منظور از الحمد لله رب العالمین چیست؟

0 137

الحمد لله رب العَالمین; یعنی ستایش خدایی را سزد که مالک و مدبر همه عوالم است.

چون خداوند، پروردگار جهانیان است، و در قرآن میفرماید: این است خدا، پروردگار شما ]که[ آفریننده هر چیزی است; خدایی جزء او نیست; پس چگونه ]از او[باز گردانیده میشوید؟ (غافر، ۶۲); بنابراین از جهت فعل، تمام حمدها از آنِ خدا و از جهت اسم هم فرموده است له الأسمأ الحُسنیَ نامهای نیکو به او اختصاص دارد. (طه، ۸) هم در اسمأ و هم در افعالش جمیل است و هر جمیلی از او صادر میشود; بنابراین، هم در برابر اسمای زیبایش و هم در برابر افعال جمیلش، سزاوار ستایش است و هیچ حمدی، در برابر هیچ امر پسندیدهای، از هیچ حمد کنندهای سر نمیزند; مگر آنکه در حقیقت حمد خداست; به دیگر سخن، چون خداوند خالق، منعم، مربی و مصلح شؤون بندگان است، همه حمدها مخصوص اوست.(تفسیر المیزان، همان، ص ۳۰ و ۳۱ / نمونه، همان، ص ۲۹ / مجمعالبیان، طبرسی، ج ۱، ص ۹۷، نشر دارالمعرفه، بیروت.)

واژه ربّ (از مادّه ربب) به معنای صاحب، مالک و همه کاره چیزی است. در معنی اصلی ربّ مفهوم پرورش و تربیت خوابیده است; لذا در فارسی معمولاً آن را به عنوان پروردگار ترجمه میکنند; و به مالک و صاحب چیزی که به تربیت و اصلاح آن میپردازد ربّ گفته میشود.

این واژه به صورت مطلق فقط در مورد خداوند متعال استعمال میشود که عهده دار تربیت و تدبیر موجودات است، و درباره غیر خدا به صورت مقید استعمال میشود، چنانکه گفته میشود ربّالدار (صاحب خانه)، ربّالفرس (صاحب اسب).(ر.ک: اقرب الموارد، الشرتونی اللبنانی، ص ۳۸۱، منشورات مکتبه آیهالله مرعشی نجفی / قاموس قرآن، سیدعلیاکبر قرشی، ج ۳، ص ۴۳، دارالکتب الاسلامیه / تفسیر نمونه، آیهالله مکارم شیرازی و دیگران، ج ۱، ص ۳۰، دارالکتب الاسلامیه.)

کلمه عالمین جمع عالَم است و عالم به معنای مجموعهای از موجودات مختلف است که دارای صفات مشترک و یا زمان و مکان مشترک هستند، مثلاً میگوییم: عالم انسان، عالم حیوان، یا میگوییم: عالم غرب، عالم شرق، عالم امروز، عالم دیروز و… بنابراین عالَم خود به تنهایی معنی جمعی دارد و هنگامی که به صورت عالمین جمع بسته میشود افاده کثرت میکند و اشاره به تمام مجموعههای این جهان است.

شما به دنبال این مطالب هستید:

مقصود از عالمین در این آیه (ربّ العـَلمین) همه مخلوقات و عوالم نظام هستی امکانی است، چنانکه در تفسیر آیه الْحَمْدُ لِلَّهِ رب الْعَـَـلَمِینَ از حضرت علینقل شده که فرمود: رب العـَلمین اشاره به مجموع همه مخلوقات است اعم از موجودات بیجان و جاندار

بنابراین معنای رب العـَلمین این است که خداوند متعال مالک و صاحب همه مخلوقات و پروردگار سراسر عوالم هستی امکانی است، و هیچ شریکی در ربوبیت ندارد.(ر.ک: تفسیر نمونه، آیهالله مکارم شیرازی و دیگران، ج ۱، ص ۳۱ ـ ۳۲، دارالکتب الاسلامیه / تفسیر نورالثقلین الحویزی، ج ۱، ص ۱۷، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان / تسنیم تفسیر قرآن کریم، آیهالله جوادی آملی، ج ۱، ص ۳۳۳، مرکز نشر اسرأ.)

مطالعه تاریخ ادیان و مذاهب نشان میدهد که منحرفان از خط توحید راستین، همواره، برای این جهان ربّهای متعددی قائل بودند و گمال میکردند هر یک از انواع موجودات نیاز به رب النوع مستقلی دارد که آن نوع را تربیت و رهبری نماید; مانند: ربّالنوع آب، ربّالنوع آتش، خورشید، ماه، جنگل و…; حتی برخی از اقوام بعضی از انسانها را ربّ خود قرار داده بودند: اتَّخَذُوَّاْ أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَـَنَهُمْ أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللَّهِ وَالْمَسِیحَ ابْنَ مَرْیَمَ;(توبه، ۳۱)

عدهای نیز بتها را جانشین ربالنوعهای پیشین میدانستند و به احترام و پرستش آنها میپرداختند. قرآن مجید خط بطلانی بر همه این ربّها کشید و فرمود: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَـَـلَمِینَ; ربّ همه مخلوقات خداوند متعال است و هیچ شریکی در ربوبیت ندارد: قُلْ أَغَیْرَ اللَّهِ أَبْغِی رَبًّا وَهُوَ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ (انعام، ۱۶۴)(ر.ک: تفسیر نمونه، آیهالله مکارم شیرازی و دیگران، ج ۱، ص ۳۲ ـ ۳۵، دارالکتب الاسلامیه.)

خداوند

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.