فضیلت و برکات نمازجماعت

0 814

حضور در نمازجماعت و برگزاری آن به‏ طور صحیح، آثار، برکات و فواید بسیاری ـ اعم از فواید فردی، اجتماعی، دنیوی و اخروی ـ دارد که پیشوایان معصوم علیهم السلام در روایات متعدّد و متواتر با عبارات گوناگون بیان فرموده اند و مردم را برای حفظ این سنّت حسنه که از هدایای خدای تعالی به پیامبر خاتم، حضرت محمّد بن عبد الله صلی الله علیه و آله می باشد، ترغیب و تشویق کرده اند و روی آن تأکید زیادی فرموده اند.
به تعبیر فقیه بزرگ، سید محمد کاظم یزدی: «در روایات اسلامی، چنان تأکیدهایی در فضیلت نماز جماعت و مذمّت ترک کننده آن وارد شده است که نزدیک است آن را به واجبات ملحق نماید.» (۱)

صاحب جواهر نیز در آغاز مبحث نمازجماعت می نویسد: «اَلْجَمَاعَهُ مُسْتَحَبَّهٌ فِی الْفَرَائِضِ الْحَوَاضِرِ الْیوْمِیهِ کُلِّهَا، کِتَاباً وَسُنَّهً مُتَوَاتِرَهً وَاِجْمَاعاً، بَلْ ضَرُورَهٌ مِنَ الدِّینِ یدْخُلُ مُنْکِرُهَا فِی سَبِیلِ الْکَافِرِینَ؛ (۲) به جماعت خواندن همه نمازهای واجب یومیه مستحب است، به دلیل آیات قرآن، روایات متواتره و اجماع فقها؛ بلکه استحباب نمازجماعت از ضروریات دین است که منکر آن در زمره کافران قرار می گیرد.»
با توجه به اینکه نقل تمام روایات نمازجماعت ـ که به حدّ تواتر معنوی رسیده است ـ و ذکر همه فواید آن از حوصله این نوشتار مختصر بیرون است؛ به نقل برخی از روایات مربوط به فضیلت و برکات نمازجماعت بسنده می کنیم.

برتری ثواب نماز جماعت بر نماز فرادی

برتری ثواب نمازجماعت بر نماز فرادا در احادیث متعدّد و با تعبیرات گوناگونی بیان شده است که به چهار مورد از آنها اشاره می شود:

۱. در حدیث صحیح «عبد الله بن سنان» از امام صادق علیه السلام روایت کرده است که فرمود: «الصَّلَاهُ فِی جَمَاعَهٍ تَفْضُلُ عَلَى کُلِّ صَلَاهِ الْفَرْدِ بِأَرْبَعٍ وَ عِشْرِینَ دَرَجَهً تَکُونُ خَمْساً وَ عِشْرِینَ صَلَاهً؛ (۳) نماز جماعت، بیست و چهار درجه بالاتر از نماز فرادا می باشد، در نتیجه، ثواب بیست و پنج نماز خواهد داشت.»

۲. در حدیث صحیح دیگری «زراره» می گوید: «به امام صادق علیه السلام عرض کردم: مردم می گویند نمازجماعت بیست و پنج برابر نماز فرادا می باشد، چگونه است؟ فرمود: مردم راست گفته اند. دوباره عرض کردم: آیا دو نفر هم می توانند نمازجماعت تشکیل دهند؟ فرمود: «نَعَمْ وَ یقُومُ الرَّجُلُ عَنْ یمِینِ الْإِمَامِ؛ (۴) آری، و مأموم در طرف راست امام می ایستد.»

۳. شخصی به نام «رزیق» می گوید: «از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود: «صَلَاهُ الرَّجُلِ فِی مَنْزِلِهِ جَمَاعَهً تَعْدِلُ أَرْبَعاً وَ عِشْرِینَ صَلَاهً وَ صَلَاهُ الرَّجُلِ جَمَاعَهً فِی الْمَسْجِدِ تَعْدِلُ ثَمَانِیاً وَ أَرْبَعِینَ صَلَاهً مُضَاعَفَهً فِی الْمَسْجِدِ وَ إِنَّ الرَّکْعَهَ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَلْفُ رَکْعَهٍ فِی سِوَاهُ مِنَ الْمَسَاجِدِ وَ إِنَّ الصَّلَاهَ فِی الْمَسْجِدِ فَرْداً بِأَرْبَعٍ وَ عِشْرِینَ صَلَاهً وَ الصَّلَاهَ فِی مَنْزِلِکَ فَرْداً هَبَاءٌ مَنْثُورٌ لَا یصْعَدُ مِنْهُ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى شَی‏ءٌ وَ مَنْ صَلَّى فِی بَیتِهِ جَمَاعَهً رَغْبَهً عَنِ الْمَسَاجِدِ فَلَا صَلَاهَ لَهُ وَ لَا لِمَنْ صَلَّى مَعَهُ إِلَّا مِنْ عِلَّهٍ تَمْنَعُ مِنَ الْمَسْجِدِ؛ (۵) نماز انسان با جماعت در منزلش معادل بیست و چهار نماز است و نماز با جماعت در مسجد معادل چهل و هشت نماز که در هر مسجد [با توجّه به موقعیت آن] افزایش می یابد، به حدّی که یک رکعت نماز در مسجد الحرام با هزار رکعت در مساجد دیگر برابر است. و یک نماز فرادا در مسجد، برابر با بیست و چهار نماز؛ ولی نماز [فرادا] در منزل، مثل غبار پراکنده است و چیزی از آن به سوی خدا بالا نمی رود. و هر کس که به عنوان اعراض از مسجد در خانه اش نماز جماعت تشکیل دهد، نماز [کامل] ندارد و کسی که با [اقتدا به] او نماز بخواند نیز همان‏طور است؛ مگر اینکه علّتی از رفتن به مسجد مانع شود.»

۴. از امام رضا علیه السلام روایت شده است که در ضمن نامه ای به مأمون نوشت: «وَ الصَّلَاهُ فِی أَوَّلِ الْأَوْقَاتِ وَ فُضِّلَ الْجَمَاعَهُ عَلَى الْفَرْدِ بِکُلِّ رَکْعَهٍ أَلْفَی رَکْعَهٍ وَ لَا تُصَلِّ خَلْفَ فَاجِرٍ لَا تَقْتَدِی إِلَّا بِأَهْلِ الْوَلَایهِ وَ لَا تُصَلِّ فِی جُلُودِ الْمَیتَهِ وَ لَا جُلُودِ السِّبَاع‏؛ (۶) نماز را در اول وقت بخوان، و فضیلت نمازجماعت بر نماز فرادی چنان است که هر رکعت آن به دو هزار رکعت برابر است. و پشت سر انسان [فاسق و] فاجر نماز نخوان، و به غیر اهل ولایت (غیر شیعه) اقتدا نمی شود و در پوست میته و پوست حیوانات درنده نماز نخوان.»

