آداب سفره در فرهنگ اسلامی

1 889

آداب سفره در فرهنگ اسلامی

گرچه عقل و علم، بر همه رازهای آفرینش احاطه ندارند، و چه بسا حکمت برخی از رهنمودهای اسلام برای دانش امروز و حتی آینده مجهول می‌باشد؛ ولی بی‌تردید این به معنای بی‌دلیل بودن آن رهنمودها نیست، چنان که فلسفه شماری از احکام اسلام در گذشته مجهول بود و امروزه علم به راز آنها پی برده است. دین مبین اسلام پس از تأکید فراوان بر خوردن غذای حلال [اعم از اینکه خود غذا حلال باشد و یا از راه حلال بدست آمده باشد] به آداب غذا خوردن و ادب سفره و طعام اشاره می‌نماید. به طور کلی این آداب از آن جهت دارای اهمیت است که به قول شهید مطهری «اسلام دین تشریفاتی نیست؛ بلکه اگر آدابی را ذکر کرده، حساب [شده بوده] است.»

علت طرح این بحث نه تنها جهت بیان آداب غذاخوردن است؛ بلکه تأکید بر این نکته دارد که این آداب نشان‌دهنده دقت اسلام در ریزترین مسایل در زمینه رفتارهای فردی و اجتماعی می‌باشد و مطالعه آن [که مربوط به ۱۴۰۰ سال قبل می‌باشد] و تطبیق آن با علوم و آزمایشات قرن اخیر بهترین دلیل بر حقانیت اسلام عزیز است.

دستورات اسلام در مورد غذا خوردن به سه بخش تقسیم می‌شود: 
الف. قبل از خوردن غذا 

۱. شستن دستها

شستن دستها قبل از شروع به غذا از جمله سفارشهای مهم اسلام است. اهمیت این مطلب زمانی آشکار می‌شود که مسلمانان در آن زمان و قرون بعد به اهمیت این مسئله پی نبرده بودند و در ذهنشان این سؤال بود که شستن دستی که هیچ آلودگی‌ای بر آن نمایان نیست، چه ضرورتی دارد؟ اما با اختراع میکروسکوپ معلوم شد که میکروبها آن‌قدر کوچکند که با چشم غیر مسلح مشاهده نمی‌شوند. در سال گذشته با شیوع بیماری آنفولانزای خوکی حساسیتها بیش‌تر شد و متخصصین تأکید می‌کردند که در طول روز بارها دستها را با آب و صابون بشویید؛ چرا که این بیماری در اثر تماس دست با اشیاء به شما سرایت می‌کند. اسلام نیز برای دفع هرگونه میکروب و عدم انتقال آن به بدن بر شستن دستها قبل و بعد از غذا تأکید می‌ورزید.
امام صادق(علیه السلام) فرمود: «مَنْ غَسَلَ یَدَهُ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ بُورِکَ لَهُ فِی أَوَّلِهِ وَ آخِرِهِ وَ عَاشَ مَا عَاشَ فِی سَعَهٍ وَ عُوفِیَ مِنْ بَلْوًى فِی جَسَدِهِ؛  هر که پیش و بعد از غذا دست را بشوید، غذا از اول تا آخر بر او با برکت و گوارا گردد و مادام که زنده است در وسعت رزق باشد، و بدنش از بیماری در امان بماند.»
زیباتر آنکه اسلام بر این نکته تأکید می‌نماید که قبل از صرف غذا دست شسته خود را با حوله خشک نکنید؛ چنانکه «مزارم» نقل می‌کند که: «امام ابو الحسن(علیه السلام) پس از شستن دست قبل از صرف غذا، دستش را با حوله خشک نمی‌نمود و تنها پس از شستن دست پس از غذا دستشان را با حوله خشک می‌کرد.»

