آیا تقسیم اموال توسط پدر قبل از فوت معتبر است؟

0 683

آیا تقسیم اموال توسط پدر قبل از فوت و در شرایط عقلی کامل و با امضا شهود معتبر است و آیا ورثه می توانند بعد از فوت پدر به این تقسیم نامه ایراد بگیرند.

پاسخ:

هر اصطلاح یا عمل فقهی یا قانونی تعریف و شرایط خاص خود را دارد چنانچه در سایر علوم نیز این گونه است و در حقوق نیز هر عمل حقوقی تعریف و ویژگی ها و آثار حقوقی و قانونی خود را دارد و اگر از آن شرایط و خصوصیات تبعیّت نکند یا واجد آن شرایط نباشد دیگر آن عمل حقوقی و آثارش بر او اطلاق نمی شود. یکی از این اعمال حقوقی ارثیه و تقسیم ارثیه است. طبق تعریف «ارث عبارت است از تملک بازماندگان میّت نسبت به مالی که میّت ترک کرده و از خود بجا گذاشته است».(۱)

بنابراین تقسیم اموال کسی به عنوان ارثیّه از نظر شرعی و قانونی بعد از فوت آن شخص است. و به تقسیم اموال کسی در حال حیات خودش تقسیم ارثیه گفته نمی شود. حال اگر کسی در حال حیات خود اموال خود را بین افرادی تقسیم کند حال این افراد از اقوام و ورثه او باشد یا افراد بیگانه باشد، این دیگر تقسیم ارثیه نیست بلکه اسم شرعی و قانونی آن هبه یا بخشش است و چون اموال هر کس در حال حیات خودش مایملک اوست و اختیارش دست صاحب آن است هیچ کس نمی تواند مانع هبه یا تقسیم اموال شخص باشد.

چنانچه نقل شده است که امام حسن مجتبی ـ علیه السلام ـ در طول حیات خود سه بار نصف اموال خود را بین فقرا تقسیم کرد. و آنچه در سئوال شما مطرح است اگر پدر اموال خود را بین وراث تقسیم می کند که بعد از وفاتش دیگر با هم مشکل نداشته باشند این عمل استناد فقهی و قانونی ندارد. یعنی عمل پدر به عنوان تقسیم ارث درست نیست بلی می شود گفت که او مقداری از اموال خود را بین همه یا بعضی ورّاث تقسیم و هبه نموده است و اگر به عنوان هبه تقسیم کرده باشد و شهود هم معتبر باشند، ورّاث نمی توانند به آن ایراد وارد کنند چون پدر در حال حیات و صحت و سلامت عقل، اموال خود را تقسیم و هبه کرده است و آن زمان شرعا مالک و مسلّط براموال خود بوده است و «الناس مسلّطون علی اموالهم» شامل آن می شود.

امّا اگر به عنوان ارثیه تقسیم کرده باشد چنانچه گذشت هیچ کس شرعا و قانونا مجاز به این کار نیست و شرع و قانون آن را به رسمیت نمی شناسد. چون هبه و ارثیه تعریف و آثار خاص خود را دارند. حال شما ببینید پدرتان به چه عنوان اموال خود را تقسیم کرده است اگر به عنوان هبه تقسیم کرده است ورّاث نمی توانند بعد از فوتش به آن تقسیم نامه ایراد بگیرند. لیکن بایذ به این نکته نیز توجه نمود که شرط درستی هبه، به قبض دادن آن است.

بنابراین، چنانچه پدرتان اموال مزبور را به قبض و تصرف فرزندان داده باشد هبه و بخشش تحقق می یابد وگرنه بخشش ذکر شده نیز فاقد اعتبار خواهد بود.(۲) امّا اگر به عنوان ارثیه تقسیم کرده است این عمل او غیر شرعی و غیر قانونی است و شرع و قانون چنین عملی را به رسمیّت نمی شناسد فلذا ورّاث می توانند به چنین تقسیم نامه ای ایراد بگیرند و آن را قبول نکنند. مگر اینکه تمام آن اموالی که تقسیم کرده به اندازه ثلث یعنی یک سوم اموال پدرتان باشد چون وصیّت به اندازه ثلث نافذ و جایز است و بیشتر از آن جایز نیست مگر اینکه ورّاث آن را قبول کنند.