افزایش ثواب نماز جماعت با افزایش افراد

از برخی احادیث استفاده می شود که هر قدر جمعیت نماز جماعت بیش تر باشد، ثواب تک تک افراد آن نیز بیش تر می گردد. چنان که در حدیثی آمده است:
ابو سعید خدری می گوید: «پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرمود: یک روز بعد از نماز ظهر، جبرئیل با هفتاد هزار فرشته نزد من آ مد و گفت: یا محمد! پروردگارت به تو سلام می رساند و دو هدیه به تو عطا می کند که به پیامبران پیشین عطا نکرده است. گفتم: آن دو هدیه کدامند؟ گفت: سه رکعت وتر (۷) و پنج نماز با جماعت. گفتم:  ای جبرئیل! فضیلت نمازجماعت برای امت من چقدر است؟ عرض کرد: یا محمد! اگر دو نفر باشند (یکی امام و دیگری مأموم) خدا برای هر کدام از آنان، در هر رکعت صد و پنجاه نماز می نویسد. اگر سه نفر باشند، برای هر کدام در هر رکعت ششصد نماز، اگر چهار نفر باشند هزار و دویست نماز، اگر پنج نفر باشند دو هزار و چهار صد نماز، در شش نفر چهار هزار و هشتصد نماز، در هفت نفر نه هزار و ششصد نماز، در هشت نفر نوزده هزار و دویست نماز، در نه نفر سی و شش هزار و چهارصد نماز و اگر ده نفر باشند، خدا برای هر نفر در هر رکعت هفتاد و دو هزار و هشتصد نماز می نویسد و اگر بیش تر از ده نفر باشند، اگر تمام دریاها مرکّب، درختها قلم و جنّ و انس و فرشتگان نویسنده شوند، نمی توانند ثواب یک رکعت آن را بنویسند.
یا محمد! برای مؤمن درک کردن یک تکبیر با امام جماعت، از شصت هزار حج و عمره بهتر است و از همه دنیا هفتاد هزار مرتبه بهتر می باشد و یک رکعت نماز که مؤمن با امام جماعت می خواند از صدقه دادن صدهزار دینار بر فقرا بهتر است. و یک سجده که مؤمن با امام جماعت انجام می دهد، از آزاد کردن صد برده بهتر است.» (۸)

بیان شهید ثانی

شهید ثانی رحمه الله در «شرح لمعه» می گوید: «در همه نمازهای واجب، جماعت مستحب است و در نمازهای یومیه (صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا) مستحب مؤکد، به حدّی که حتی یک نماز یومیه با امام جماعت غیر عالم، معادل با بیست و پنج یا بیست و هفت نماز فرادا می باشد و با امام جماعت عالم معادل با هزار نماز فرادا. و اگر نماز جماعت در مسجد برگزار گردد، ثواب آن به مقدار حاصل ضرب عدد ثواب مسجد (۹) در ثواب جماعت خواهد بود. به عنوان مثال؛ نماز جماعت در مسجد جامع با غیرعالم معادل با دو هزار و هفتصد و با عالم معادل با صد هزار نماز می باشد. و روایت شده است که همه این ثوابها در صورتی است که مأموم تنها یک نفر باشد و اگر بیش تر باشند؛ به خاطر هر نفر به مقدار عدد قبل از آن اضافه می گردد تا به ده نفر برسند که در آن صورت، غیر از خدا کسی نمی تواند ثواب آن جماعت را محاسبه نماید.» (۱۰)
شاید منظور شهید ثانی از روایتی که در ذیل کلام خود اشاره کرده است، همان روایت «ابو سعید خدری» باشد که گذشت.

بیان صاحب عروه رحمه الله

مرحوم سید محمد کاظم طباطبایی یزدی، در آغاز مبحث نماز جماعت پس از نقل چند روایت درباره فضیلت آن، می گوید:
«مخفی نماند، هرگاه جهات فضیلت متعدّد باشد، ثواب نماز جماعت نیز مضاعف می گردد، پس اگر نماز جماعت در مسجد بازار اقامه شود، ثوابش دوازده برابر اضافه می گردد. در مسجد محلّه بیست و پنج برابر، در مسجد جامع صد برابر، در مسجد کوفه هزار برابر و در حرم حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام دویست هزار برابر می گردد. اگر پشت سر عالم یا سید باشد افضل و اگر پشت سر عالم سید باشد افضل از آن می باشد. هر چه امام جماعت مورد اعتمادتر و پرهیزکارتر و افضل باشد، فضیلت جماعت بیش تر می گردد و هر چه مأمومین افراد با فضل و معرفت باشند، نماز جماعت افضل می باشد و هر قدر تعداد مأمومین بیش تر باشند ثواب نماز جماعت بیش تر خواهد بود و ترک نماز جماعت از روی بی اعتنایی و اعراض یا به عنوان سبک شمردن آن جایز نیست.» (۱۱)

نماز جماعت، کفّاره گناهان

طبق مضمون برخی از روایات، شرکت در نماز جماعت موجب آمرزش گناهان می گردد. همان گونه که به سند «حسن» سعد بن طریف از امام باقر علیه السلام روایت کرده که فرموده است: «ثَلَاثٌ دَرَجَاتٌ وَ ثَلَاثٌ کَفَّارَاتٌ وَ ثَلَاثٌ مُهْلِکَاتٌ وَ ثَلَاثٌ مُنْجِیاتٌ… أَمَّا الْکَفَّارَاتُ فَإِسْبَاغُ الْوُضُوءِ فِی السَّبَرَاتِ وَ الْمَشْی بِاللَّیلِ وَ النَّهَارِ إِلَى الْصَلَوَاتِ وَ الْمُحَافَظَهُ عَلَى الْجَمَاعَاتِ…؛ (۱۲) سه چیز [مایه افزایش] درجات و سه چیز کفاره گناهان و سه چیز هلاک کننده و سه چیز نجات دهنده است… و امّا کفّارات (اعمال موجب آمرزش گناهان) عبارتند از: وضوی کامل در هوای سرد، روز و شب برای ادای نمازها [به مسجد] رفتن و محافظت بر نماز جماعت… .»

