انواع رسم الخط همزه در قرآن و زبان عربی چگونه است؟

0 305

این بحثی کتابتی است.باید به کتاب های مربوط به کتابت و رسم الخط عربی مراجعه کنید.

در یکی از مقالات اینترنتی آمده:

در عربی  الف حرکت (صدا) پذیر  در واقع همان همزه است . به آن «الف یابسه» نیز می گویند . جزء حروف اصلی می باشد.

همزه در ابتدای کلمات همیشه (در سه حالت مفتوح، مکسور، مضموم) به شکل الف و در وسط یا آخر کلمه به شکل مخصوص به خود «ء» نوشت می شود . بیش تر وقت ها این همزه با توجّه به حرکت خود و یا حرکت قبلش روی یکی از سه حرف «ؤ ـ أ ـ یء» قرار می گیرد،مانند:

اَحْمَدْ، جُزْءْ، سَأَلَ، مُؤْمِنْ، بارِیءُ

در مقاله دیگری آمده:

در رابطه با همزه به این نتیجه رسیدیم که در کتابت اوّلیّه، شکل خاصّی نداشت . گاهی به تناسب حرکت خود یا قبلش به صورت یکی از سه حرف «ا، و، ی» نوشته می شد . بعد که برای همزه شکلی وضع گردید «ء» آن شکل را روی این سه حرف «أ، ؤ، یء» قرار دادند تا تلفّظ صحیح آن حروف مشخّص باشد، در این صورت طبق رسم الخط قرآن های موجود، این سه حرف در قرائت ناخوانا خواهند بود و فقط در نگارش نوشته می شوند. ساده ترین عنوانی که می توان برای آن انتخاب کرد «پایه و کرسی همزه» است و در تعریف آن  می گوییم: همزه از حروفی است که بعضی وقت ها به تنهایی نوشته می شود، مانند: سَماء، یَشاءْ . گاهی وقت ها به تناسب حرکت خود یا قبلش روی یکی از سه حرف «أ، ؤ، یء» قرار می گیرد که در این صورت تنها همزه خوانده می شود . این سه حرف در حکم پایه و کرسی برای همزه خواهد بود، مانند:

سَأَلَ، مُؤْمِنْ، بارِیءُ، مَلائِکَهُ

در مقاله ای دیگر آمده :

همزه در کلمه‌های همزه‌دار یا در اول کلمه است یا در آخر آن و یا در بین حرف‌های یک واژه.

? همزه اول و آخر

در رسم الخط فارسی همزه اول را مثل حرف ‘الف’ می‌نویسیم . همزه آخر را در فارسی تلفظ هم نمی‌کنند. مثال:

استعلام،اعضا،رؤسا،امضا،وزرا،انشا،انقضا ،اطبا،استعفا،انبیا.

هر گاه این کلمه‌ها مضاف واقع شوند، پس از آوای ‘الف’ به ‌جای افزودن کسره اضاف، ‘ی’ بعد از آن ها می‌افزایند. مثال:

استعفای مدیر ،امضای خوانا،       اطبای مشهور،رؤسای جمهور، وزرای کابینه .

همزه‌های آخر کلمه بیش تر در واژه‌هایی است که از زبان عربی به فارسی آمده. قاعده این همزه به قرار زیر است:

– هر گاه همزه پس از حرف فتحه‌دار باشد، به‌صورت ‘الف’ نوشته می‌شود و بیش تر با نشان همزه ‘ء’ ، مانند: ملجأ، مبدأ، خلأ، منشأ.

هرگاه این همزه پیش از یای نسبت یا وحدت بیاید، به‌صورت ‘ئـ’ نوشته می‌شود:

ملجئی، مبدئی، منشئی.

– هرگاه پس از حرف ضمه‌دار بیایند ، به‌ صورت ‘ؤ’ نوشته می‌شدند:

لؤلؤ، تلألؤ …

– غیر از دو مورد بالا در جاهای دیگر به این صورت ‘ء’ نوشته می‌شوند:

جزء، سوء، نشوء

این کلمه‌ها نیز پیش از یاء نسبت یا وحدت به ‘ء’ نوشته می‌شوند:

جزئی، سوء

همزه ‌میان واژه‌ها

در رسم الخط ها هرگاه همزه در میان حرف‌های کلمه باشد، دو وضع ممکن است پیش آید:

همزه ساکن است یا حرکت دارد.