شما به دنبال این مطالب هستید:

[هم چنین ملاحظه کنید که پدرتان آن اموال را به تصرّف و تملک آنها درآورده است یا نه؟ اگر به تصرف و تملّک آنها درآورده است معلوم می شود بخشش و هبه کرده است و رضایت و عدم رضایت دیگران مانع کار پدرتان نمی شود امّا اگر پیش شهود معتبر وصیّت کرده و اموال را تقسیم کرده که بعد از وفاتش هر کس آن قسمت را ببرد این مسأله شرعا و قانونا جایز نیست] حذف شود چون اجماع فقهای شیعه است که وصیت به بیشتر از ثلث نافذ نیست مگر اینکه ورّاث اجازه دهند. یکی از مراجع بزرگوار می فرمایند: «اگر به چیزی وصیت کرد که آن مال بیشتر از ثلث اموال اش بود نفوذ چنین وصیتی منوط به اجازه ورّاث است».(۳)

یا در مسأله دیگر می فرمایند: «در اجازه ورّاث بیشتر از ثلث که میّت وصیت کرده است باید ورّاث به صراحت آن وصیت را امضاء و قبول کنند و صرف رضایت نفسانی و درونی کافی نیست».(۴) بنابراین پدرتان اگر خود به عنوان هبه و بخشش از مال خود و در حیات خود همه یا بعضی را تقسیم کرده باشد و به تصرف و تملک اولادش درآورده باشد دیگران نمی توانند مانع کار او شوند امّا اگر تقسیم کرده و به عنوان ارثیه قرار داده که بعد از خودش صاحب شوند اگر بیش از ثلث باشد سایر ورّاث باید اجازه دهند و الاّ درست نیست و باید طبق شرع و قانون دوباره تقسیم شود. اما اگر به اندازه ثلث یا کمتر از ثلث باشد اجازه و رضایت سایر ورّاث در صحت آن نقشی ندارد.

در پایان استفتایی از آیت الله فاصل لنکرانی (ره) را ذکر می کنیم. سؤال مرسوم است که شخص در زمان حیات اموال خود را به صورت سهم الارث بین ورثه خود تقسیم می‌کند و بعد از فوت بین ورثه اختلاف حاصل می‌شود، آیا این مسأله وجاهت شرعی دارد؟ همچنین آیا می‌تواند در زمان حیات مقدار زیادی از دارایی خود را به یکی از ورثه مصالحه یا هبه کند به نحوی که ضرر به حقوق سایر ورثه داشته باشد؟ آیت الله فاضل لنکرانی اگر اموال خود را به صورت هبه یا صلح بین فرزندان خود تقسیم کرده است مانع شرعی ندارد و هر یک سهم واگذار شده را مالک هستند و اختلاف ورثه وجاهت شرعی ندارد. اما اگر وصیت کرده که بعد از فوتش هر کدام قسمتی معین را ببرند. در این صورت اگر وصیت مازاد بر ثلث نباشد نافذ است و اگر زاید بر ثلث باشد، مازاد بر ثلث منوط به اجازه ورثه است و اختلاف آنها بی‌مورد است و انسان می‌تواند هر مقدار از دارایی خود را به‌ یکی از ورثه مصالحه کند اگر چه به سایر ورثه ضرر وارد شود ولی بدون جهت تفاوت گذاشتن بین فرزندان مکروه است، خصوصاً اگر موجب اختلاف آنها شود.(۵)

پاورقی:

۱. طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان، ج۴، ص۲۳۷.
۲. أجوبه الاستفتاءات (فارسى)، در یک جلد، دفتر معظم له در قم، قم – ایران، اول، ۱۴۲۴ ه‍ ق، ص۴۰۵ و ۴۰۶.
۳. تبریزی، میرزا جواد، منهاج الصالحین، ج۲، ص۲۸۱، مسأله ۱۰۱۱.
۴. همان، مسأله ۱۰۱۹.
۵. محمد فاضل لنکرانی، جامع المسائل (فارسى – فاضل). ج‌۲، ص: ۴۲۰ و ۴۲۱، سؤال ۱۱۶.

منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

موانع ارث

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.