دلیل بطلان عول و تعصیب در اسلام چیست؟

0 608

دلیل بطلان عول و تعصیب در اسلام چیست؟ این دو مسأله را به صورت روشن بیان کنید.

مسأله عول و تعصیب از آن جا سرچشمه میگیرد که سهام ارث گاه از مجموع مال کمتر و گاه بیشتر میشود

برای مثال اگر ورثه فقط دو خواهر (پدر و مادری) و شوهر باشند، ارث دو خواهر ۲۳ مال وارث شوهر ۱۲ مال است که مجموع آن دو، ۷۶ مال یعنی ۱۶ از مجموع مال بیشتر میشود

در این جا این بحث مطرح میشود که آیا ۱۶ باید به نسبت سهام از همه ورثه یا از افراد معینی کم شود؟

در میان دانشمندان اهل سنّت، معروف این است که باید از همه کم شود و این را فقیهان عول (=زیادی و بلندی) مینامند

بنابراین از دیدگاه آنان ۱۶ کسری مال ـ در مثال مذکور ـ باید از هر دو به نسبت سهامشان کسر شود

در حقیقت سهامداران ارث را مانند طلبکارانی فرض کرده اند که بدهکار بر پرداختن مطالبات همه آن، قادر نیست و به اصطلاح ورشکست شده است

و میدانیم که در چنین جایی، مقدار کمبود را به نسبت، از همه طلبکاران کسر میکنند

ولی به عقیده فقیهان شیعی، کمبود از سهم شوهر کسر نمیشود و جبران آن بر عهده دو خواهر است.

این سخن از این روی است که ـ چنان که در حدیث میخوانیم:

ممکن نیست خداوندی که حساب همه چیز، حتی ریگ های بیابان را دارد

سهام ارث را طوری قرار دهد که کسری داشته باشد(شرایع للاسلامه، ج ۴، ص ۹۱٫)

خداوند در اینگونه موارد قانونی وضع کرده که با توجه به آن قانون، کمبودی به وجود نمی آید

و آن این است که در میان وارثان، بعضی در قرآن سهمی ثابت از نظر حداقل و حداکثر دارند

مانند سهم شوهر و زن و پدر و مادر، ولی بعضی دیگر چنین نیستند; مانند پسر، دو خواهر و دو دختر و…

بنابراین، همیشه کسری باید از حساب آنها که سهمشان شناور است، محاسبه شود نه از کسانی که سهمشان ثابت است.

گاه نیز به عکس، مجموع سهام، از مجموع مال، کمتر است و چیزی اضافه باقی میماند

مثلاً اگر مردی از دنیا برود و تنها یک دختر و مادر از او باقی بمان

، میدانیم که سهم مادر در این صورت ۱۶ و دختر ۳۶ مال میباشد که مجموع آنها۶۶ میشود، یعنی ۲۶ اضافه میماند.

فقهای اهل سنت بر این باورند که این اضافی را باید به عَصَبه،

یعنی مردان طبقه بعد (مثل برادرهای متوفی در مثال مذکور) پرداخت شود، و این را اصطلاحاً تعصیب مینامند

ولی فقیهان شیعی معتقدند که همه آن را باید در میان آن دو (مادر و دختر) به نسبت ۱ و ۳ تقسیم کرد

زیرا با وجود طبقه قبل، نوبت به طبقه بعد نمیرسد; افزون بر آن دادن مقدار اضافی به مردان طبقه بعد

شبیه قوانین دوران جاهلیت است که زنان را بدون دلیل از ارث محروم میساختند.

چگونگی محاسبه مقدار کسری و اضافی به حسب سهامها از مسائل دقیق و پیچیده ارث است و شما میتوانید برای آگاهی بیشتر به منابع فقهی مراجعه نمایید.

(ر.ک: تفسیر نمونه، آیهالله مکارم شیرازی و دیگران، ج ۳، ص ۳۰۴ـ۳۰۵، دارالکتب الاسلامیه /

شرایع الاسلام، محقق حلی، ج ۴، ص ۹۱ / جواهر الکلام، ج ۳۹، ص ۱۰۵٫)

موانع ارث

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.