انسان کیست؟ ارزش انسان به چیست؟ راه رسیدن به کمالات کدام است؟

0 53

استاد مطهری(ره) میگوید: از نظر قرآن انسان موجودی است برگزیده از طرف خداوند، خلیفه و جانشین او در زمین، نیمه ملکوتی و نیمه مادی، دارای فطرتی خود آشنا، آزاد، مستقل، امانتدار خدا و مسئول خویشتن و جهان، مسلط بر طبیعت و زمین و آسمان، وجودش از ضعف و ناتوانی آغاز میشود و به سوی قوت و کمال سیر میکند و بالا میرود اما جز در بارگاه الهی و جز با یاد او آرام نمیگیرد. ظرفیت علمی و عملی اش نامحدود است؟ ارزش انسان به کمال رسیدن است و منظور از کمال، کمال روحی و نفسانی است چون روح اصل و مبنای هویت و شخصیت آدمی است. از دیدگاه اسلام ارزش انسان به آن است که به هدف خلقت که قرب الهی است نائل گردد. از نظر قرآن انسانی سعادتمند است که به این هدف دست یابد. سعادت در گرو کسب علم یا لذت یا قدرت بیشتر و مانند اینها نیست.

سعادت تنها در پیوند با خدا حاصل میشود که در قرآن از آن به عبادت تعبیر شده است: و ماخلقت الجن و الانس الا لیعبدون؛ جن و انس را نیافریدم جز برای آن که مرا بپرستند.(۱) برای رسیدن به کمال نهایی، ابزارهایی لازم است که عبارتند از:

۱ – معرفت خدا: کلید نیل به هدف نهایی معرفه الله است. بدون شناخت خداوند تقرب به او امکان پذیرنیست و از این رو امام علی(ع) میفرماید: اول الدین معرفته؛ معرفت خدا سرآغاز تدین است.(۲)

۲ – تقوا: برای دستیابی به مقام شکر و نیل به اجر عظیم و احاطه بر مسائل با روشن بینی خاص و کسب موفقیت، قرآن مجید تقوا را مطرح کرده که همه این موضوعات در قرب به پرودگار مؤثر است.

۳ – عبادت: در حدیث قدسی آمده است: هیچ بندهای به عبادتی بهتر از واجبات به من نزدیک نشده است. او به وسیله نوافل به من تقرب میجوید تا جایی که او را دوست بدارم، آنگاه گوش شنوا و دیده بینا و دست توانای او خواهم بود. اگر مرا بخواند پاسخش میدهم و چنانچه چیزی از من بخواهد ارزانیاش میدارم.(۳)

۴ – ترک گناه: بزرگترین مانع رسیدن به کمالات، گناه و هوای نفس است به طوری که امام صادق(ع) میفرماید: بین بنده و خدا هیچ پردهای تاریکتر و ترسناکتر از نفس و هوی نیست. برای از بین بردن این دو وسیلهای مانند احتیاج به خدا و خشوع برای خدا و گرسنگی در روز و بیداری در شب نیست.(۴)

حذر از پیروی نفس که در راه خدا

مردم افکن تر از این غول بیابانی نیست

امام صادق(ع) میفرماید: از هوای نفس بپرهیزید همان طوری که از دشمنانتان میپرهیزید. هیچ چیز دشمنتر برای مردم از پیروی هواهایشان و نتیجه زبان هایشان نیست.(۵)

بر این اساس، دست یابی به کمال، ریاضت و مجاهده با نفس میخواهد.

ایمان عبارت است از این که انسان علاوه بر اعتقاد به آن چه گفته شد، در برابر اوامر الهی تسلیم محض باشد. به عبارت دیگر: حقیقت ایمان تسلیم در ظاهر و باطن در برابر حق است.(۶) چون تسلیم در برابر حق مراتب دارد، ایمان هم دارای مراتب است، زیرا ممکن است انسان در برابر دستورنماز تسلیم باشد، ولی در برابر دستورخمس تسلیم نباشد و عمل به آن برایش مشکل باشد. حضرت صادق(ع) فرمود: خداوند ایمان را بر هفت سهم تقسیم کرده: نیکی، صدق، یقین، رضا، وفا، حلم و علم (شاید مراد علم به وظایف شرعی باشد). کسی که تمام این هفت سهم را دارد، مؤمن کامل و متعهد است.(۷)

قرآن کریم مؤمنان حقیقی را چنین توصیف کرده و نشانههای ایمان را چنین بیان میکند: مؤمنان تنها کسانی هستند که هر وقت نام خدا برده شود، دلهایشان (از عظمت خدا و احساس مسئولیت در برابر وظایف الهی) ترسان میگردد، و هنگامی که آیات او بر آنها خوانده میشود، ایمانشان افزون میگردد، و تنها بر پروردگارشان توکل دارند. آنها نماز را بر پا میدارند، و از آن چه به آنها دادهایم، انفاق میکنند. مؤمنان حقیقی آنها هستند. برای آنان درجات (فوقالعادهای) نزد پروردگارشان است و برای آنها آمرزش و روزی بی نقص و عیب است.(۸)

در این آیات پنج صفت برای مؤمنان حقیقی ذکر شده است.

در ابتدای سوره مؤمنون نیز بعد از بیان این که مؤمنان رستگارند، صفات مؤمنان را تا ده آیه بیان کرده است. در آیات دیگر نیز برخی از صفات مؤمنان را بیان نموده است.

امیرمؤمنان علی(ع) فرمود: ایمان بندهای کامل نمیشود تا به درجهای برسد که آن چه را خدا دوست دارد، دوست بدارد و آن چه را خدا دشمن دارد، دشمن بدارد.(۹)

پینوشتها:

۱ – ذاریات (۵۱) آیه ۵۶٫

۲ – نهج البلاغه، خطبه اول.

۳ – اصول کافی، ج۴، ص ۵۳٫

۴ – سفینهالبحار، ج۲، ص ۶۰۳٫

۵ – اصول کافی، ج۴، ص ۳۰٫

۶ – تفسیرنمونه، ج۱۵، ص ۴۱۲ و ج ۷۴، ص ۸۶٫

۷ – همان، ج۲۲، ص ۲۹٫

۸ – انفال (۸) آیه ۲ تا ۴٫

۹ – محمد محمدی ری شهری، میزان الحکمه، ج۱، ص ۱۹۷، شماره ۱۳۳۰ ( ماده ایمان).

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.