چرا شیعیان , بر تربت سجده می کنند ؟

0 4

گـروهـی چنین می پندارند که سجده بر خاک و یا تربت شهیدان , به معنای پرستش بوده ونوعی شرک است . در پـاسـخ ایـن پـرسش باید یادآور شد که میان دو جمله : السجود للّه و السجودعلی الارض تفاوت روشنی وجود دارد . اشکال یاد شده , حاکی از آن است که میان این دو تعبیر , فرقی نمی گذارند . بـطـور مـسـلـم , مـفاد السجود للّه این است که سجده برای خداست , در حالی که معنای السجود علی الارض آن است که سجده بر زمین صورت می گیرد و به تعبیردیگر ما با سجده بـر زمین , به خدا سجده می کنیم و اصولا تمام مسلمانان جهان برچیزی سجده می کنند در حالی که سجده آنان برای خدا است . تـمام زائران خانه خدا برسنگهای مسجدالحرام سجده می کنند در صورتی که هدف از سجده آنان خدا است . بـا ایـن بیان , روشن می شود که سجده کردن بر خاک و گیاه و ۰۰۰ به معنای پرستش آنها نیست بـلـکـه سجود و پرستش برای خدا به وسیله خضوع تا حد خاک است , همچنین روشن می شود که سجده بر تربت غیر از سجده برای تربت است . از طرفی , قرآن کریم می فرماید : و للّه یسجد من فی السماوات و الارض . (۱)- هر کس در آسمان ها و زمین است , برای خدا سجده می کند . و نیز پیامبر گرامی می فرماید : جعلت لی الارض مسجدا و طهورا . (۲)- زمین , سجده گاه و مایه پاکیزگی برای من گردیده است . بنابراین , سجده برای خدا با سجده بر زمین و تربت نه تنها کوچکترین منافاتی ندارد که کاملا سازگار است ; زیرا سجده کردن بر خاک و گیاه , رمز نهایت خضوع و فروتنی در برابر خدای یگانه است . در اینجا به منظور روشن تر شدن نظریه شیعه , سزاوار است به فرازی از سخنان پیشوای بزرگ خود – امام صادق علیه السلام – اشاره نماییم : عن هشام ابن الحکم قال قلت لابی عبداللّه علیه السلام : اخـبـرنی عما یجوز السجودعلیه و عما لا یجوز ؟ قال : السجود لا یجوز الا علی الارض او ما انبتت الارض الا مااکل او لبس . فـقـلت له جعلت فداک ما العله فی ذلک ؟ قال : لان السجود هو الخضوع للّه عزوجل فلا ینبغی ان یـکـون علی ما یوکل و یلبس , لان ابناء الدنیا عبید مایاکلون علی ما یوکل و یلبس , لان ابناء الدنیا عـبـید ما یاکلون و یلبسون ,و الساجد فی سجوده فی عباده اللّه عزوجل فلا ینبغی ان یضع جبهته فی سجوده علی معبود ابناء الذین اغتروا بغرورها . و السجود علی الارض افضل لانه ابلغ فی التواضع و الخضوع للّه عزوجل . (۳)- هـشـام بن حکم می گوید : از امام صادق علیه السلام درباره آنچه سجده بر آنها صحیح است پرسیدم , حضرت فرمود : سجده تنها باید بر زمین و آنچه می رویاند – جزخوردنیها و پوشیدنی ها – انجام گیرد . گـفـتم : فدایت گردم , سبب آن چیست ؟فرمود : سجده , خضوع و اطاعت برای خداوند است و شـایـسـته نیست بر خوردنی ها ونوشیدنی ها صورت پذیرد ; زیرا دنیا پرستان , بردگان خوراک و پـوشـاکـنـد , در حالی که انسان به هنگام سجده , در حال پرستش خدا به سر می برد , پس سزاوار نیست پیشانی خود را بر آنچه که معبود دنیا پرستان خیره سر است , قرار دهد . و سجده نمودن بر زمین , بالاتر و برتر است ; زیرا با فروتنی و خضوع در برابرخدای بزرگ , تناسب بیشتری دارد . ایـن سـخـن گویا , به روشنی گواه آن است که سجده نمودن بر خاک , تنها بدان جهت است که چنین کاری با تواضع و فروتنی در برابر خداوند یگانه , سازگارتر است . در ایـنـجا , پرسش دیگری مطرح می شود که چرا شیعه مقید به سجده بر خاک و یا برخی گیاهان اسـت و بـر تـمـام اشـیاء سجده نمی کند ؟