نماز جماعت مایه علوّ درجات

روایاتی وجود دارد که ضمن بیان فواید نماز جماعت، به افزایش درجات اهل آن نیز اشاره کرده است، مانند این حدیث که از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله روایت شده است: «وَ مَنْ مَشَى إِلَى مَسْجِدٍ یطْلُبُ فِیهِ الْجَمَاعَهَ کَانَ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَهٍ سَبْعُونَ أَلْفَ حَسَنَهٍ وَ یرْفَعُ لَهُ مِنَ الدَّرَجَاتِ مِثْلُ ذَلِکَ فَإِنْ مَاتَ وَ هُوَ عَلَى ذَلِکَ وَکَّلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ سَبْعِینَ أَلْفَ مَلَکٍ یعُودُونَهُ فِی قَبْرِهِ وَ یبَشِّرُونَهُ وَ یؤْنِسُونَهُ فِی وَحْدَتِهِ وَ یسْتَغْفِرُونَ لَهُ حَتَّى یبْعَث؛ (۱۳)‏ کسی که برای شرکت در نماز جماعت به مسجد برود، برای هر قدمش هفتاد هزار حسنه داده می شود و به همان اندازه درجاتش بالا می رود. اگر ـ در حالی که برنامه اش چنین است ـ بمیرد، خدای مهربان هفتاد هزار فرشته را مأمور می کند که از او در قبرش عیادت کنند و به او بشارت دهند و در تنهایی مونس او باشند و تا قیامت برای او استغفار نمایند.»

و «زید النرسی» می گوید: «از امام موسی بن جعفر علیه السلام شنیدم که از پدر بزرگوارش نقل می فرمود: «مَنْ أَسْبَغَ وُضُوءَهُ فِی بَیتِهِ وَ تَمَشَّطَ وَ تَطَیبَ ثُمَّ مَشَى مِنْ بَیتِهِ غَیرَ مُسْتَعْجِلٍ وَ عَلَیهِ السَّکِینَهُ وَ الْوَقَارُ إِلَى مُصَلَّاهُ رَغْبَهً فِی جَمَاعَهِ الْمُسْلِمِینَ لَمْ یرْفَعْ قَدَماً وَ لَمْ یضَعْ أُخْرَى إِلَّا کُتِبَ لَهُ حَسَنَهٌ وَ مُحِیتْ عَنْهُ سَیئَهٌ وَ رُفِعَتْ لَهُ دَرَجَهٌ فَإِذَا مَا دَخَلَ الْمَسْجِدَ إِلَى أَنْ قَالَ علیه السلام ثُمَّ افْتَتَحَ الصَّلَاهَ مَعَ الْإِمَامِ جَمَاعَهً إِلَّا وَجَبَتْ لَهُ مِنَ اللَّهِ الْمَغْفِرَهُ وَ الْجَنَّهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ یسَلِّمَ الْإِمَامُ؛ (۱۴) کسی که درخانه اش وضوی کامل بگیرد، به سر شانه بزند و بوی خوش استعمال کند، سپس با حالت وقار و آرامش برای درک جماعت مسلمانان به سوی مصلی (مسجد یا غیر آن) برود، برای هر قدمی که برمی دارد یک حسنه برای او نوشته می شود و یک گناه از او محو می شود و یک درجه مقامش ترقّی می کند. زمانی که داخل مسجد شود و نماز را با اقتدا به امام جماعت شروع کند، پیش از سلام نماز، آمرزش گناهان و ورود به بهشت از سوی خدا برای او حتمی می شود.»

در روایتی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای هر کدام از نمازهای یومیه که به جماعت خوانده شود، ثواب و درجه خاصی شمرده شده است: «مَنْ صَلَّى الْفَجْرَ فِی جَمَاعَهٍ ثُمَّ جَلَسَ یذْکُرُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ کَانَ لَهُ فِی الْفِرْدَوْسِ سَبْعُونَ دَرَجَهً بُعْدُ مَا بَینَ کُلِّ دَرَجَتَینِ کَحُضْرِ الْفَرَسِ الْجَوَادِ الْمُضَمَّرِ سَبْعِینَ سَنَهً وَ مَنْ صَلَّى الظُّهْرَ فِی جَمَاعَهٍ کَانَ لَهُ فِی جَنَّاتِ عَدْنٍ خَمْسُونَ دَرَجَهً بُعْدُ مَا بَینَ کُلِّ دَرَجَتَینِ کَحُضْرِ الْفَرَسِ الْجَوَادِ خَمْسِینَ سَنَهً وَ مَنْ صَلَّى الْعَصْرَ فِی جَمَاعَهٍ کَانَ لَهُ کَأَجْرِ ثَمَانِیهٍ مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِیلَ کُلُّهُمْ رَبُّ بَیتٍ یعْتِقُهُمْ وَ مَنْ صَلَّى الْمَغْرِبَ فِی جَمَاعَهٍ کَانَ لَهُ کَحَجَّهٍ مَبْرُورَهٍ وَ عُمْرَهٍ مَقْبُولَهٍ وَ مَنْ صَلَّى الْعِشَاءَ فِی جَمَاعَهٍ کَانَ لَهُ کَقِیامِ لَیلَهِ الْقَدْرِ؛ (۱۵) کسی که نماز صبح را به جماعت بخواند و بعد از آن تا طلوع آفتاب بنشیند و مشغول ذکر باشد، برای او در فردوس هفتاد درجه داده می شود که میان هر دو درجه به اندازه هفتاد سال دویدن اسب تندرو و تمرین داده شده فاصله می باشد. و هر کس نماز ظهر را به جماعت بخواند، برای او در جنّات عدن پنجاه درجه داده می شود که فاصله هر دو درجه به اندازه پنجاه سال دویدن اسب تندرو می باشد. و هر کس نماز عصر را به جماعت به جای آورد، برای او به اندازه ثواب آزاد کردن هشت نفر از اولاد حضرت اسماعیل می باشد که هر کدام از آنها صاحب خانواده باشد. و هر که نماز مغرب را به جماعت گزارد، برای او ثواب حج و عمره مقبول خواهد بود. و کسی که نماز عشا را به جماعت برپا کند، همانند احیای شب قدر ثواب دارد.»

اعطای ثواب شهید

در مواردی به نمازگزاران با جماعت، وعده ثواب شهید داده شده است، چنان که در خطبه طولانی ای که ابن عباس از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نقل کرده است، این مطلب به چشم می خورد: «مَنْ حَافَظَ عَلَى الْجَمَاعَهِ حَیثُ مَا کَانَ مَرَّ عَلَى الصِّرَاطِ کَالْبَرْقِ اللَّامِعِ فِی أَوَّلِ زُمْرَهٍ مَعَ السَّابِقِینَ وَ وَجْهُهُ أَضْوَأُ مِنَ الْقَمَرِ لَیلَهَ الْبَدْرِ وَ کَانَ لَهُ بِکُلِّ یوْمٍ وَ لَیلَهٍ حَافَظَ عَلَیهَا ثَوَابُ شَهِید؛ (۱۶) کسی که بر نماز جماعت محافظت کند و هر جا باشد سعی کند در نماز جماعت شرکت نماید، در قیامت همراه با سابقان در اولین گروه مثل برق جهنده درخشان از صراط می گذرد، در حالی که صورتش نورانی تر از ماه بدر (ماه شب چهاردهم) است، و برای هر شبانه روزی که مواظبت بر نماز جماعت داشته است، ثواب شهید به او داده می شود.»

