آیا قرآن قابل مقایسه با کتاب حافظ است؟

0 30

چرا قرآن اعجاز است ؟ و آیا قابل مقایسه  با کتاب حافظ است؟

إعجاز قرآن کریم ابعاد مختلفی دارد که ابتدا به مهمترین ابعاد إعجاز قرآن به اختصار اشاره نموده و سپس به مقایسه قرآن با اشعار حافظ می پردازیم.

از جمله مهمترین ابعاد اعجاز قرآن موارد زیر را می توان نام برد:

الف: فصاحت و بلاغت قرآن:

یکی از وجوه إعجاز قرآن کریم فصاحت و بلاغت آیات قرآن کریم است. «فصاحت» به معنای شیوایی کلمات و روانی تلفظ آن‏ها و گوش نواز بودن سخن، و «بلاغت» به معنای رسایی و گویایی و دقت تعابیر در فهماندن مقصود است‏.

پرداختن دانشمندان علوم قرآن و مفسران سخن‏سنج و ادیب به بیان جنبه‏های مختلف فصاحت و بلاغت قرآن، ما را از ورود در این وادی و توضیح این بُعد از اعجاز قرآن بی‏نیاز می‏سازد؛ چنانکه شهادت ادیبان بزرگ عرب از صدر اسلام تاکنون، بر فوق توان بشر بودن فصاحت و بلاغت قرآن، بهترین دلیل خدایی بودن قرآن از این جهت است.

ب: هماهنگی و عدم اختلاف در محتوای قرآن

قرآن طی ۲۳ سال بر پیامبر (ص) نازل شده و پیامبر آیات را بر مردم خوانده است که آثار تکامل تدریجی (در صورت بشری بودن قرآن) باید در آن مشاهده شود؛ پیامبر طی این ۲۳ سال در شرایط و اوضاع احوال فردی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بسیار متفاوت و فراز و نشیب‏ها و تحولات بسیار ناهمگونی قرار داشت؛ هم چنین آیات شریف قرآن در سفر و حضر، در جنگ و صلح در شرایط عادی و بحرانی بر پیامبر نازل شده است. این خصوصیات نیز زمینه را برای تأثیر پذیری درونی و برونی اندیشه‏های پیامبر (ص) از عوامل مختلف فراهم می‏سازد. با توجه به مسائل مذکور، روشن می‏شود که آوردن کتابی با این ویژگی‏ها در چنین شرایط و اوضاعی، از سوی یک انسان با آن ویژگی‏های جدایی ناپذیر و اختلاف آفرین، ملازم با پدید آمدن ناهماهنگی زیاد خواهد بود در حالی که هیچگونه ناهماهنگی بین آیات قرآن وجود ندارد و تناقضات ظاهری با اندکی تأمل قابل رفع است و لذا هماهنگی آیات قرآن، نشان معجزه بودن و از سوی خدا بودن آن است. چنانکه خداوند متعال در قرآن کریم فرموده:« أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ کانَ مِنْ عِنْدِ غَیْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِیهِ اخْتِلافاً کَثِیراً»(۱) « آیا با تدبر در قرآن نمی‏نگرند [تا دریابند که‏] اگر از سوی غیر خدا می‏بود، ناهماهنگی بسیار در آن می‏یافتند.»

ج: امی بودن آورنده:

یکی دیگر از وجوه اعجاز قرآن که درآیات قرآن نیز برآن تاکید شده، درس ناخوانده و به مکتب نرفته بودن پیامبر اکرم(ص) است. این موضوع در چند آیه مطرح شده است.

یکی از آیاتی که اعجاز قرآن را با تکیه بر این مطلب مورد اشاره قرار می‏دهد چنین است:

« وَ ما کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتابٍ وَ لاتَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لَارْتابَ الْمُبْطِلُونَ»(۲) « و تو هرگز پیش از این کتابی نمی‏خواندی، و با دست خود چیزی نمی‏نوشتی، مبادا کسانی که در صدد (تکذیب و) ابطال سخنان تو هستند، شک و تردید کنند.»(۳)

بعد از ذکر وجوه مذکور در مقایسه قرآن کریم با کتاب حافظ باید بگوییم که گرچه أشعار حافظ نیز از حیث ادبی دارای فصاحت و بلاغت است اما تفاوت های عمده ای با قرآن کریم دارد که به مهمترین آنها اشاره می کنیم:

۱.آیات قرآن کریم از سوی شخصی آورده شده که سواد خواندن و نوشتن را نداشته و مکتب نرفته بوده، چنانکه خود حافظ گفته:

نگار من که به مکتب نرفت و خط ننوشت*** به غمزه مسئله آموز صد مدرس شد.

۲.فصاحت و بلاغت قرآن کریم به گونه ای است که همانند آن قابل ارائه از سوی بشر نیست و معجزه است. اما اشعارحافظ این حالت را ندارند و همانند آوری در اشعار حافظ ممکن است و خود حافظ هم ادعای معجزه  بودن اشعار خود را ندارد.

به عبارت دیگر ممکن است کتاب های دیگری وجود داشته باشند که از جهت ارزش ادبی با دیوان حافظ قابل مقایسه باشند و بلکه در بعضی جهات بالاتر از آن باشند، چنان که اشعار و نثر سعدی در باب موعظه قوی تر از حافظ است و مثنوی و معنوی مولوی در بعد عرفانی با دیوان حافظ قابل مقایسه است و به عقیده بعضی از علما اشعار عرفانی ابن فارض که به عربی سروده شده قابل مقایسه با اشعار حافظ و بلکه قوی تر از آن است.

۳.اشعار حافظ گرچه دارای مضامین عالی است اما طبق اعتراف خود حافظ از قرآن اقتباس شده و به برکت قرآن به چنین مقاماتی رسیده، چنانکه سروده:

صبح خیزی و سلامت طلبی چون حافظ*** هر چه کردم همه از دولت قرآن کردم

پی نوشت ها:

۱. نساء (۴) آیه ۸۲.

۲. عنکبوت(۲۹) آیه ۴۸.

۳. ر.ک: آیت الله مصباح یزدی،قرآن ‏شناسی، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی‏، ۱۳۸۰ ش، ج‏۱، ص ۱۰۷ تا ص ۱۸۸ و معرفت، محمد هادی، علوم قرآنی، قم، موسسه فرهنگی التمهید، ۱۳۸۶ش، ص ۳۵۶

منبع: مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.