آیا مطالبی که از کتاب فضائح الصوفیه از ملاصدرا تحت عنوان عشق از دیدگاه صوفیه و فلاسفه آورده شده درست است؟

پاسخگویان
0 6

8 دقیقه

مطلب نقل شده صحیح است و ملاصدرا مطلبی راجع به عشق در کتاب «اسفار» (فصل ۱۹، جلد ۷) بیان کرده است. ملاصدرا ابتدا اقوال مختلفی را نقل می کند که این عشقی که در وجود انسان به جوانان زیبارو نهاده شده خوب است یا بد و این که برخی آن را بد می دانند و برخی خوب و دلایلی هم ذکر می کنند. ملاصدرا در پایان نظر خود را بیان می کند که قبل از طرح آن مطلبی را متذکر می شویم و آن این که متأسفانه آنچه در کتاب «فضائح الصوفیه» به عنوان شرح و ترجمه این قسمت از «اسفار» ذکر شده، بسیار ناقص است و مراد و مقصود ملاصدرا را متوجه نشده است؛ همان طور که مرحوم مطهری (ره) می فرماید: «یک فرد بسیار مستعد سال ها باید کار کند تا به مرحله اول برسد؛ یعنی، بفهمد که آن را (اسفار را) نمی فهمد و بار دیگر با دید دیگری وارد شود بسی افراد که سال ها عهده دار تدریس فلسفه صدار بوده اند در حالی که به عمق آن نفوذ نکرده اند از این رو توصیف و تحلیل کار صدرا کار هر فلسفه خوانده ای نیست» تا چه رسد به کسی که اسفار را نخوانده و به ظاهر عبارت بسنده کرده است. متأسفانه مترجم هر چند شخصیت بزرگی از نظر فقه و علوم دیگر می باشد؛ ولی از ترجمه این چند سطر مشخص است که آشنایی با اسفار ملاصدرا ندارد. در هر صورت ملاصدرا چنین می فرماید: «عشق انسانی دو قسم است: ۱- حقیقی، ۲- مجازی و عشق حقیقی همان محبت و عشق به خدا و صفات و افعال خدا است» و بزرگانی هم که اشعاری راجع به عشق سروده اند در این مقوله می باشد، مثلاً امام راحل درباره عشق می فرماید: {Sماه رمضان شد می و میخانه برافتاد# عشق و طرب و باده به وقت سحرافتادS} {Sافطار به می کرد برم پیر خرابات # گفتم که تو را روزه به برگ و ثمر افتادS} {Sبا باده وضوگیر که در مذهب رندان # در حضرت حق این عملت بارور افتادS} حالا اگر کسی امام را ندیده و نشناخته بود و می خواست از روی این اشعار قضاوت کند، چه قضاوت می کرد؟!! بلی اگر کسی اهل معرفت است و اصطلاح این بزرگان را می داند، می فهمد که مراد و مقصود این بزرگان چیست… . مرحوم ملاصدرا می فرماید: «عشق مجازی نیز دو قسم است: ۱- نفسانی، ۲- حیوانی». نفسانی آن است که انسان در درون خود، با تصاویر خوب و زیبا و صور متمثله مشغول می باشد، مثلاً روزی لیلی به مجنون رسید و گفت من لیلی ام. مجنون گفت: من را با خیال و تصویر باطنی و عشق تو خوش است، نه با بدن و شکل خارجی تو. امام راحل می فرماید: {Sمعجز عشق ندانی تو زلیخا داند# که برش یوسف محبوب چنان زیبا شدS} این عشق نفسانی به مراتب از عشق حیوانی بهتر است؛ چون هم و غم عاشق یک چیز شده است و آن هم در درون خود است. از این رو چنین شخصی زودتر از دیگران می تواند به عشق حقیقی واصل شود؛ چون در واقع بریدن از یک معشوق برای او کافی است، ولی در عشق حیوانی معشوق های فراوانی دارد که دل بریدن از آنها بسیار مشکل است. ازاین رو بین او و عشق حقیقی فرسنگ ها فاصله است. اما عشق حیوانی همان عشقی است که مبدأ آن شهوت و غریزه جنسی است که در این قسمت صورت ظاهر معشوق مراد است و شکل ظاهری معشوق، او را به وجود آورده و شهوت جنسی او را تحریک می کند و هدف عاشق رسیدن به بدن معشوق است (مانند سایر حیوانات). عشقی که ملاصدرا بحث می کند، عشق حقیقی و عشق نفسانی است که این دو ممدوح و خوب است و عشق حیوانی مذموم است. اما متأسفانه مترجم کتاب اولاً؛ عشق حقیقی را بیان نکرده و ثانیاً؛ بین عشق نفسانی و حیوانی خلط فرموده است. گر چه منشأ هر سه، همان عشق به جمال و زیبایی است؛ که یکی عشق به جمال مطلق دارد و دیگری عشق به مظاهر خارجی و این گاهی نفسانی و گاهی حیوانی است. اولی و دومی پسندیده و سومی مذموم است؛ مگر در موارد حلال مثل زن و شوهر.

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.