کسب پاداش کامل

در برخی روایات برای اهل نماز جماعت و جمعه وعده اعطای پاداش کامل داده شده است، همان گونه که از رسول خدا صلی الله علیه و آله روایت شده: «مَنْ صَلَّى الْخَمْسَ فِی الْجَمَاعَهِ وَ حَافَظَ عَلَى الْجُمُعَهِ فَقَدِ اکْتَالَ الْأَجْرَ بِالْمِکْیالِ الْأَوْفَى وَ قَالَ تَعَالَى «ثُمَّ یجْزاهُ الْجَزاءَ الْأَوْفى»؛ (۱۷) کسی که هر روز نمازهای پنجگانه را با جماعت بخواند و بر نماز جمعه مواظبت نماید، پاداش خود را به ‏طور کامل تر دریافت می کند، و خدا فرموده است: «ثُمَّ یجْزاهُ الْجَزاءَ الْأَوْفى‏»؛ (۱۸) «سپس به او جزای کافی داده خواهد شد»

اعطای مقام شفاعت

طبق مضمون آیات قرآن هیچ کس نمی‏تواند دیگری را شفاعت کند؛ مگر به اذن خدا. (۱۹) و اما اینکه خدا به چه کسانی اذن شفاعت می دهد، مطلبی است که در روایات بیان شده و از آ نها استفاده می شود که علاوه بر پیامبران و امامان علیهم السلام خدا به افراد دیگری نیز اذن شفاعت می دهد، از جمله آنها سه گروه هستند که در روایتی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل شده است: «إِنَّ اللَّهَ وَعَدَ أَنْ یدْخِلَ الْجَنَّهَ ثَلَاثَهَ نَفَرٍ بِغَیرِ حِسَابٍ وَ یشَفِّعَ کُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ فِی ثَمَانِینَ أَلْفاً الْمُؤَذِّنُ وَ الْإِمَامُ وَ رَجُلٌ یتَوَضَّأُ ثُمَّ یدْخُلُ الْمَسْجِدَ فَیصَلِّی فِی الْجَمَاعَهِ؛ (۲۰) خدا وعده داده است که سه نفر را بدون حساب وارد بهشت کند و هر کدام از آنان درباره هشتاد هزار نفر شفاعت کنند. آنان عبارت اند از: مؤذن، امام و کسی که وضو بگیرد، بعد به مسجد برود و در نمازجماعت شرکت نماید.»

فلسفه نماز جماعت

۱. وسیله علنی شدن اسلام

در دین مقدس اسلام، بعضی از اعمال از قبیل اذان و اعمال حج وسیله آشکار شدن اسلام و اتمام حجت به دیگران است که نمازجماعت نیز یکی از آن اعمال می باشد، چنان که در حدیث به سند حسن از امام رضا علیه السلام نقل شده است: «إِنَّمَا جُعِلَتِ الْجَمَاعَهُ لِئَلَّا یکُونَ الْإِخْلَاصُ وَ التَّوْحِیدُ وَ الْإِسْلَامُ وَ الْعِبَادَهُ لِلَّهِ إِلَّا ظَاهِراً مَکْشُوفاً مَشْهُوراً لِأَنَّ فِی إِظْهَارِهِ حُجَّهً عَلَى أَهْلِ الشَّرْقِ وَ الْغَرْبِ لِلَّهِ وَحْدَهُ وَ لِیکُونَ الْمُنَافِقُ وَ الْمُسْتَخِفُّ مُؤَدِّیاً لِمَا أَقَرَّ بِهِ یظْهِرُ الْإِسْلَامَ وَ الْمُرَاقَبَهَ وَ لِیکُونَ شَهَادَاتُ النَّاسِ بِالْإِسْلَامِ بَعْضِهِمْ لِبَعْضٍ جَائِزَهً مُمْکِنَهً مَعَ مَا فِیهِ مِنَ الْمُسَاعَدَهِ عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوَى وَ الزَّجْرِ عَنْ کَثِیرٍ مِنْ مَعَاصِی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ؛ (۲۱) نمازجماعت برای این قرار داده شده است که اخلاص، [اعتقاد به] توحید، اسلام و عبادت به خدا آشکار و علنی باشد؛ زیرا آشکار کردن آن موجب اتمام حجّت خدای یگانه بر مردم کلّ دنیا می باشد، و افراد منافق و سبک شمارندگان نماز که اظهار اسلام و مراقبت می کنند، به مورد اقرار خود عمل نمایند. و گواهی مردم به مسلمان بودن یکدیگر جایز و ممکن گردد. علاوه بر اینها در نمازجماعت فوایدی از قبیل یاری بر نیکی و تقوا، و بازداشتن از بسیاری از گناهان وجود دارد.»

۲. وسیله تشخیص اهل نماز از بی نماز

اگر نمازجماعت نبود، تشخیص اهل نماز از بی نماز مشکل و یا در مواردی غیر ممکن می شد؛ بنابراین یکی از فواید تشریع نمازجماعت آن است که افراد نمازخوان از بی نماز شناسایی شوند. همان گونه که در حدیث زیر به سند حسن از امام صادق علیه السلام روایت شده است: «إِنَّمَا جُعِلَتِ الْجَمَاعَهُ وَ الِاجْتِمَاعُ إِلَى الصَّلَاهِ لِکَی یعْرَفَ مَنْ یصَلِّی مِمَّنْ لَا یصَلِّی وَ مَنْ یحْفَظُ مَوَاقِیتَ الصَّلَاهِ مِمَّنْ یضَیعُ وَ لَوْ لَا ذَلِکَ لَمْ یمْکِنْ أَحَداً أَنْ یشْهَدَ عَلَى أَحَدٍ بِالصَّلَاحِ لِأَنَّ مَنْ لَمْ یصَلِّ فِی جَمَاعَهٍ فَلَا صَلَاهَ لَهُ بَینَ الْمُسْلِمِینَ لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ فَلَا صَلَاهَ لِمَنْ لَمْ یصَلِّ فِی الْمَسْجِدِ مَعَ الْمُسْلِمِینَ إِلَّا مِنْ عِلَّهٍ؛ (۲۲) تشریع نمازجماعت و اجتماع برای نماز، به خاطر این است که نمازگزار از بی نماز شناخته شود، و افراد مواظب اوقات نماز از ضایع کننده آن معلوم گردند. اگر نمازجماعت نبود، برای هیچ‏کس امکان نداشت که به‏ خوبی کسی گواهی دهد؛ زیرا کسی که با جماعت نماز نخواند، در میان مسلمانان نماز ندارد؛ چون رسول خدا صلی الله علیه و آله فرموده است: نماز کسی که بدون عذر با مسلمانان در مسجد نماز نخواند، نماز نیست.»