– همزه ساکن: اگر همزه ساکن باشد، آن را به‌ صورت مشابه حرکت  قبل آن می‌نویسیم. یعنی اگر حرکت پیش از آن فتحه (زبر) باشد، به‌صورت ‘الف’ . اگر کسره (زیر) باشد، به‌ صورت یاء و اگر ضمه باشد، آن را به‌ صورت واو می‌نویسم.

۱. همزه ساکن است، ولی حرف قبل از آن فتحه دارد:

همزه ساکن که پیش از حرف زبردار (مفتوح) باشد، به‌‌صورت ‘الف’ نوشته می‌شود:

مأخذ،رأس،تأثیر ،یأس،رأفت،مستأجر ،مأوا ،مأنوس،تألیف.

۲. همزه ساکن است، ولی حرف قبل از آن ضمه دارد:

همزه ساکن که پیش از آن حرف ضمه‌دار (مضموم) باشد، به‌ صورت ‘واو’ نوشته می‌شود:

مؤمن،رؤیا ،لؤلؤ ،رؤیت

۳. همزه ساکن است ، ولی حرف قبل از آن کسره دارد:

همزه ساکن که پیش از آن حرف زیردار (مکسور) باشد، به‌صورت ‘یاء’ نوشته می‌شود:

ذئب (گرگ)      بئر (چاه) ائتلاف

– همزه متحرک:

اگر همزه متحرک بود یا قبل آن ساکن است یا متحرک. اگر حرف قبل همزه حرکت داشت، همزه به‌ صورت مشابه آن حرکت نوشته می‌شود.

همزه و حرف  قبل آن هر دو متحرک است:

?. همزه متحرک است و حرف  قبل آن فتحه دارد:

همزه متحرک که پیش آن حرف زبردار (مفتوح) باشد، به‌ صورت ‘الف’ نوشته می‌شود:

تأهل،تأثر،تألم .

?. همزه متحرک است و حرف  قبل از آن ضمه دارد:

همزه متحرک که پیش از آن حرف ضمه‌دار (مضموم) باشد، به‌ صورت ‘واو’ نوشته می‌شود:

مؤلف ،مؤدب،سؤال ،مؤسس،مؤثر ،مؤید،رؤسا،مؤنث

نوشتن ‘سؤال’ به‌صورت ‘سئوال’ درست نیست، چرا که مطابق قاعده، این کلمه آن وقت باید سِئوال (بر وزن مسواک) تلفظ شود. پس بهتر است که این کلمه پس از حرف ‘سین’ مضموم همزه به‌صورت ‘واو’ نوشته شود: سؤال

۳. همزه متحرک است و حرف قبل از آن کسره دارد:

همزه متحرک که پیش از حرف زبردار (مکسور) باشد، به‌ صورت ‘یاء’ نوشته می‌شود:

لئام، تئوری ،تخطئه، رئالیست،تئاتر ،توطئه، سئانس، تبرئه .

همزه متحرک است، ولی حرف  قبل آن ساکن است.

همزه‌های متحرکی که پیش از آن ها حرف ساکن باشد، به‌ صورت حرکت خود نوشته می‌شود:

مسؤول، هیأت ،مسأله ، جرأت

این همزه‌ها را امروز در فارسی به‌صورت ‘یاء’ می‌نویسند:

مسئول، مسئله، هیئت.

وقتی همزه و الف با هم جمع شوند، همزه به‌ صورت الف نوشته می‌شود و بالای آن علامتی به‌ نام مد (~) می‌‌گذارند:

آیینه،مآل ،مآخذ،آداب،آثار ،مرآت ،قرآن،منشآت.

برای یافتن موارد فوق و مطالب بیش تر به اینترنت ” رسم الخط همزه در عربی” مراجعه کنید.

منبع: مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.