نکات مهمی که در حدیث منقول در کتب مختلف اهل سنت از پیامبر اسلام(ص) که می​فرماید «ما پیامبران ارثی از خود به یادگار نمی​گذاریم، و آنچه از ما بماند به عنوان صدقه در راه خدا مصرف شود.» وجود دارد، چیست؟

0 4

این حدیث از جهات مختلفی قابل نقد و بررسی است، ولی آنچه در حوصله این مجال میگنجد امور زیر است

۱ ـ این حدیث با متن قرآن سازگار نیست و طبق قواعد اصولی که در دست داریم هر حدیثی که موافق «کتاب الله» نباشد از درجه اعتبار ساقط است و نمیتوان به عنوان حدیث پیامبر(ص) و یا سایر معصومین(ع) روی آن تکیه کرد.

در آیات قرآن می‎خوانیم سلیمان از داود ارث برد، و ظاهر آیه مطلق است و اموال را نیز شامل میشود و در مورد «یحیی» و «زکریا» میخوانیم که از خدا چنین تقاضا میکند «فرزندی به من عنایت کن که از من و از آل یعقوب ارث برد» مریم/۶٫

مخصوصاً در مورد «زکریا» بسیاری از مفسران روی جنبههای مالی تکیه کردهاند. بعلاوه ظاهر آیات «ارث» در قرآن مجید عام است و همه را شامل میشود.

۲ ـ روایت فوق معارض با روایات دیگری است که نشان میدهد ابوبکر تصمیم گرفت «فدک» را به «فاطمه»(س) باز گرداند، ولی دیگران مانع شدند، چنانکه در «سیره حلبی» میخوانیم

«فاطمه دختر پیامبر(ص) نزد ابوبکر آمد در حالی که او بر منبر بود. گفت ای ابوبکر آیا این در کتاب خدا است که دخترت از تو ارث ببرد و من از پدرم ارث نبرم، ابوبکر گریه کرد و اشکش جاری شد. سپس از منبر پایین آمد و نامهای دایر به واگذاری فدک به فاطمه(س) نوشت، در این حال عمر وارد شد گفت این چیست؟ گفت نامهای نوشتم که میراث فاطمه(س) را از پدرش به او واگذارم، عمر گفت اگر این کار را کنی از کجا هزینه نبرد با دشمنان را فراهم میسازی در حالی که عرب بر ضد تو قیام کرده است؟ سپس عمر نامه را گرفت و پاره کرد!» (سیره حلبی ۳/۳۶۱)

چگونه ممکن است نهی صریحی از پیامبر(ص) باشد و ابوبکر به خود جرئت مخالفت را بدهد؟ و چرا عمر استناد به نیازهای جنگی کرد و استناد به روایت پیامبر(ص) ننمود؟

بررسی دقیق روایت فوق نشان میدهد که مسأله نهی پیامبر(ص) مطرح نبوده، مهم در اینجا مسائل سیاسی روز بوده است، و همینها است که انسان را به یاد گفتار ابن ابی الحدید دانشمند معتزلی میاندازد، میگوید، از استادم «علی بن فارقی» پرسیدم آیا فاطمه(س) در ادعای خود راست میگفت؟ پاسخ داد آری گفتم پس چرا ابوبکر فدک را به او نداد، با اینکه وی را صادق و راستگو میشمرد؟ استادم تبسم پر معنائی کرد و سخن لطیف و زیبائی گفت، با اینکه او عادت به مزاح و شوخی نداشت گفت «اگر امروز فدک را به ادعای فاطمه(س) به او میداد، فردا میآمد و خلافت را برای همسرش ادعا میکرد! و ابوبکر را از مقامش متزلزل میساخت و او نه عذری برای بازگو کردن داشت و نه امکان موافقت!» (شرح نهجالبلاغه ابن ابی الحدید ۱۶/۲۸۴).

۳ ـ روایت معروفی از پیامبر(ص) در بسیاری از کتب اهل سنت و شیعه آمده است که «اَلْعُلَماءُ ورثه الانبیاء» [دانشمندان وارثان پیامبرانند] و نیز از پیبامبر گرامی اسلام(ص) نقل شده که «اِن الانبیاءَ لَمْ یُورِثُوا دیناراً وَ لا دِرْهَماً» [پیامبران درهم و دیناری از خود به یادگار نگذاردند.]

از مجموع این دو حدیث چنین به نظر میرسد که هدف اصلی این بوده که روشن سازند افتخار انبیاء و سرمایه اصلی آنها علم و دانش بوده است، و مهمترین چیزی که از خود به یادگار گذاشتند، برنامه هدایت بود و کسانی که سهم بیشتری از علم و دانش را بر گرفتند، وارثان اصلی پیامبرانند، بی آنکه نظر به اموالی داشته باشد که از آنان به یادگار باقی میماند، بعداً این حدیث نقل به معنی شده و سوء تعبیر از آن گردیده و احتمالاً جمله «ما ترکناه صدقه» یعنی هرچه از ما بماند باید به عنوان صدقه در راه خدا مصرف شود، که استنباط بعضی، از روایت بوده است به آن افزودهاند.

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.