۳. اثبات عدالت

یکی از راههای اثبات عدالت افراد، اهل نماز بودن آنان است و اثبات اهل نماز بودن نیز از طریق نمازجماعت میسّر می گردد، همچنان‏که در حدیث طولانی با سند صحیح از امام صادق علیه السلام روایت شده است که حضرت در مقام معرّفی انسان عادل و بیان اوصاف آن، مواظبت بر نماز جماعت را یکی از نشانه های عادل شمرده و فرموده اند: «… وَ یکُونُ مِنْهُ التَّعَاهُدُ لِلصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ إِذَا وَاظَبَ عَلَیهِنَّ وَ حَفِظَ مَوَاقِیتَهُنَّ بِحُضُورِ جَمَاعَهٍ مِنَ الْمُسْلِمِینَ وَ أَنْ لَا یتَخَلَّفَ عَنْ جَمَاعَتِهِمْ فِی مُصَلَّاهُمْ إِلَّا مِنْ عِلَّهٍ فَإِذَا کَانَ کَذَلِکَ لَازِماً لِمُصَلَّاهُ عِنْدَ حُضُورِ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ فَإِذَا سُئِلَ عَنْهُ فِی قَبِیلِهِ وَ مَحَلَّتِهِ قَالُوا مَا رَأَینَا مِنْهُ إِلَّا خَیراً مُوَاظِباً عَلَى الصَّلَوَاتِ مُتَعَاهِداً لِأَوْقَاتِهَا فِی مُصَلَّاهُ فَإِنَّ ذَلِکَ یجِیزُ شَهَادَتَهُ وَ عَدَالَتَهُ بَینَ الْمُسْلِمِینَ وَ ذَلِکَ أَنَّ الصَّلَاهَ سِتْرٌ وَ کَفَّارَهٌ لِلذُّنُوبِ وَ لَیسَ یمْکِنُ الشَّهَادَهُ عَلَى الرَّجُلِ بِأَنَّهُ یصَلِّی إِذَا کَانَ لَا یحْضُرُ مُصَلَّاهُ وَ یتَعَاهَدُ جَمَاعَهَ الْمُسْلِمِینَ؛ (۲۳) یکی از راههای شناخت عادل، مواظبت بر نمازهای پنجگانه می باشد؛ وقتی که مواظبت بر نمازها کند و با حضور در جماعت مسلمانان وقت نمازها را رعایت نماید و بدون عذر از جماعت مسلمانان در مصلّایشان تخلّف نکند، پس هر گاه از افراد قبیله و محلّه اش درباره او سؤال شود، خواهند گفت: ما از او جز نیکی چیزی ندیدیم؛ بر نمازها و وقت آنها در مصلّایش دقّت دارد. همین مطلب، عدالت او را میان مسلمانان اثبات و شهادت او را مجاز می گرداند، و این به خاطر آن است که نماز، پوشش و کفّاره گناهان می باشد، اگر کسی در مصلّا حاضر نشود و بر جماعت مسلمانان مواظبت نداشته باشد، شهادت بر نمازخوان بودن او ممکن نمی گردد.»
از این حدیث معلوم می شود که اگر کسی در نمازجماعت شرکت نکند، برای اثبات عدالت و حتّی اثبات اهل نماز بودن او مشکل به‏وجود می‏آید؛ چون درباره او از هر کسی سؤال شود، نمی تواند چیزی بگوید و ناچار باید بگوید: «او را نمی شناسم.»
همچنان‏که از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله روایت شده است: «إِذَا سُئِلْتَ عَمَّنْ لَا یشْهَدُ الْجَمَاعَهَ فَقُلْ لَا أَعْرِفُهُ؛ (۲۴) اگر درباره کسی که در نمازجماعت حاضر نمی شود از تو سؤال شد، بگو: نمی شناسمش.»

۴. وسیله حسن ظنّ

در برخی از روایات آمده است که نسبت به اهل نمازجماعت حسن ظنّ داشته باشید و گواهی او را بپذیرید. همچنان‏که در روایتی امام صادق علیه السلام از جدّش رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل فرموده است: «مَنْ صَلَّى الْخَمْسَ فِی جَمَاعَهٍ فَظُنُّوا بِهِ خَیراً؛ (۲۵) کسی که نمازهای پنجگانه را با جماعت بخواند، به او حُسن ظنّ داشته باشید.»
و در روایت دیگر از امام صادق علیه السلام نقل شده است: «مَنْ صَلَّى خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِی الْیوْمِ وَ اللَّیلَهِ فِی جَمَاعَهٍ فَظُنُّوا بِهِ خَیراً وَ أَجِیزُوا شَهَادَتَهُ؛ (۲۶) کسی که در شبانه روز نمازهای پنجگانه را با جماعت بخواند، به او حُسن ظنّ داشته و شهادت او را بپذیرید.»

۵. سبب دوری از نفاق و آتش
یکی دیگر از فواید نماز جماعت، دوری از نفاق در دنیا و نجات از آتش در آخرت است. همان گونه که در حدیثی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می خوانیم: «مَنْ صَلَّى أَرْبَعِینَ یوْماً فِی الْجَمَاعَهِ یدْرِکُ التَّکْبِیرَهَ الْأُولَى کُتِبَ لَهُ بَرَاءَتَانِ بَرَاءَهٌ مِنَ النَّارِ وَ بَرَاءَهٌ مِنَ النِّفَاقِ؛ (۲۷) کسی که چهل روز نمازش را با جماعت بخواند و به گونه ای حاضر شود که در همه نمازها تکبیر اوّل امام را درک نماید، دو نوع برائت برای او نوشته می شود: برائت از آتش دوزخ و برائت از نفاق.»
از این حدیث استفاده می شود که حضور مرتّب در نمازجماعت موجب می شود انسان در دنیا اهل نفاق و دورویی نباشد و در نتیجه آن، در آخرت نیز اهل دوزخ نشود.