در پاسخ این سئوال می گوییم : همانگونه که اصل یک عبادت باید از جانب شرع مقدس اسلام برسد , شرایط اجزاء و کیفیت آنها نیز باید به وسیله گفتار و رفـتار بیانگرآن ; یعنی پیامبر گرامی روشن گردد ; زیرا رسول خدا , به حکم قرآن کریم , اسوه و نمونه همه انسان های وارسته است . اینک به بیان فرازهایی از احادیث اسلامی که بیانگر سیره و سنت پیامبر است می پردازیم که همگی حاکی از آن است که پیامبر صلی اللّه علیه و آله هم بر خاک وهم بر روییدنی ها مانند حصیر سجده مـی نـمـوده اسـت , درست به همان شیوه ای که شیعه به آن معتقد است :۱ – گروهی از محدثان اسلامی در کتب صحاح و مسانید خود این سخن پیامبر را بازگوکرده اند که آن حضرت , زمین را بـه عـنوان سجده گاه خود , معرفی نموده است , آنجاکه می فرماید : جعلت لی الارض مسجدا و طهورا . (۴)- زمین برای من , سجده گاه و مایه پاکیزگی قرار داده شده است . از کـلـمه جعل که در اینجا به معنای تشریع و قانون گذاری است , به خوبی روشن می شود که این مساله , یک حکم الهی برای پیروان آیین اسلام است . و بـدیـن سـان ,مشروع بودن سجده بر خاک و سنگ و دیگر اجزاء تشکیل دهنده سطح زمین , به ثبوت می رسد . ۲ – دسـته ای از روایات , بر این نکته دلالت دارند که پیامبر گرامی , مسلمانان رابه پیشانی نهادن بـر خـاک بـه هـنگام سجده , فرمان می داد , چنانکه ام سلمه ( همسرپیامبر ) از آن حضرت روایت می کند که فرمود : ترب وجهک للّه . (۵)- رخسار خود را برای خدا , بر خاک بگذار . و از واژه ترب در سخن پیامبر , دو نکته روشن می شود یکی آن که بایدانسان به هنگام سجده , پـیـشـانی خود را بر روی تراب یعنی خاک بگذارد و دیگرآن که این رفتار , به علت امر به آن , فرمانی است لازم الاجرا زیرا کلمه ترب از ماده تراب به معنای خاک گرفته شده و به صورت صیغه امر , بیان گردیده است . ۳ – رفتار پیامبر گرامی در این مورد , گواه روشن دیگر و روشنگر راه مسلمانان است . وائل بـن حـجر می گوید : رایت النبی صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلم اذا سجد وضع جبهته و انفه علی الارض . (۶)- آنگاه که پیامبر سجده می نمود , پیشانی و بینی خود را بر زمین می نهاد . انـس بـن مالک و ابن عباس و برخی از همسران پیامبر مانند عایشه و ام سلمه و گروه بسیاری از محدثان چنین روایت کرده اند : کان رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله یصلی علی الخمره . (۷)- پیامبر , بر خمره که نوعی حصیر بود و از لیف درخت خرما ساخته می شد , سجده می نمود . ابوسعید – از صحابه رسول خدا – می گوید : دخلت علی رسول اللّه صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلم و هو یصلی علی حصیر . (۸)- به محضر پیامبر وارد شدم در حالی که بر حصیری نماز می گزارد . ایـن سـخـن , گـواه روشـن دیـگری بر نظریه شیعه است مبنی بر این که سجده بر آنچه اززمین می روید , در صورتی که خوردنی و پوشیدنی نباشد , جایز است . ۴ – گـفـتـار و رفـتـار صحابه و تابعان پیامبر نیز گویای سنت آن حضرت است :جابر بن عبداللّه انـصـاری مـی گـوید : کنت اصلی الظهر مع رسول اللّه صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلم فاخذ قبضه من الحصاء لتبرد فی کفی اضعها لجبهتی اسجد علیها لشده الحر . (۹)- بـا پـیـامـبر گرامی نماز ظهر می گزاردم , مشتی سنگریزه برگرفته , و در دست خودنگه می داشتم تا خنک شود و به هنگام سجده بر آنها پیشانی گذاردم و این به خاطرشدت گرما بود . سـپـس راوی می افزاید : اگر سجده بر لباسی که بر تن داشت جایز بود , از برداشتن سنگریزه ها و نگهداری آنها , آسان تر بود . ابن سعد ( متوفای ۲۰۹ ) در کتاب خود الطبقات الکبری چنین می نگارد : کان مسروق اذا خرج یخرج بلبنه یسجد علیها فی السفینه . (۱۰)- مسروق بن اجدع , به هنگام مسافرت , خشتی را با خود برمی داشت تا در کشتی برآن سجده نماید . لازم بـه تـذکـر است که مسروق بن اجدع , یکی از تابعین پیامبر و اصحاب ابن مسعودبوده است و صاحب الطبقات الکبری وی را جزء طبقه اول از اهل کوفه پس ازپیامبر و از کسانی که از ابوبکر و عمر و عثمان و علی علیه السلام و عبداللّه بن مسعود , روایت