آیا درسی به عنوان مغالطه یا مغلطه در دروس حوزوی وجود دارد؟

0 1,172

آیا درسی به عنوان مغالطه یا مغلطه در دروس حوزوی وجود دارد؟ در صورت وجود لطفا درباره محتوای آن توضیح دهید.

مغالطه نام یک درس حوزوی نیست، بلکه یکی از مسائل علم منطق است، آنان که درس منطق می خوانند با این مبحث هم آشنا می شوند

این بحث از بحث های تخصصی منطقی است و برای فهم آن نیاز به فراگیری مقدماتی در این باب وجود دارد

ولی سعی می شود تا جایی که امکان دارد توضیحی به زبان ساده برای آشنایی اجمالی شما بدهیم و برای اطلاع کافی و دقیق باید به کتب منطقی رجوع کنید.

مغالطه به استدلال و قیاس باطل برای دگرگون نشان دادن حقایق گفته می شود.

مغلطه گو کسی است که از روی استدلال نادرست به یک نتیجه ای دست یافته و آن نتیجه را در دیگر نتیجه گیری ها به عنوان یک استدلال نادرست بکار می گیرد.

انسانها که قیاس می کنند و استدلال قیاسی می آورند هدف های مختلفی دارند اگر هدف انسان از آوردن یک استدلال اشتباه کاری باشد آن استدلال « مغالطه» یا « سفسطه» نامیده می شود .

دانستن فن مغالطه نظیر شناختن آفات و میکروبهای مضره و سمومات است که از آن جهت لازم است تا انسان از آنها احتراز جوید، و یا اگر کسی خواست او را فریب داده و مسموم کند فریب نخورد، و یا اگر کسی مسموم شده باشد بتواند او را معالجه کند.

دانستن و شناختن انواع مغالطه ها برای این است که انسان شخصا احتراز جوید و آگاهی یابد تا دیگران او را از راه نفریبند و یا گرفتاران مغالطه را نجات دهند.

منطقیین سیزده نوع مغالطه ذکر کرده اند.

ما در اینجا نمی توانیم بطور تفصیل همه آنها را ذکر کنیم منتها به بعضی از اقسام آن اشاره میکنیم.

دو نوع مغالطه

مغلطه بطور کلی بر دو قسم است یا لفظی است و یا معنوی.

نوع لفظی

مغلطه لفظی آن است که منشا مغالطه لفظ باشد.

مانند اینکه لفظ مشترکی که دارای دو معنی مختلف استحد وسط قیاس قرار دهند،

در صغرای قیاس یک معنی را در نظر بگیرند و در کبری قیاس معنی دیگر را، و قهرا آنچه مکرر شده فقط لفظ است نه معنی، و نتیجه ای که گرفته میشود قهرا غلط است.

مثلا می دانیم که لفظ « شیر» در فارسی مشترک است میان « مایع» سفید و آشامیدنی که از پستان حیوانات دوشیده میشود

و میان حیوان درنده معروف جنگلی.

حال اگر کسی بگوید:

مایعی که در پستان حیوانها وجود دارد شیر است.

و شیر درنده و خونخوار است.

پس مایعی که در پستانها موجود است درنده و خوانخوار است.« مغالطه» است.

یا اینکه از باب مجاز و استعاره به یک انسان قوی گفته می شود فلانی فیل است. حال اگر کسی قیاسی به این صورت تشکیل دهد.

زید فیل است.

هر فیلی عاج دارد.

پس زید عاج دارد.

اینهم مغالطه است.

نوع معنوی

مغلطه معنوی آن است که به لفظ مربوط نیست، بلکه به معنی مربوط است.

«در هر قیاس اگر مقدمات معلوم است نتیجه خودبخود معلوم است و نیازی به قیاس نیست،

و اگر مقدمات مجهول است قیاس نمی تواند آنها را معلوم کند، پس بهر حال قیاس بی فایده است».

مغالطه اینجاست که می گوید اگر مقدمات معلوم باشد نتیجه خواه ناخواه معلوم است.

در صورتی که معلوم بودن مقدمات موجب معلوم شدن قهری نتیجه نیست، معلوم بودن مقدمات بعلاوه اقتران آن معلومات با یکدیگر، سبب معلوم شدن نتیجه میگردد

آنهم نه هر اقترانی، بلکه اقتران به شکل خاص که منطق عهده دار بیان آن است.

پس این مغالطه از اینجا پیدا شد که یک مطلب نادرست با ماسک یک مطلب درست در قیاس بالا جای گرفته است.

شناختن انواع مغالطه ها، و تطبیق آنها به موارد که از چه نوع مغالطه ای است ضروری و لازم است.

میتوان گفت قیاس مغالطه بیشتر از قیاس صحیح در کلمات متفلسفان وجود دارد. از این رو شناختن انواع مغالطه ها و تطبیق آنها بموارد که از چه نوع مغالطه ای است ضروری و لازم است.[۱]

____________________

[۱] برگرفته از کتاب  آشنائی با علوم اسلامی۱ (منطق ، فلسفه)- شهید مرتضی مطهری- درس شانزدهم

منبع: حوزه نت

استدلال

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.