۶. وسیله رفع بلا

اهل نماز جماعت در پیشگاه خدا آنقدر احترام دارند که خدا به خاطر آنها از دیگران نیز عذاب دنیوی را تأخیر می اندازد. «اصبغ بن نباته» روایت می کند که امیرمؤمنان علیه السلام فرمود: «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَیهُمُّ بِعَذَابِ أَهْلِ الْأَرْضِ جَمِیعاً حَتَّى لَا یتَحَاشَى مِنْهُمْ أَحَدا ًفَإِذَا نَظَرَ إِلَى الشِّیبِ نَاقِلِی أَقْدَامِهِمْ إِلَى الصَّلَاهِ وَ الْوِلْدَانِ یتَعَلَّمُونَ الْقُرْآنَ رَحِمَهُمُ اللَّهُ فَأَخَّرَ ذَلِکَ عَنْهُمْ؛ (۲۸) خدای عزّ و جلّ [در اثر گناه مردم] تصمیم می گیرد همه اهل زمین را عذاب کند، و حتی یک نفر از آنها را استثنا نکند؛ ولی وقتی نگاه می کند به پیرانی که به سوی نماز قدم برمی دارند و به کودکانی که قرآن می آموزند، به آنها رحم می کند و عذاب اهل زمین را تأخیر می اندازد.»

۷. اجابت دعای اهل جماعت

برخی از اعمال صالح در قبولی دعا تأثیر دارند و یکی از آنها نمازجماعت است. از حضرت علی علیه السلام روایت شده است: «إِنَّ اللَّهَ یسْتَحْیی مِنْ عَبْدِهِ إِذَا صَلَّى فِی جَمَاعَهٍ ثُمَّ سَأَلَهُ حَاجَتَهُ أَنْ ینْصَرِفَ حَتَّى یقْضِیهَا؛ (۲۹) هر گاه بنده ای نمازش را با جماعت بخواند و حاجتش را از خدا درخواست نماید، خداوند از دست خالی برگشتن او حیا می کند تا اینکه حاجتش را برآورده می فرماید.»
از این حدیث استفاده می شود که یکی از موارد استجابت دعا، تعقیبات و دعا بعد از نمازجماعت است.

۸. علامت جوانمردی

طبق روایتی از امام صادق علیه السلام، امیرمؤمنان علیه السلام در وصیت خود به فرزندش «محمد حنفیه» حضور در نمازجماعت را یکی از علامتهای جوانمردی معرفی فرموده است: «وَ اعْلَمْ أَنَّهُ مُرُوَّهُ الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ مُرُوَّتَانِ مُرُوَّهٌ فِی حَضَرٍ وَ مُرُوَّهٌ فِی سَفَرٍ وَ أَمَّا مُرُوَّهُ الْحَضَرِ فَقِرَاءَهُ الْقُرْآنِ وَ مُجَالَسَهُ الْعُلَمَاءِ وَ النَّظَرُ فِی الْفِقْهِ وَ الْمُحَافَظَهُ عَلَى الصَّلَاهِ فِی الْجَمَاعَاتِ وَ أَمَّا مُرُوَّهُ السَّفَرِ فَبَذْلُ الزَّادِ وَ قِلَّهُ الْخِلَافِ عَلَى مَنْ صَحِبَکَ وَ کَثْرَهُ ذِکْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی کُلِّ مَصْعَدٍ وَ مَهْبَطٍ وَ نُزُولٍ وَ قِیامٍ وَ قُعُودٍ؛ (۳۰) بدان که جوانمردی مرد مسلمان دو گونه است: جوانمردی در وطن و جوانمردی در سفر. و اما جوانمردی در وطن عبارت است از: قرائت قرآن، همنشینی با علما، مطالعه در فقه و محافظت بر نمازجماعت. و اما جوانمردی در سفر عبارت است از: بخشش از زاد و توشه خود به دیگران، مخالفت کم تر با هم سفر خود و ذکر و یاد خدا در همه حالات صعود (رفتن به بلندی)، مهبط (سراشیبی)، نزول (ورود به منزل)، ایستادن و نشستن.»

تأکید بر جماعت نماز صبح و عشا

اگر چه جماعت، در نمازهای پنجگانه شبانه روز استحباب دارد؛ ولی در برخی از روایات به جماعت صبح و عشا تأکید بیش تری شده است و در برخی از آنها در کنار نماز عشا، نماز مغرب نیر ذکر شده و در برخی نیز تنها به نماز جماعت صبح تأکید شده است.

در حدیث صحیح «عبد الله بن سنان» می گوید: «امام صادق علیه السلام می فرمود: روزی رسول خدا صلی الله علیه و آله نماز صبح را خواند. بعد از نماز به طرف اصحاب خود رو کرد و از چند نفر نام برد و فرمود: آیا اینها به نماز جماعت حاضر شده اند؟ اصحاب گفتند: نه، یا رسول الله! فرمود: آیا غایب هستند (به مسافرت رفته اند) ؟ عرض کردند نه. فرمود: «أَمَا إِنَّهُ لَیسَ مِنْ صَلَاهٍ أَشَدَّ عَلَى الْمُنَافِقِینَ مِنْ هَذِهِ الصَّلَاهِ وَ الْعِشَاءِ وَ لَوْ عَلِمُوا ای فَضْلٍ فِیهِمَا لَأَتَوْهُمَا وَ لَوْ حَبْواً (۳۱)؛ (۳۲) برای منافقین، هیچ نمازی از این نماز (صبح) و عشا سخت تر نیست، اگر فضیلت این دو نماز را می دانستند به این دو نماز می آمدند، اگر چه از راه رفتن عاجز باشند و به صورت سینه خیز بیایند.»
و در روایتی از امام صادق علیه السلام آمده است: «مَنْ صَلَّى الْغَدَاهَ وَ الْعَاءَ الْآخِرَهَ فِی جَمَاعَهٍ فَهُوَ فِی ذِمَّهِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ ظَلَمَهُ فَإِنَّمَا یظْلِمُ اللَّهَ وَ مَنْ حَقَّرَهُ فَإِنَّمَا یحَقِّرُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ؛ (۳۳) کسی که نماز صبح و عشای آخر را با جماعت بخواند، در پناه خدای عزّ و جلّ قرار می گیرد، هر که به او ظلم کند، گویی به خدا ظلم کرده و هر که او را تحقیر نماید، گویی خدا را تحقیر نموده است.»