۲. سفره

اولیای گرامی اسلام برای سفره اهمیت خاصی قایل بوده‌اند. این توجه و اهمیت تا بدان حد بود که سفارش می‌نمودند زمانی که مسافرت می‌روید، سفره‌ای همراه خویش بردارید.  این عنایت ویژه به خاطر احترام طعام و نعمتی است که درون سفره قرار می‌گیرد. اَنس،‌ از اصحاب رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) می‌گوید: «پیغمبر(صلّی الله علیه و آله) هرگز بر سینی غذا نمی‌خورد.» برخی از انس بن مالک پرسیدند: «پس حضرت بر چه چیزی غذا می‌خورد؟ جواب داد: بر سفره.»
بر زمین و در کنار سفره نشستن نکته دیگری است که معصومین(علیهم السلام) بر آن تأکید نموده‌اند. رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) می‌فرماید: «خَمْسٌ لَا أَدَعُهُنَّ حَتَّى الْمَمَاتِ الْأَکْلُ عَلَى الْحَضِیضِ مَعَ الْعَبِید؛  پنج چیز را تا زمان مردن رها نمی‌کنم: یکی از آنها غذا خوردن بر روی زمین با بردگان است.»
علامه مجلسی با بیان اینکه حضیض در این روایت نبوی غذا خوردن بر روی زمین است،‌ در بیان علت این تأکید می‌فرماید: «شاید بزرگان عرب غذا را روی میز می‌نهادند تا خوردنش آسانتر باشد.»
نکته حائز اهمیت آنکه در کنار سفره نشستن در غذا خوردنهای دست‌جمعی موجب صفا و صمیمیت فوق العاده‌ای می‌شود که هیچگاه بر سر میز حاصل نمی‌شود.

