیقه

بنابر باور پیروان دین اسلام و سایر ادیان الهی خداوند دارای جسم نیست بنابراین از داشتن روح نیز مبرا است، پس چرا در قرآن کریم که سخن خدا با بندگانش می باشد این عبارت آمده است که از روح خودم در او یعنی انسان دمیدم؟

پاسخ:

در علم فلسفه و کلام اسلامی بعد از اثبات صانع و واجب الوجود (خداوند متعال) به اثبات صفات و ویژگی های او می پردازند، از جمله این که واجب الوجود بسیط من جمیع الجهات است، یعنی ماهیت ندارد، اجزاء، چه خارجی و چه ذهنی ندارد حتی در عقل نیز نمی توان برای او جنس و فصلی در نظر گرفت، خلاصه این که هیچ گونه محدودیت و هیچ گونه حدّی در واجب متعال وجود ندارد، و تنها حدّی که می توان گفت بی حدّی و بی نهایت بودن است.(۱)

چرا که هر نوع محدودیت در واجب نقص است و هر جا نقصی باشد برای بر طرف کردن آن نیازمند دیگران خواهد بود و این نیازمندی با واجب الوجود بودن سازگاری ندارد.(۲) حال با توجه به این مطلب خداوند تبارک و تعالی نه جسم دارد و نه هر قالبی که مانند جسم او را محدود کند، مانند روح. یعنی خداوند هیچ گونه محدودیتی ندارد، واجب الوجود مانند روح و یا عقل مجرد است ولی با این تفاوت که حد و مرزی برای وجود او نمی توان تصور کرد. پس خداوند «روح» هم ندارد. حال این مطلب چگونه با آیه قرآن که می فرمایند: فَإِذَا سَوَّیْتُهُ وَنَفَخْتُ فِیهِ مِن رُّوحِی فَقَعُواْ لَهُ سَاجِدِینَ(۳). «چون آفرینش را به پایان رساندم و از روح خودم در آن دمیدم در برابر او سجده کنید» آیا خداوند تبارک و تعالی روح دارد، یعنی محدود است آیا این آیه با این قاعده عقلی سازگار است.

برای پاسخ به این سؤال لازم است به تفسیر آیه رجوع کنیم تا مطلب روشن گردد. علامه طباطبایی در این باره می نویسد: «نفخت» یعنی داخل کردن هوا به وسیله دهان در اجسام و کنایه است از القاء و ایجاد اثر و یا امری غیر محسوس در چیزی. لذا در آیه کنایه است از این که خداوند «روح» را در بدن انسان ایجاد کرده است».(۴) هم چنین از آیات دیگری از قرآن استفاده می شود که روح و بدن جسمانی انسان دو چیز هستند و خداوند ابتدا با خلق بدن جسمانی و آمادگی آن، روح را در آن قرار می دهد.(۵)

امّا چرا قرآن تعبیر «روحی» دارد، آیا خداوند از روح خود قسمتی را جدا کرد و در آدمی قرار داد. علامه طباطبایی در جواب این سؤال می نویسد: «اضافه شدن روح به خداوند متعال در عبارت «روح» اضافه لامیه است که مفید ملک است».(۶) یعنی عبارت بیان می کند «روحی» را که مالک آن و خالق آن هستم را در انسان قرار دادم.

امّا چرا خداوند «روح» را از جانب خود می داند (اضافه به خود کرده است) در حالی که می دانیم خداوند نه جسم دارد و نه روح. دلیل این مطلب این است که خداوند می خواهد بیان کند روحی بسیار پر عظمت و شریف را در کالبد انسان قرار داده است.

همان گونه که خانه کعبه را به خاطر عظمتش «بیت الله» می خوانند و یا ماه مبارک رمضان را به خاطر برکتش «شهر الله» (ماه خدا) می نامند.(۷) لذا خداوند تبارک و تعالی برای تکریم و تشریف انسان و بزرگداشت او و عظمتش در میان سایر موجودات، خلق او و خلق روح او را مستقیما به خود نسبت می دهد.(۸) در نتیجه: با توجه به این مطالب (تفسیر آیه و مباحث عقلی که گذشت) می توان گفت تعارضی بین آنها وجود ندارد، چرا که منظور از آیه مالکیت و خالقیت خداوند سبحان است، یعنی او «روح» را خلق کرد و در کالبد انسان قرار داد و به خاطر تکریم و شرافت انسان آن را به خود نسبت داده است.

پاورقی:

۱٫ طباطبائی، سید محمد حسین، نهایه الحکمه، موسسه الامام خمینی، چاپ نجارش، چاپ اول، ۱۳۸۵ش، ص۲۹۵٫
۲٫ خرازی، سید محسن، بدایه المعارف، موسسه النشر الاسلامی، چاپ چهاردهم، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۴۲٫
۳٫ حجر : ۲۹٫
۴٫ طباطبائی، سید محمد حسین، تفسیر المیزان، قم، دفتر انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق، ج۱۲، ص۱۵۵٫
۵٫ مومنون : ۱۴٫
۶٫ تفسیر المیزان، همان.
۷٫ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش، چاپ اول، ج۱۱، ص۷۹٫
۸٫ طبرسی، تفسیر مجمع البیان، تهران، انتشارات ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۵۱۷٫

منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.