دروغ مـصـلـحـت آمـیـز در اسلام چه حکمی دارد و آیا پیامبران و پیشوایان بزرگ چنین دروغی می گفته اند ؟

0 7

دروغ ذاتا کار فوق العاده بدی است و بسیاری از مشکلات و بدبختیها و نابسامانیهای اجتماع کنونی ما بر اثر همین دروغ است . در بـعـضـی از بـیـاناتی که از ائمه اهل بیت – علیهم السلام – رسیده , دروغ را کلید سایر گناهان شـمـرده انـد ولـی در عـیـن حـال در پاره ای از موارد استثنایی , پیش آمدهایی می کند که اگر انـسـان در آنـجا راست بگوید فتنه و فساد بزرگی برپا می شود در حالی که اگر راست نگویدآتش فـتـنه خاموش می گردد ; مثلا , هرگاه میان دو نفر اختلاف شدیدی باشد و یکی ازآنها پشت سر دیگری بدگویی کند و ما هم بشنویم و بدانیم که اگر در برابر سوالاتی که می شود راست بگوییم و بدگوییهای او را فاش کنیم , آتش فتنه ای برپا می شود که ممکن است تلفات و خسارات مهمی به بـار آورد ; بـدیـهـی است در چنین موردی راست گفتن کار غلطی است و هیچ عاقلی نمی تواند بگوید در چنین موردی هم باید راست گفت , این یک قانون مسلم عقلی است هرگاه فساد چیزی از اصلاح آن بیشتر باشد , ما باید ازآن چیز بپرهیزیم . قـوانـیـن اسـلامی نیز این حکم عقلی را تایید نموده و در چنین موارد استثنایی , ازروی ضرورت دروغ گفتن را تجویز می کند . ولی به دو موضوع باید موکدا توجه داشت : نخست این که این موضوع کاملا جنبه استثنایی دارد و جـز در شـرایـط خـاصی دروغ گفتن جایز نیست و نباید عده ای موضوع دروغ مصلحت آمیز را دستاویز کرده و بدون جهت و یا برای به دست آوردن منافع شخصی دروغ بگویند و این عمل زشت را به نام این که مصلحت ایجاب کرده , مرتکب شوند . دوم ایـن کـه اسـلام بقدری به موضوع دروغ اهمیت داده که حتی در مواردی که ضرورت ایجاب می کند که انسان دروغ بگوید , دستور توریه (۱) داده است و در میان دانشمندان و فقهای ما این فتوا مشهور است . مـنـظور از توریه این است که در موارد ضروری به جای دروغ گفتن , جمله ای گفته شود که شـنـونده به گمان خود از آن مطلبی استفاده کند در حالی که منظور گوینده چیز دیگری بوده است ; مثلا : کسی از ما بپرسد آیا فلان کس درباره من چنین حرف بدی زده ؟ ما در جواب بگوییم : نه و منظورمان این باشد که به این عبارت نگفته -اگر چه همان مطلب را به عبارت دیگر گفته است – ولی شنونده از کلمه نه چنین می پندارد که اصلا آن حرف درباره او گفته نشده است . اگـر در کـلـمـات پـیشوایان دین – به مقتضای ضرورت و حفظ جان و مال مردم و جلوگیری از اختلافات و فتنه ها – دروغ مصلحت آمیزی بوده باشد , حتما از قبیل توریه است که دروغ محسوب نمی گردد . ایـن نکته هم ناگفته نماند , در مواردی که وظیفه انسان توریه یا دروغ مصلحت آمیزباشد , اگر راست بگوید گناه کرده و هر فسادی به وجود بیاید او مسوول است روشن است که در آیات قرآن هـیچ گونه دروغ مصلحت آمیز و توریه وجود ندارد , یعنی درباره آیات و احکام الهی اصولا چنین ضرورتی مفهوم ندارد .

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.