مکانیزم شناخت عرفانی چیست؟

0 20

یکی از مسائل بسیار ظریف و یک نوع روانشناسی بسیار عالی و لطیف، نوعی اخلاقِ به اصطلاح امروز دینامیک است که عرفا این نوع اخلاق را به نام «سیر و سلوک» ذکر کردهاند و این همان مکانیزمی است که آقایان میخواهند بدانند و فوقالعاده با ارزش است. از مسائلی که فرنگیان در معارف شرقی فوقالعاده به آن اهمیت میدهند این مسئله است، آنجا که عرفا با یک نوع ـ به قول اقبال لاهوری ـ «تجربه درونی» (که تعبیری بسیار عالی است) مکانیزم پیشرفت کار قلب و دل را به عنوان «منازل و مراحل» بیان کردهاند.
در اخلاق فلسفی، اخلاقی که همه فیلسوفان گفتهاند، همینقدر گفته شده است که برای انسان، ایثار فضیلت است ولی خودخواهی و استیثار رذیلت است؛ شجاعت، اخلاق ولی جبن و تهوّر ضد اخلاق است؛ سخاوت، خوب ولی بخل و اسراف بد است؛ صبر و خویشتنداری، خوب ولی جزع و فزع و بیتابی کردن بد است و از این قبیل مسائل. انسان یک کتاب اخلاق از کتب علمای اخلاق را که بخواند میبیند مجموعهای از امور را توصیه و مجموعه دیگری را منع کردهاند: آنها بد است و اینها خوب. آنگاه انسان خودش را مثل اتاقی میبیند که هیچ دکوری ندارد، در و دیوارش خالی محض است، ولی مقدار زیادی دکور و زینت آلات گذاشتهاند و میگویند اگر میخواهی اینجا مزیّن شود، اینها را نصب کن. فلاسفه چنین خیال کردهاند که نفس و روح انسان موجودی است که مجموعه این فضائل باید در آن وجود داشته باشد.
ولی آنها (عرفا) گفتهاند مسأله اینطور نیست؛ تو مانند یک نهال در حال حرکت و تحوّل هستی، داری [مسیری را] منزل بعد از منزل طی میکنی؛ اگر میخواهی مراحل انسانیت را طی کنی باید از منزل اول شروع کنی و ده منزل را طی کنی (برای فواصل کمتر صد منزل میگویند و برای فواصل نزدیکتر هزار منزل). مثلاً اولین منزل تو «یقظه» (بیداری و آگاهی) است، منزل دوم تو «توبه» است، منزل سوم «انابه» است، منزل چهارم «تفکر» و منزل پنجم «محاسبه» است. همینطور منزل به منزل بیان میکنند وانسان را تا آنجایی که خودشان معتقدند میبرند. بنابراین در پاسخ به این سؤال که آیا [شناخت عرفانی] مکانیزمی دارد یا نه، باید گفت: مکانیزم بسیار عالی دارد. اینها جزء نفایس و ذخایر معارف دنیای اسلام است.

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.