در روایت دیگر حضرت علی علیه السلام از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل فرموده است: «مَنْ صَلَّى رَکْعَتَینِ قَبْلَ صَلَاهِ الْغَدَاهِ وَ رَکْعَتَی الْغَدَاهِ فِی جَمَاعَهٍ رُفِعَتْ صَلَاتُهُ یوْمَئِذٍ فِی صَلَاهِ الْأَبْرَارِ وَ کُتِبَ یوْمَئِذٍ فِی وَفْدِ الْمُتَّقِینَ؛ (۳۴) کسی که قبل از نماز صبح دو رکعت نماز (نافله صبح) بخواند و نماز صبح را با جماعت بجای آورد، آن روز نمازش در بین نماز نیکوکاران بالا می رود و در آن روز نامش در گروه با تقوایان ثبت می شود.»
با توجه به مضمون روایات زیادی که در فضیلت نماز جماعت وارد شده است و برخی از آنها در این مقاله بیان شد، فقهای اسلام در آغاز مبحث نماز جماعت نوشته اند: «مستحب است نمازهای واجب خصوصاً نمازهای یومیه را به جماعت بخوانند و در نماز صبح، مغرب و عشا، خصوصاً برای همسایه مسجد و کسی که صدای اذان مسجد را می شنود بیش تر سفارش شده است.» (۳۵)

از مطالعه مجموع روایاتی که در این مقاله نقل شد، اهمیت نمازجماعت در نمازهای یومیه به خصوص در نمازهای صبح، مغرب و عشا و بالأخص در نماز صبح روشن می گردد.

فواید نماز صبح از نظر پزشکی

با توجه به تأکید روایات معصومین علیهم السلام به نمازجماعت صبح، لازم است یادآوری شود که بیداری صبح و نمازصبح، از نظر طبی نیز فواید بسیاری دارد که در اینجا با یکی از آنها آشنا می شویم.
در ماهنامه «معارف»، تحت عنوان «تأثیر نماز صبح بر کاهش حمله های قلبی» آمده است:
«تحقیقات نشان می دهد ادای به موقع نماز صبح و بیدار شدن از خواب طولانی به‏ ویژه در حوالی صبح می تواند در پیشگیری از بیماریهای قلبی ـ عروقی مؤثر باشد.»
«دکتر مهرداد فخر الدینی» متخصص قلب و عروق در گفتگو با «ایسنا» واحد علوم پزشکی ایران گفت: با توجه به اینکه حملات قلبی به خصوص سکته های قلبی در اوایل صبح بیش تر اتفاق می افتد و در این زمان غلظت خون به حداکثر رسیده، فشار خون و فاکتورهای لخته شدن خون در رگها در بیش ترین میزان آن است، بنابراین بیدار شدن در این زمان می تواند به کنترل و تنظیم گردش خون و کار کرد قلب کمک کند.

وی در ادامه افزود: ضمن اینکه گرفتگی قلب و حملات قلبی از خطرناک ترین بیماریهاست و خواب طولانی مدت در شبانه روز عامل اصلی تصلب شرائین و انسداد شاهرگها است، ادای نماز صبح به دلیل همزمانی آن با اوایل صبح و همچنین ایجاد آرامش روحی در افراد در کاهش فاکتورهای خطر حملات قلبی مؤثر است.
وی افزود: علاوه بر این فاکتور، در فصل زمستان نیز به دلیل تأثیر سرما، افزایش گرفتگی عروق و حملات قلبی بیش تر دیده می شود.
دکتر فخر الدینی خاطرنشان کرد: بنابراین نماز به موقع در هنگام صبح و بیدار شدن در اوایل صبح به جلوگیری از سکته های قلبی کمک کرده و در فعالیت هورمونها، سلولها و در نتیجه تنظیم گردش خون نقش مؤثری دارد.» (۳۶)

اگر چه در گزارش فوق تنها روی بیداری صبح و نماز صبح تأکید شده و سخنی از نماز جماعت به میان نیامده است؛ ولی پرواضح است که در صورت اقامه نماز صبح به جماعت، به دلیل رفت و آمد به مسجد و تحرک بیش تر، فایده مذکور بهتر به دست می آید. به خصوص در معرض هوای بین الطلوعین قرار گرفتن که فواید خاصی دارد.

نکته مهم

ممکن است بعضی از مردم از این همه پاداش و ثوابی که برای نمازجماعت بیان شده است تعجب کنند و بگویند چگونه برای عمل آسانی که در عرض چند دقیقه انجام می گیرد این همه پاداش داده می شود؟!
در جواب باید گفت:

۱. پاداش الهی را نباید با دستمزد دادن کارفرما به کارگران تشبیه و مقایسه کرد، تا کمی و زیادی کار مقیاس پاداش قرار گیرد؛ چون بندگان خدا با انجام اعمال صالح، از خدا طلبکار نمی شوند و هیچ موجودی نمی تواند حقّی بر خدا داشته باشد؛ بنابراین، پاداشهای الهی از باب تفضّل و بنده‏نوازی است، نه از نوع مزد و حقّ الزحمه!. (۳۷)

۲. برای خدا هیچ کاری مشکل نیست و هر چه اراده کند انجام می شود:
«اِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَیئاً أَنْ یقُولَ لَهُ کُنْ فَیکُونُ»؛ (۳۸) «کار خدا این گونه است که هر گاه خواست به چیزی بگوید: باش، فوراً می شود.»

۳. پذیرش اعمال بندگان در پیشگاه حضرت حق و مورد لطف و عنایت قرار گرفتن آنان به کمیت و حجم ظاهری اعمال بستگی ندارد؛ بلکه ملاک عمده در قبولی اعمال و تفضّل پاداش از طرف خدا همان کیفیت اعمال و خلوص نیت عامل آنهاست.

۴. اکثر این پاداشها مربوط به قیامت است، اگر به عظمت و گستردگی آن جهان توجه شود، این پاداشها تعجّب انگیز نخواهد بود.
با توجه به مطالب فوق معلوم می شود خدای مهربان همه پاداشهایی را که در روایات معصومین علیهم السلام برای شرکت کنندگان در نماز جماعت وعده داده شده است عطا خواهد کرد؛ ولی به شرط اینکه نماز جماعت با شرایط کامل برگزار گردد و شرکت کنندگان نیز با رعایت وظایف دینی از قبیل حلال بودن کسب و ادای حقوق واجب الهی و مردمی و با نیت خالص و بدون ریا شرک نمایند.

