آیا توبه در حالت مرگ پذیرفته میشود؟

0 15

آیات قرآن حاکی از آن است که به هنگام مرگ حجابهای مادی از دیدگان افراد برداشته میشود، به گونهای که افراد از سرنوشت خود در سرای دیگر آگاه میشوند، و به گونهای عالم برزخ را با دیدگان برزخی خود میبینند، این جاست که گروه نیکوکاران به استقبال مرگ میروند و آن را هدیه الهی تلقی میکنند، در حالی که گنهکاران، سخت در ندامت فرو رفته و گمان میکنندکه توبه و انابه و تظاهر به ایمان در این لحظه سودی دارد.
قرآن در آیاتی تذکر میدهد که توبه این گروه در این لحظه پذیرفته نیست و ندامت سودی ندارد، زیرا ندامت در صورتی مایه کمال روح است که فرد نادم به انجام گناه قادر باشد، ولی آنگاه که قدرت و توان از او سلب گردیده، و جز یک راه پیش روی او نیست، در این صورت ندامت، حاکی از دگرگونی روحی، و توبه به معنی شستشوی روح نخواهد بود. از این جهت این نوع ندامت و توبه با ندامتها و توبههای دوره قبل از لحظات مرگ، اختلاف ماهوی دارد. آیات در این باره فراوان است که برخی را یادآور میشویم:
«وَ لَیْسَتِ التَّوْبَهُ لِلَّذینَ یَعْمَلُونَ السَّیئاتِ حَتّی اِذا حَضَرَ اَحَدَهُمْ الْمَوْتُ قالَ اِنّی تُبْتُ اْلانَ» نساء/۱۸
[توبه کسانی که مدتها بدیها را انجام میدهند، و آنگاه که مرگ یکی از آنان فرا رسید میگویند اینک توبه نمودیم، پذیرفته نیست]
و در آیه دیگر میفرماید:
«حَتّی اِذا جَاء اَحَدَهُمُ الْمَوتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلّی اَعْمَلُ صالِحاً فیما تَرَکْتُ» مؤمنون/۹۹-۱۰۰
[آنگاه که مرگ یکی از این بدکاران فرا میرسد، میگوید بار الها مرا به دنیا برگردان تا من در مواردی که کوتاهی کردهام عمل صالح انجام دهم ( خطاب میآید ) هرگز….]
طاغوت مصر، فرعون، به هنگام غرق شدن در دریا، خواست از این اصل بهره بگیرد و اظهار ایمان نمود ولی با رد خدا روبرو شد. آنجا که میفرماید:
«حَتّی اِذا اَدْرکَهُ الْغَرَقُ قالَ آمَنْتُ انّهُ لا الِهَ اِلَّا الَّذی آمَنَتْ بِه بَنُو اِسْرائیلَ وَ اَنَا مِنَ الْمُسْلِمینَ، آلاْنَ وَ قَدْ عَصَیْتُ قَبْلُ وَ کُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدینَ» یونس/۹۱ـ۹۰
[( فرعون بر پیمودن راه بد ادامه داد ) تا لحظهای که غرق او را گرفت، در این هنگام به فکر توبه افتاد، گفت: ایمان آوردم که خدائی جز خدائی که بنی اسرائیل به آن ایمان آوردهاند، نیست و من یکی از تسلیم شدگان در پیشگاه او هستم (خطاب آمد) الآن، در حالی که در گذشته مخالفت میکردی و از مفسدان بودی؟]
امتهایی که مستحق نزول عذاب بودند تا پیش از نزول آن، پیامبران الهی را مسخره میکردند ولی آنگاه که با عذاب روبرو میشدند دست به دامن انبیاء شده اظهار ایمان میکردند چنانکه میفرماید:
« فَلَمّا رَأَوْا بَاْسَنا قالُوا آمَنّا بِاللهِ … فَلَمْ یَکُ یَنْفَعُهُمْ ایمانُهُمْ لَمّا رَأَوْا بَأْْسَنا » غافر/۸۴
]آنگاه که عذاب ما را دیدند گفتند ایمان آوردیم ولی ایمان آنان در این حالت مؤثر و مفید نبود [
امیر مؤمنان در یکی از سخنان خود به این حقیقت چنین اشاره میکند:
«گنهکاران در برابر عذابیکه به هنگام مرگ برای آنها آشکار میشود انگشت ندامت به دندان میگیرند».(نهجالبلاغه/خ ۱۰۹)
و در پایان یادآور میشویم که: امتناع از پذیرایی این نوع توبه و ندامت با رحمت گسترده الهی مخالف نیست، زیرا پذیرفتن پشیمانی در دستگاه تشریع به خاطر لفظ آن نیست بلکه برای این است که در روح انسان تحول و دگرگونی خاصی ایجاد میکندکه شایسته نزول فیض میگردد .
یک چنین تحول در مورد آزادی بشر وقدرت او بر گناه و ترک آن، دست میدهد نه در لحظهای که بر لب پرتگاه هلاکت قرار گیرد که یک راه بیش در پیش پای او نباشد در این جا توبه در روان او اثری نمیگذارد، و دل و جان را صفا نمیبخشد، تا مشمول رحمت حق گردد.

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.