ب. آداب هنگام غذا خوردن

در سیره معصومین(علیهم السلام) بر رعایت آداب غذا خوردن عنایت ویژه‌ای شده است که «بسم الله» گفتن هنگام شروع غذا،  آغاز نمودن غذا با نمک و پایان دادن به آن،  با دست راست غذا خوردن،  کوچک گرفتن لقمه و خوب جویدن غذا،  پاک نمودن ظرف پس از اتمام غذا،  جمع کردن خورده‌های نان پس از خوردن غذا،  نشستن طولانی بر سر سفره، و طعام را با دعا به پایان رساندن.  از جمله آنها است.
مولای متقیان حضرت علی (علیه السلام) در تعلیم برخی از آداب غذا خوردن به فرزند گرامی‌اش امام حسن (علیه السلام) می‌فرماید: «أَ لَا أُعَلِّمُکَ أَرْبَعَ خِصَالٍ تَسْتَغْنِی بِهَا عَنِ الطِّبِّ ؟ قَالَ: بَلَى! قَالَ: لَا تَجْلِسْ عَلَى الطَّعَامِ إِلَّا وَ أَنْتَ جَائِعٌ وَ لَا تَقُمْ عَنِ الطَّعَامِ إِلَّا وَ أَنْتَ تَشْتَهِیهِ وَ جَوِّدِ الْمَضْغَ وَ إِذَا نِمْتَ فَاعْرِضْ نَفْسَکَ عَلَى الْخَلَاءِ فَإِذَا اسْتَعْمَلْتَ هَذَا اسْتَغْنَیْتَ عَنِ الطِّبِّ؛  آیا می‌خواهی چهار چیز تو را بیاموزم که از طب بی‌نیاز شوی؟ عرض کرد:‌ بفرمایید! فرمود:‌ تا زمانی که گرسنه نشده‌ای برای خوردن غذا منشین،‌ و در حالی که اشتها به غذا خوردن در تو باقی است از غذا دست بکش، و غذا را به طور کامل بجو! و قبل از خوابیدن، معده خود را تخلیه نما (به دستشویی برو)! در این صورت از طبیب بی‌نیاز می‌شوی.»
امروزه ثابت شده است که با جویدن هر چه بیش‌تر غذا،‌ پروتئینهای بیش‌تری به اسیدهای آمینه تبدیل و با شدت بیش‌تری جذب می‌شوند؛ بنابراین، کسانی که خوب نمی‌جَوند،‌ حتّی اگر به مقدار متعادل غذا خورده باشند، بدنشان همیشه در حال گرسنگی به سر می‌برد. حال آنکه با کم‌تر از این مقدار مواد غذایی نیز ‍‍]البته با خوب جویدن] می‌توان انرژی لازم بدن را تأمین کرد. خوب جویدن غذا، آسان‌ترین و ارزان‌ترین راه ضدعفونی کردن و سبب شادابی و زندگانی دراز است. امروزه داروهایی برای نابودی میکروبها به کار می‌رود، که «آنتی بیوتیک» نام دارند، مانند: پنی سیلین و آموکسی سیلین. به تازگی پژوهشگران پزشکی موفق شده‌اند،‌ همین مواد را در بزاق دهان انسان پیدا کنند که هنگام جویدن غذا،‌ با غذا عجین می‌شود. مقداری «سولفور سیانور دوپتاسیم» برای ضدعفونی کردن مواد غذایی در بزاق انسان وجود دارد که اگر مواد غذایی به خوبی جویده شود،‌ بدن انسان در برابر بسیاری از بیماریها در امان خواهد ماند.
مطلب دیگر از دستور دین، نشستن طولانی بر سر سفره است. اهمیت این موضوع به حدی است که امام صادق(علیه السلام) می‌فرماید: «أَطِیلُوا الْجُلُوسَ عَلَى الْمَائِدَهِ فَإِنَّهَا سَاعَهٌ لَا تُحْسَبُ مِنْ أَعْمِارِکُمْ؛  نشستن سر سفره را طولانی کنید که آن مقدار که سر سفره هستید، از عمر شما حساب نمی‌شود.» این سفارش مکمل دستور خوب جویدن غذا است؛ چرا که برخی افراد کم‌ترین وقت خویش را صرف خوردن غذا می‌کنند و چنان غذا را با عجله می‌خورند که نه دندانها فرصت جویدن غذا را پیدا می‌کنند و نه معده توان هضم غذا را می‌یابد؛ به همین دلیل بارها از آب برای رد شدن غذای جویده نشده از گلو استفاده می‌کنند و نوشابه‌های زیان‌بار را به کمک معده می‌فرستند. بر اساس همین نکته است که امام رضا (علیه السلام) می‌فرماید: «مَنْ أَرَادَ أَنْ لَا تُؤْذِیَهُ مَعِدَتُهُ فَلَا یَشْرَبْ عَلَى طَعَامِهِ مَاءً حَتَّى یَفْرُغَ وَ مَنْ فَعَلَ ذَلِکَ رَطِبَ بَدَنُهُ وَ ضَعُفَتْ مَعِدَتُهُ وَ لَمْ تَأْخُذِ الْعُرُوقُ قُوَّهَ الطَّعَامِ فَإِنَّهُ یَصِیرُ فِی الْمَعِدَهِ فِجّاً إِذَا صُبَّ الْمَاءُ عَلَى الطَّعَامِ أَوَّلًا فَأَوَّلًا؛  کسی که می‌خواهد معده‌اش او را اذیت ننماید، در بین غذا آب نیاشامد؛ زیرا آشامیدن آب میان غذا، بدن را مرطوب و معده را ضعیف می‌گرداند، در نتیجه عروق خاصیت غذا را نمی‌گیرد.»
وقتی که غذا وارد دهان، مری و معده می‌شود، تحت تأثیر اعمال مکانیکی جهاز هضم و مواد شیمیایی غدد هاضمه قرار می‌گیرد. غده‌هایی که در زیر زبان و معده وجود دارد، با ترشحات خود نقش عمده‌ای را در هضم غذا به عهده گرفته‌اند؛ هر چقدر غذا خشک‌تر باشد، غده‌ها بیش‌تر تحریک شده و زیادتر ترشح می‌کنند. آب خوردن بین غذا از فعالیت غده‌ها می‌کاهد و خاصیت اسیدی ترشحات آنها را کم می‌کند. و در نتیجه کار هضم را به تأخیر می‌اندازد، پس بهترین وقت برای آشامیدن آب حداقل یک ساعت بعد از غذا است.
غذا خوردن در حال سیری مطلب دیگری است که به شدت مورد نهی شارع مقدس اسلام قرار گرفته است؛ چنانکه رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) آن را باعث مردن قلبها و خاموش شدن نور معرفت معرفی می‌نمود؛  آن حضرت خوردن در حال سیری را به زراعتی تشبیه می‌نمود که بیش از اندازه آبیاری شود. ایشان می‌فرمود: «لَا تُمِیتُوا الْقُلُوبَ بِکَثْرَهِ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ وَ إِنَّ الْقُلُوبَ تَمُوتُ کَالزُّرُوعِ إِذَا کَثُرَ عَلَیْهِ الْمَاءُ؛  دلها را با آب و غذای بسیار نمیرانید که دل آدمی چون زراعت است که اگر آب زیاد بخورد، فاسد می‌شود.»
آلکسیس کارل زیاده‌روی در تغذیه را باعث جلوگیری از رشد روانی می‌داند  بنابراین هر غذایی کمش دوا،‌ اندازه‌اش غذا، و زیادش بلا است.