نموده اند , به شمار آورده است . ایـن سـخـن روشـن , بی پایگی گفتار کسانی را که همراه داشتن قطعه ای تربت را شرک وبدعت مـی پـنـدارنـد , اثبات می کند و معلوم می گردد که پیشتازان تاریخ اسلام نیز ,بدین کار مبادرت می ورزیدند . (۱۱)نافع می گوید : ان ابن عمر کان اذا سجد و علیه العمامه یرفعها حتی یضع جبهته علی الارض (۱۲)- عبداللّه بن عمر به هنگام سجده , دستار خود را برمی داشت تا پیشانی خود را برزمین بگذارد . رزیـن مـی گـویـد : کـتـب الـی عـلی بن عبداللّه بن عباس رضی اللّه عنه ان ابعث الی بلوح من . احجارالمروه اسجد علیه . (۱۳)- علی بن عبداللّه بن عباس به من نوشت : لوحی از سنگ های کوه مروه را برای من بفرست تا بر آن سجده نمایم . ۵ – از سوی دیگر , محدثان اسلامی روایاتی را آورده اند حاکی از آن که پیامبرگرامی کسانی را که به هنگام سجده , گوشه دستار خود را بین پیشانی خود و زمین قرار می دادند , نهی نموده است . صـالح سبایی می گوید : ان رسول اللّه صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلم رای رجلا یسجد بجنبه و قد اعتم علی جبهته فحسر رسول اللّه صلی اللّه علیه [ و آله ] و سلم عن جبهته . (۱۴)- پیامبر گرامی , شخصی را در حال سجده کنار خود مشاهده فرمود , در حالی که برپیشانی خود , دستار بسته بود , پیامبر صلی اللّه علیه و آله عمامه را از پیشانی وی کنار زد . عـیـاض بـن عـبداللّه قرشی می گوید : رای رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله رجلا یسجد علی کور عمامته فاوما بیده :ارفع عمامتک و اوما الی جبهته . (۱۵)- رسول خدا مردی را در حال سجده مشاهده فرمود که بر گوشه عمامه خود سجده می نمود , به وی اشاره کرد که دستار خود را بردار , و به پیشانی او اشاره فرمود . از ایـن روایـات نیز به روشنی معلوم می گردد که لزوم سجده بر زمین , در زمان پیامبر گرامی , امـری مـسلم بوده است , تا جایی که اگر یکی از مسلمانان , گوشه دستار خود را روی زمین قرار می داد تا پیشانی خود بر زمین نگذارد , مورد نهی رسول خدا قرار می گرفت . ۶ – پـیـشوایان معصوم شیعه که از طرفی – بنابر حدیث ثقلین – قرین جدایی ناپذیرقرآن و از سوی دیگر اهل بیت پیامبرند , در سخنان خود به این حقیقت , تصریح نموده اند :امام صادق علیه السلام می فرماید : السجود علی الارض فریضه و علی الخمره سنه . (۱۶)- سجده بر زمین , حکم الهی و سجده بر حصیر , سنت پیامبر است . و در جـای دیـگر می فرماید : السجود لا یجوز الا علی الارض او علی ما انبتت الارض الا ما اکل او لبس . (۱۷)- جایز نیست سجده نمودن جز بر زمین و آنچه می رویاند مگر خوردنی ها و نوشیدنی ها . نتیجه از مجموع دلایل یاد شده , به روشنی معلوم گردید که نه تنها روایات اهل بیت پیامبر , بلکه سـنت رسول خدا و رفتار صحابه و تابعان آن حضرت , بر لزوم سجده سجده کردن بر زمین و آنچه از آن می روید ( مگر خوردنی ها و نوشیدنی ها ) گواهی می دهد . عـلاوه بـر آن , قـدر مـسلم آنست که سجده نمودن بر اشیای یاد شده جایز است در حالی که جایز بـودن سـجـده بر سایر چیزها , مورد تردید و اختلاف است , بنابراین , به مقتضای احتیاط – که راه نجات و رستگاری است – سزاوار است در هنگام سجده کردن ,به همین اشیای یاد شده اکتفا شود . در پـایـان یـادآور می شویم که این بحث , یک مساله فقهی است و اختلاف میان فقهای اسلامی در اینگونه مسائل فرعی , فراوان به چشم می خورد , ولی یک چنین اختلاف فقهی نباید موجب نگرانی گردد ; زیرا اینگونه اختلافات فقهی , در میان چهار مذهب اهل سنت نیز به وفور دیده می شود به عنوان مثال , مالکی ها می گویند : گذاشتن بینی برسجده گاه مستحب است در حالی که حنابله آن را واجب می دانند و ترک آن را از موجبات باطل شدن سجده می شمارند . (۱۸)

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.