چه چیزی باعث میشود که خداوند قلب انسان را رئوف و مهربان کند؟

0 91

قرآن کریم راه رسیدن به مقصد را، هم فکری می‎داند هم عملی. از آن ناحیه که تصرف در قلب به عهده مقلّب القلوب است، اگر کسی عمل صالح داشت و به دنبال انبیا حرکت کرد، خدا قلب او را رئوف و مهربان می‎کند و اگر عمل طالح داشت، قلب او را سنگین و قسی می‎گرداند.

قلب رئوف و مهربان در قرآن

در سوره حدید فرمود: «وجعلْنا فی قلوب الذین اتّبعوه رأفهً و رحمهً» حدید/۲۷ در دلهای پیروان عیسای مسیح(س) رأفت و رحمت قرار دادیم. اگر پیروان رسول اکرم با یکدیگر به رأفت و رحمت رفتار می‎کنند؛ «رحماء بینهم» فتح/۲۹ این رحمت برکت الهی است و خدایی که مقلّب القلوب است، دلهای سالکان کوی وحی و رسالت را رئوف و مهربان می‎کند؛ چون این دلها، همانند قافله ‎ای که به دنبال قافله سالار در حرکت است، تابع قلب رسول اکرم و حضرت مسیح(س) است؛ ولی درباه یهودی‎ها فرمود: «فبما نقْضهم میثاقهم لعنّاهم وجعلْنا قلوبهم قاسیهً» مائده/۱۳ در اثر پیمان شکنی ایشان ما لعنتشان کردیم و دلهای آنها را سخت و سنگین قرار دادیم.

در اثر گناه و تبه کاری خدای سبحان قلب آنها را سنگین می‎کند، قلبی که رئوف باشد نصیحت می‎پذیرد؛ اما قلبی که سخت باشد، متّعظ نمی‎شود و هیچ گونه برکتی همراه آن نخواهد بود. نه از آن قلب، علوم سودمندی تراوش می‎کند و نه در آن قلب، نصایح آموزنده نفوذ می‎کند، مانند سنگ سخت، که نه از آن آب زلال چشمه سار می‎جوشد و نه در آن بذر کشت زار فرو می‎رود. و بالاخره آب اگر از دل زمین می‎جوشد، از دل زمین هموار و نرم می‎جوشد و اگر باران به دل زمین فرو می‎رود در سینه زمین نرم فرو می‎رود.

اگر برکتی از قلب صادر شود، از قلب مهربان و رئوف صادر می‎شود. و اگر نصیحتی در قلب اثر کند، در قلب رئوف و مهربان اثر می‎کند. قلب اگر بسته شد، نه خیری از او به غیر می‎رسد، نه سودی از غیر به او می‎رسد.

قرآن کریم درباره این گونه دلها می‎فرماید: «فَهِی کَالحِجاره أو أشدُّ قسوهً و إِنّ من الْحجاره لما یتفجّر منه الأنهار و إنّ منْها لما یشّقّق فیخْرج منه الماء و إنّ منْها لما یهْبط من خشیه الله» بقره/۷۴ دلهای عده‎ای مانند سنگ یا سخت‎تر از آن است؛ زیرا پاره‎‎ای از سنگ‎ها می‎شکافد و از آن نهرها جاری می‎شود و پاره‎ای از آنها شکاف برمی‎دارد و آب از آن تراوش می‎کند و پاره‎ای از آنها از خوف خدا از فراز کوه به زیر می‎افتد. بعضی از دلها از سنگ سخت‎تر است برای این که از درون بعضی از سنگها چشمه می‎جوشد و برکاتی از آن سنگ عاید مردم می‎شود؛ ولی از بعضی دلها هیچ برکتی عاید کسی نمی‎گردد. و چون برخی دلها از سنگ سخت‎تر است، فرمود: «سَواء عَلیهم ءَأَنْذَرتهم أَمْ لَم تُنْذرهم لایُؤمنون» بقره/۶٫

سرّ این که قلب طوری می‎شود که نه خیری از آن می‎جوشد و نه نصیحتی در آن فرو می‎رود، آن است که اگر دلی بیراهه رفت و در خود نیت‎های پلید پروراند، مشمول خشم خدا خواهد شد و خداوند سبحان این قلب را قسی می‎کند، چنان که اگر مدّتی به راه افتاد و در خویش اخلاص و نیت‎های خیر را پروراند، مشمول مهر خدا می‎گردد. و خدای رحیم در آن دل ظهور کرده و آن صاحبدل، مظهر رحمت خداوند می‎شود و منشأ ظهور رحمت حق در او، همان وارستگی انسان سالک است.

بنابراین، پیروی پیامبر و انجام عمل صالح، زمینه می‎‎شود تا خدای سبحان قلب را رئوف و مهربان کند، چنان که پیمان شکنی و پیروی نکردن از پیامبر زمینه می‎شود تا خدای متعال آن دل را سنگین کند و درب آن را ببندد و اگر دل کسی بسته شد، نه راه سعادت خود را می‎بیند و نه بر فرض دیدن راه، آن را طی می‎کند. در مقابل، انسان پرهیزکار هم راه تکامل خود را می‎بیند و هم به آسانی آن را می‎پیماید. انسان متقی هم بین حق و باطل فرق می‎نهد، که این خود فضیلتی علمی است و هم در تنگنا نمی‎ماند و راه بهشت را به آسانی طی می‎کند که این هم موهبتی عملی است.

از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است، که اگر شیطان و وسوسه‎های او نباشد، قلب سالم انسان معارف الهی را به خوبی می‎بیند. «لولا أنّ الشیاطین یحومون علی قلوب بنی آدم لنظروا إلی الملکوت» (بحارالانوار، ۶۷/۵۹، ح ۳۹) یعنی اگر وسوسه‎ها و خاطره‎های باطل نباشد، خیال‎های خام شیطانی به اطراف قلب انسان راه نمی‎یابند و انسان مصون از وسوسه در حد خود جان جهان و باطن عالم را می‎بیند و به اسرار عالم آگاه می‎گردد. اما اگر در گرداب وسوسه غرق شده و گرفتار امواج اوهام گردد، هرگز روح عالم را نمی‎بیند.

قرآن کریم در وصف کافران فرمود: «إنِ الکافِروُن إلّا فی غُرورٍ» ملک/۲۰ کافران فقط در پندار و فریب به سر می‎برند. چیزی را به عنوان واقعیت می‎پندارند و در همان محدوده خودبافته پنداری خویش سرگردانند. آن چه حق است نمی‎بینند و آنچه با چشم احول یا اعور می‎بینند، واقعیت ندارد. بنابراین، کافران در محور سراب و محدوده خیال قرار دارند و هیچ کاری به واقعیت جهان ندارند. لذا خداوند درباره آنها به صورت حصر، فرمود: آنان جز در فریب نخواهند بود.

 

رأفت در قرآن و روایات

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.