اگر ریا به فکر آدم بیاید در حالی که خود تمایل به آن ندارد، آیا باعث بطلان عمل می گردد؟ شرایط ریا چیست؟

0 19

رسوخ ریا در فکر و عقیده و دل آدمی، چنان ظریف و مخفی است که در روایت آمده است: ریا که شعبهای از شرک است، مخفیتر از حرکت مورچهای روی سنگی سیاه در شب ظلمانی و تاریک می باشد، لیکن یکی از امراض قلبی، وسوسههای شیطانی است که ریا نیست، ولی انسان فکر می کند ریا صورت گرفت است.

ابلیس خبیث برای آنکه انسان را از انجام برخی عبادات و اعمال واجب به خصوص مستحبی محروم کند، یا به فعل معصیتی وادار نماید، با طرح صورت هایی شبیه ریا، شخص را به شک و تردید می اندازد و با اصرار و تقویت آن، فرد را از انجام کار خوب منصرف می کند.

برای محروم نمودن فرد از فیض نماز اوّل وقت، یا جماعت و اقامه آن در مسجد، و یا نماز شب، وسوسه می کند که این کارها را برای خودنمایی و شهرتطلبی انجام می دهی، در حالی که شخص در عمق جان خود، چنین عقیدهای ندارد. برای آن که فرد را از تقیّد به دین و رعایت نمودن حریم واجبات و محرّمات منصرف کند، در خاطرش می اندازد که کار شما برای ریا، خودنمایی، خودشیرینی، مقدس مأبی و نظایر آن است، در حالی که واقعاً چنین نیست. همه اینها از مکرها و دامهای شیطان است.

هیچ یک از این امور ریا نیست. برای شکستن شیطان و بی اثر کردن مکر او و منصرف کردن وی از ادامه وسوسه باید هر فعل یا کیفیت عملی را که انجام آن موجب ناراحتی شیطان می شود، بیشتر انجام داد، تا از این مرحله نفسانی عبور کرد.

یکی از علمای اخلاق می فرمایند: یکی از اقسام ریا، ترک عمل از ترس گرفتار شدن به ریا است. کسی که چنین عملی انجام می دهد، کارشیطان را آسان کرده و او را از افساد (و وسوسه کردن) بی نیاز نموده است.(۱)

بهترین راه برای مقابله آن است که اصلاً فکر ریا بودن یا نبودن را در این امور کنار گذاشت و اصلاً بهترین راه برای مقابله با آن است که اصلاً فکر ریا بودن یا نبودن را در این امور کنار گذاشت و اصلاً در مورد نظر دیگران در مورد اعمال فکر نکرد.

علایم و شرایط ریا و ریاکار:

امیر المؤمنین(ع) فرمود: ریاکار سه نشانه دارد: اگر مردم او را ببیند، سر حال و با نشاط میشود اما هنگامی که به تنهایی عبادت می کند، کسالت او را فرا می گیرد و دوست دارد در تمام کارهایش مردم از او تعریف و تمجید کنند.(۲)

البته هر یک از نشانههای ذکر شده، به حالات و نیّت انسان بستگی دارد. وقتی انسان جمعی از اهل ایمان را مشاهده می کند که با رغبت تمام و خضوع و خشوع مشغول عبادت خدا هستند، یا در دعای کمیل، ندبه و مراسم دیگری چون شبهای احیا شرکت می کند، حال توبه و انابه و خوف و خشیت دیگران را می بیند، طبیعی است که در نفس او تأثیر می گذارد و موجب رغبت و شوق در عبادت می شود. این حالت ریا نخواهد بود، بلکه هیجان رغبت و زوال غفلت خواهد بود. شیطان در امثال این مواقع درصدد وسوسه می آید و در دل آدمی می اندازد که معلوم است: عبادت تو به جهت ریا است، پس ترک آن بهتر است. این چنین جمله هایی از مکرهای شیطان است!(۳)

هر نشاط و سرور در عبادت ریا نیست، بلکه خوشحالی دارای اقسامی است که فقط بعضی ریا و مذموم است،(۴) مثل آن که خوشحالی او به خاطر آن است که مردم او را دیدهاند، نه این که خداوند به او چنین توفیقی داده است.

مردی به پیامبر عرض کرد: عملم را پنهان می کنم و دوست ندارم کسی از آن آگاه شود، ولی همین که کسی اطلاع می یابد، خوشحال می شوم. حضرت فرمود: برای تو دو پاداش هست: پاداش عمل پنهانی و پاداش عمل آشکار.

از امام باقر(ع) درباره مردی که عمل خیری انجام می دهد و چون دیگران او را می بینند، خوشحال می شود. سؤال شد، فرمود: اشکال ندارد، زیرا هر کسی دوست دارد خدا او را به خوبی میان مردم مشهور کند. البته در صورتی که عملش را به این منظور انجام نداده باشد.(۵)

پس اگر در عبادت، واقعاً ریا صورت گیرد، به نظر فقها عمل باطل است اما اگر وسوسه باشد و ریای واقعی نباشد، عمل صحیح است و نباید به آن اعتنا کرد.

پی نوشتها:

۱٫ سید عبداللَّه شبر، کتاب الاخلاق، ترجمه محمد رضا جباران، ص ۲۷۲٫

۲٫ همان، ص ۲۶۳٫

۳٫ مولا احمد نراقی، معراج السعاده، ص ۴۷۹٫

۴٫ اخلاق شبر، ص ۲۷۰ – ۲۷۱٫

۵٫ همان.

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.