کدام سوره به مادر قرآن معروف است؟

0 653

سوره حمد، اولین سوره قرآن است، که اسامی مختلف و متعددی دارد که هر کدام از آن اسامی، به یکی از ویژگی‌ها اشاره دارد. یکی از نام‌های این سوره «امّ الکتاب»[۱] است؛ «ام»به معنای اصل است و چون این سوره، بطور مختصر، بر اصول و عنوان‌های اصلی قرآنی اشاره دارد، چنین نامی به آن اطلاق شده است.[۲] از جهت این‌که «ام» بمعنای مادر نیز است، به آن مادر قرآن نیز گفته‌اند.[۳]

نام‌های دیگر سوره حمد که در روایات اشاره شده عبارت‌اند از:

۱. فاتحه الکتاب[۴]: زیرا مصحف و کتاب قرآن با این سوره آغاز می‌شود.

۲. حمد[۵]: زیرا در ابتدای این سوره، خدای عالمیان مورد ستایش قرار گرفته و واژه حمد در آن به کار رفته است.

۳. اُمّ الکتاب[۶]: ام به معنای اصل است و چون این سوره، به طور مختصر، بر اصول و عنوان‌های اصلی قرآنی اشاره دارد، چنین نامی به آن اطلاق شده است.

۴. سَبع المَثانی[۷]: کلمه «سبع» اشاره به این دارد که این سوره هفت آیه دارد و «مثانی» اشاره به این دارد که این سوره دو مرتبه نازل شده است؛ یک بار در مکه و یک بار در مدینه. شاید به این دلیل که در نماز دو مرتبه خوانده می‌شود، به آن مثانی گفته‌اند. در باره این وجه تسمیه، احتمال دیگری نیز وجود دارد و آن این که گفته‌اند: چون برخی از کلمات این سوره همچون ««اللَّه»، «رحمن»، «رحیم»، «ایّاک»، «صراط» و «علیه» دو مرتبه تکرار شده، این نام بر آن گذاشته شده است.[۸]

۵. ام القرآن[۹]: زیرا این سوره اصل قرآن و جامع همه مطالب آن محسوب می‌شود.

به غیر از نام‌هایی که از جانب معصومین(ع) برای سوره حمد نقل شده، اسامی دیگری نیز برای سوره حمد گفته شده و در کتب تفاسیر آمده است که عبارتند از:

۶. وافی: ب این دلیل که قرائت آن در نماز باید به صورت کامل باشد و خواندن بخشی از آن، کافی نیست.

۷. کافی: از این جهت که از سوره‌های دیگر بی‌نیاز ولی سوره‌های دیگر به آن محتاجند.

۸. شافی (شفاء): زیرا این سوره شفا دهنده بیماری‌ها است.

۹. اساس: به این دلیل که اساس عبادت، به آن بستگی دارد و یابه این دلیل که دربر دارنده اساس عبادت است.

۱۰. شکر: چون حاوی شکرگذاری و حق‌شناسی از صاحب نعمت حقیقی است.

۱۱. تعلیم مسأله: زیرا خداوند در این سوره، روش درخواست از او را به بندگانش نشان داده است. به این صورت که اول باید او را حمد و ثنا کنند و خلوص و توحید را در قلب خود جای دهند و بعد درخواست خود را مطرح سازند.

۱۲. مناجات: از این رو که نمازگزار با این سوره با خدا مناجات می‌کند، چنین نامی بر آن اطلاق شده است.

۱۳. تفویض: بدین جهت که این سوره متشمل بر استعانت بنده از خدا در همه امور و تفویض همه کارهابه او است.

۱۴. رقیه: برای این که این سوره، تعویذی برای همه بیماری‌ها و دردها و موجب حفظ از گزندگان و درندگان است.

۱۵. دعا.

۱۶. صلاه.[۱۰]

 

__________________

[۱]. شیخ صدوق، الامالی، کتابچی، ج ۱، ص ۵۴۹، تهران، چاپ ششم، ۱۳۷۶ش.
[۲]. طیب، سید عبد الحسین، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ۱، ص ۸۲، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
[۳]. ر.ک: ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیرالقرآن، تحقیق، دکتر یاحقی، محمد جعفر، دکتر ناصح، محمد مهدی، ج ‏۱، ص ۲۹، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق؛ بلاغی، سید عبد الحجت، حجه التفاسیر و بلاغ الإکسیر، ج ‏۱، ص ۲۴۶، قم، انتشارات حکمت، ۱۳۸۶ق.
[۴]. بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، ج ۱، ص ۹۵، بنیاد بعثت، تهران، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
[۵]. علی بن موسی (امام هشتم)، الفقه المنسوب للإمام الرضا علیه السلام، ص ۱۳۴، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، مشهد، چاپ اول، ۱۴۰۶ق.
[۶]. البرهان، ج ۱، ص ۹۸.
[۷]. عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، محقق و مصحح: رسولی محلاتی، هاشم، ج ۱، ص ۱۹، المطبعه العلمیه، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
[۸]. طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ۱، ص ۸۱-۸۳، انتشارات اسلام، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
[۹]. حمیری، عبد الله بن جعفر، قرب الإسناد، ص ۲۰۹، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
[۱۰]. حسینی شاه عبدالعظیمی، حسین بن احمد، تفسیر اثنا عشری، ج ۱، ص ۲۴-۲۵، انتشارات میقات، تهران، چاپ اول، ۱۳۶۳ش.

منبع : اسلام کوئست

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.