منظور از الحمد لله رب العالمین چیست؟

1 1,652

الحمد لله رب العَالمین; یعنی ستایش خدایی را سزد که مالک و مدبر همه عوالم است.

چون خداوند، پروردگار جهانیان است، و در قرآن میفرماید: این است خدا، پروردگار شما ]که[ آفریننده هر چیزی است; خدایی جزء او نیست; پس چگونه ]از او[باز گردانیده میشوید؟ (غافر، ۶۲); بنابراین از جهت فعل، تمام حمدها از آنِ خدا و از جهت اسم هم فرموده است له الأسمأ الحُسنیَ نامهای نیکو به او اختصاص دارد. (طه، ۸) هم در اسمأ و هم در افعالش جمیل است و هر جمیلی از او صادر میشود; بنابراین، هم در برابر اسمای زیبایش و هم در برابر افعال جمیلش، سزاوار ستایش است و هیچ حمدی، در برابر هیچ امر پسندیدهای، از هیچ حمد کنندهای سر نمیزند; مگر آنکه در حقیقت حمد خداست; به دیگر سخن، چون خداوند خالق، منعم، مربی و مصلح شؤون بندگان است، همه حمدها مخصوص اوست.(تفسیر المیزان، همان، ص ۳۰ و ۳۱ / نمونه، همان، ص ۲۹ / مجمعالبیان، طبرسی، ج ۱، ص ۹۷، نشر دارالمعرفه، بیروت.)

واژه ربّ (از مادّه ربب) به معنای صاحب، مالک و همه کاره چیزی است. در معنی اصلی ربّ مفهوم پرورش و تربیت خوابیده است; لذا در فارسی معمولاً آن را به عنوان پروردگار ترجمه میکنند; و به مالک و صاحب چیزی که به تربیت و اصلاح آن میپردازد ربّ گفته میشود.

این واژه به صورت مطلق فقط در مورد خداوند متعال استعمال میشود که عهده دار تربیت و تدبیر موجودات است، و درباره غیر خدا به صورت مقید استعمال میشود، چنانکه گفته میشود ربّالدار (صاحب خانه)، ربّالفرس (صاحب اسب).(ر.ک: اقرب الموارد، الشرتونی اللبنانی، ص ۳۸۱، منشورات مکتبه آیهالله مرعشی نجفی / قاموس قرآن، سیدعلیاکبر قرشی، ج ۳، ص ۴۳، دارالکتب الاسلامیه / تفسیر نمونه، آیهالله مکارم شیرازی و دیگران، ج ۱، ص ۳۰، دارالکتب الاسلامیه.)

کلمه عالمین جمع عالَم است و عالم به معنای مجموعهای از موجودات مختلف است که دارای صفات مشترک و یا زمان و مکان مشترک هستند، مثلاً میگوییم: عالم انسان، عالم حیوان، یا میگوییم: عالم غرب، عالم شرق، عالم امروز، عالم دیروز و… بنابراین عالَم خود به تنهایی معنی جمعی دارد و هنگامی که به صورت عالمین جمع بسته میشود افاده کثرت میکند و اشاره به تمام مجموعههای این جهان است.

مقصود از عالمین در این آیه (ربّ العـَلمین) همه مخلوقات و عوالم نظام هستی امکانی است، چنانکه در تفسیر آیه الْحَمْدُ لِلَّهِ رب الْعَـَـلَمِینَ از حضرت علینقل شده که فرمود: رب العـَلمین اشاره به مجموع همه مخلوقات است اعم از موجودات بیجان و جاندار

بنابراین معنای رب العـَلمین این است که خداوند متعال مالک و صاحب همه مخلوقات و پروردگار سراسر عوالم هستی امکانی است، و هیچ شریکی در ربوبیت ندارد.(ر.ک: تفسیر نمونه، آیهالله مکارم شیرازی و دیگران، ج ۱، ص ۳۱ ـ ۳۲، دارالکتب الاسلامیه / تفسیر نورالثقلین الحویزی، ج ۱، ص ۱۷، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان / تسنیم تفسیر قرآن کریم، آیهالله جوادی آملی، ج ۱، ص ۳۳۳، مرکز نشر اسرأ.)

مطالعه تاریخ ادیان و مذاهب نشان میدهد که منحرفان از خط توحید راستین، همواره، برای این جهان ربّهای متعددی قائل بودند و گمال میکردند هر یک از انواع موجودات نیاز به رب النوع مستقلی دارد که آن نوع را تربیت و رهبری نماید; مانند: ربّالنوع آب، ربّالنوع آتش، خورشید، ماه، جنگل و…; حتی برخی از اقوام بعضی از انسانها را ربّ خود قرار داده بودند: اتَّخَذُوَّاْ أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَـَنَهُمْ أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللَّهِ وَالْمَسِیحَ ابْنَ مَرْیَمَ;(توبه، ۳۱)

عدهای نیز بتها را جانشین ربالنوعهای پیشین میدانستند و به احترام و پرستش آنها میپرداختند. قرآن مجید خط بطلانی بر همه این ربّها کشید و فرمود: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَـَـلَمِینَ; ربّ همه مخلوقات خداوند متعال است و هیچ شریکی در ربوبیت ندارد: قُلْ أَغَیْرَ اللَّهِ أَبْغِی رَبًّا وَهُوَ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ (انعام، ۱۶۴)(ر.ک: تفسیر نمونه، آیهالله مکارم شیرازی و دیگران، ج ۱، ص ۳۲ ـ ۳۵، دارالکتب الاسلامیه.)

خداوند

1 نظر
  1. نیستانک می گوید

    با سلام الحمدالله رب العالمین سپاس و حمد خدایی که صاحب عالم ها میباشد. صاحب چیزی است که هرگز آدمی نمی تواند حتی عالمی که در آن حضور دارد را وصف کند. پس در مورد عالم دیگر نباید به خود اجازه و شهامت توضیح دهد.مانند کودکی که جمع دو با دو را نمیداند و از او توقع ضرب داریم.

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.