صاحب جواهر رحمه الله پس از نقل بعضی از روایات مربوط به فضیلت نماز جماعت می نویسد:
«وَلاَ اِستِبعَادَ فِی شَیءٍ مِمَّا ذُکِرَ فِیهِ عَلَی لُطفِ اللهِ وَرَأفَتِهِ وَفَضلِهِ وَحِکمَتِهِ خُصُوصاً بَعدَ أَن کَانَ ذَلِکَ هَدیتَهُ مِنهُ اِلَی حَبِیبِهِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله، فَلاَ غرو اَن عَظُمَت؛ اِذِ الهَدَایاَ عَلَی مِقدَارِ مُهدِیهَا، لَکِن مِنَ المَعلُومُ أنَّ ذَلِکَ کُلِّهِ لِلجَمَاعَهِ الصَّحِیحَۀِ لاَ مُطلَقاً، فَیَنبَغِی المُحَافَظَۀ فِیهَا حِینَئِذٍ عَلَی جَمِیعِ مَا یُعتَبَرُ فِیهَا؛ هیچ کدام از ثوابهایی که برای نمازجماعت ذکر شده است از لطف، رأفت، فضل و حکمت خدا بعید نمی‏باشد، به خصوص نمازجماعت که هدیۀ خدای مهربان بر حبیب خودش حضرت محمد صلی الله علیه و آله است، پس این هدیه هرچه بزرگ‏تر باشد بهتر است؛ زیرا هدایا به اندازه هدیه کننده آنها می‏باشد. لکن روشن است که همۀ این فضیلتها و آثار، برای نماز جماعت صحیح خواهد بود، نه هر جماعت، بنابراین لازم است که همۀ آداب و شرایط نماز جماعت به دقّت رعایت شود.»

 

پی نوشـــــــــــــت ها:

(۱). عروه الوثقی، مؤسسه اسماعیلیان، قم، چاپ دوم، ۱۳۷۰ ش، ج ۱، ص ۵۹۶، آغاز مبحث نماز جماعت.
(۲). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، شیخ محمد حسن نجفی با تحقیق شیخ علی دبّاغ، مؤسسه نشر اسلامی، جامعه مدرسین، قم، چاپ اول، ۱۴۲۴ هـ ق، ج ۱۳، ص ۲۱۴.
(۳). جامع احادیث شیعه، شیخ اسماعیل معزی ملایری، زیر نظر آیت آلله بروجردی، ناشر: مؤلف، چاپ مهر، قم، ۱۳۷۵ ش، ج ۷، ص۲۶۴، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۱؛ وسائل‎الشیعه، شیخ حرّ عاملی، قم، مؤسسه آل‏البیت، چاپ اول، ۱۴۱۰ هـ ق، ج ۸، ص۲۸۵، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۱.
(۴). جامع الاحادیث، همان، ح ۷.
(۵). همان، ص ۲۶۵ و ۲۶۶، ح ۶.
(۶). جامع احادیث شیعه، ج ۷، ص ۲۶۹، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۱۴.
(۷). منظور از سه رکعت وتر، دو رکعت نماز شفع و یک رکعت نماز وتر است که بعد از هشت رکعت نماز شب خوانده می شود.
(۸). جامع احادیث الشیعه، ج ۷، ص ۲۶۷ و ۲۶۸، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۱۲.
(۹). مساجد از نظر ثواب نماز با یکدیگر فرق دارند، به گونه ای که یک نماز در مسجد الحرام معادل با یک میلیون نماز، و در مسجد النبی معادل ده هزار، در مسجد کوفه هزار، در مسجد الاقصی نیز هزار، در مسجد جامع صد، در مسجد محله بیست و پنج و در مسجد بازار معادل دوازده نماز می باشد. (عروه الوثقی، ج ۱، ص ۴۵۲، فصل فی الامکنه المکروهه، مسئله ۴).
(۱۰). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، شیخ زین الدین عاملی، قم، مجمع الفکر الاسلامی، چاپ چهارم، ۱۴۲۸ هـ ق، ج ۱، ص ۳۱۶.
(۱۱). عروه الوثقی، ج ۱، ص ۵۹۷ و ۵۹۸.
(۱۲). جامع الاحادیث الشیعه، ج ۷، ص ۲۷۰، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۱۹.
(۱۳). وسائل الشیعه، ج ۸، ص ۲۸۷، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۷.
(۱۴). جامع الاحادیث الشیعه، ج ۷، ص ۲۷، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۲۲.
(۱۵). همان، ص ۲۸۸، ح ۱۱.
(۱۶). همان، ص ۲۶۹، ح ۱۶.
(۱۷). همان، ح ۱۷.
(۱۸). نجم / ۴۱.
(۱۹). بقره / ۲۵۵ و یونس / ۳.
(۲۰). مستدرک الوسائل، محدث نوری (میرزا حسین)، قم، مؤسسه آل البیت، چاپ اول، ۱۴۰۸ ق، ج ۶، ص ۴۴۹، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۲۲.
(۲۱). وسائل الشیعه، ج ۸، ص ۲۸۷، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۹.
(۲۲). همان، ص ۲۹۳، ابواب صلاه الجماعه، باب ۲، ح ۸.
(۲۳). همان، ج ۲۷، ص ۳۹۱، کتاب الشهادات، باب ۴۱، ح ۱.
(۲۴). جامع احادیث الشیعه، ج ۷، ص ۲۸۰، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۵۸.
(۲۵). وسائل الشیعه، ج ۸، ص ۲۸۶، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۴.
(۲۶). همان، ص ۳۹۵، کتاب الشهادات، باب ۴۱، ح ۱۲.
(۲۷). مستدرک الوسائل، ج ۶، ص ۴۴۷، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۱۱.
(۲۸). جامع الاحادیث الشیعه، ج ۷، ص ۲۸۰ و ۲۸۱، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۵۹.
(۲۹). وسائل الشیعه، ج ۸، ص ۲۸۹، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۱۵.
(۳۰). جامع احادیث الشیعه، ج ۷، ص ۲۷۶، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۴۰.
(۳۱). حبو، به معنای سینه خیز رفتن و روی شکم راه رفتن کودکی است که هنوز توان روی پا ایستادن ندارد.
(۳۲). وسائل الشیعه، ج ۸، ص ۲۹۴، باب ۳، ح ۱.
(۳۳). همان، ص ۲۹۵، ابواب صلاه الجماعه، باب ۳، ح ۲.
(۳۴). جامع احادیث الشیعه، ج ۷، ص ۲۷۵، ابواب صلاه الجماعه، باب ۱، ح ۳۴.
(۳۵). توضیح المسائل مراجع، ج ۱، ص ۷۹۵، مسئله ۱۳۹۹.
(۳۶). ماهنامه آموزشی اطلاع رسانی معارف، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها، شماره ۷۳، بهمن ۱۳۸۸، ص ۵۴.
(۳۷). جهت اطلاع بیش تر به کتاب عدل الهی شهید مطهری مراجعه شود.
(۳۸). یس / ۸۲.

شرایط امام جماعت

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.