ج. آداب پس از غذا

۱. لزوم شکرگذاری پس از صرف غذا

لزوم شکرگذاری به درگاه خدا پس از تناول غذا از دستورات قرآن کریم است. این کتاب آسمانی به انسانهای مؤمن دستور می دهد که ضمن استفاده از نعمتهای پاک و حلال – که موافق طبع و فطرت سالم انسانی است و برای شما آفریده شده است – شکر خداوند متعال را بجا آورید: أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا کُلُوا مِنْ طَیِّباتِ ما رَزَقْناکُمْ وَ اشْکُرُوا لِلَّهِ إِنْ کُنْتُمْ إِیَّاهُ تَعْبُدُونَ؛  «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از نعمتهای پاکیزه‌ای که به شما روزی داده‌ایم، بخورید و شکر خدا را بجا آورید، اگر او را پرستش می‌کنید!»
گرچه این آیه شریفه همه نوع خوردنی را شامل می‌شود؛ اما غذا خوردن بهترین مصداق آن است. امام حسن(علیه السلام) ضمن بیان دوازده خصلت از آداب غذا خوردن، به دو خصلت شکر و رضا تصریح می‌نماید.  رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) در بیان اهمیت شکرگذاری از نعمت خدادادی بیان زیبایی دارد که می‌فرماید: «الطَّاعِمُ الشَّاکِرُ لَهُ مِنَ الْأَجْرِ کَأَجْرِ الصَّائِمِ الْمُحْتَسِبِ؛  کسی که غذا می‌خورد و شکر خدا را می‌گوید، مانند کسی است که در راه خدا روزه می‌گیرد.»
بر همین اساس حضرت علی(علیه السلام) به کمیل می‌فرماید: «ای کمیل! هر گاه غذایت به پایان رسید شکر خدا را بر آنچه بر تو روزی نموده بجا بیاور، و با صدای بلند شکر کن تا دیگران هم شکر گویند و اجر تو زیاد شود.»
در سیره معصومین(علیهم السلام) نیز شکرگذاری از نعمت خداوندی پس از هر طعام مشاهده می‌شود. به عنوان نمونه رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) پس از صرف غذا می‌فرمود: «إِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَهُ فَقُلْ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا نِعْمَهً مَشْکُورَهً؛  چون سفره را برچینند بگو: سپاس آفریدگار عالمیان را، بار خدایا این سفره را برای من نعمت مشکور قرار ده!»؛ یعنی توفیق شکر را به من عنایت کن!
چه عادت پسندیده‌ای است که در برخی شهرهای کشورمان پس از صرف غذا، دعای سفره که مشتمل بر حمد الهی و دعا می‌باشد خوانده می‌شود و حاضرین بر سفره قبل از خواندن دعا از کنار سفره برنمی‌خیزند.

۲. احترام خورده‌های درون سفره 

در شریعت اسلام سفره و نعمتهای درون آن از اهمیت فوق العاده‌ای برخوردار است. به همین علت خوردن خورده‌های نان و غذای در سفره مورد تأکید قرار گرفته و عامل رفع فقر معرفی گردیده است.  از دیدگاه معصومین (علیهم السلام) احترام نعمتهای سفره تا به دانجا است که امام صادق (علیه السلام) در حدیثی می‌فرماید: «پدرم ناراحت می‌شد از اینکه بخواهد دستش را که آغشته به غذا بود با دستمال پاک کند؛ بلکه به خاطر احترام غذا دست خود را می‌مکید و اگر کودکی در کنار او بود و چیزی در ظرفش باقی مانده بود، ظرف او را پاک می‌کرد، و حتی خودش می‌فرمود: گاه می‌شود غذای کمی از سفره بیرون می‌افتد و من به جستجوی آن می‌پردازم، به حدی که خادم منزل می‌خندد (که چرا دنبال یک ذره غذا می‌گردم) سپس اضافه می‌فرمود: جمعیتی پیش از شما می‌زیستند که خداوند به آنها نعمت فراوان داد؛ اما ناشکری کردند و مواد غذایی را بی جهت از میان بردند و خداوند برکات خود را از آنها گرفت و به قحطی گرفتارشان ساخت.»

۳. پاکیزگی دندانها 

یکی دیگر از دستورات اسلام، پاکیزگی دهان و دندان از هر ماده غذایی است. به همین علت تأکید دین بر مسواک نمودن و خلال نمودن دندانها پس از صرف غذا به حدی است که امام صادق(علیه السلام) می‌فرماید: «نَزَلَ جَبْرَئِیلُ(علیه السلام) بِالسِّوَاکِ وَ الْحِجَامَهِ وَ الْخِلَالِ؛  مسواک کردن و حجامت و خلال نمودن دندان را جبرئیل(علیه السلام) نازل نمود.»
در سخنان ائمه هدی (علیه السلام) خلال نمودن باقی مانده‌ غذاها موجب سلامت دهان و دندان و جلب روزی معرفی شده است.  اهمیت این موضوع به حدی است که امام کاظم(علیه السلام) می‌فرماید: «تَخَلَّلُوا فَإِنَّهُ لَیْسَ شَیْ ءٌ أَبْغَضَ إِلَى الْمَلَائِکَهِ مِنْ أَنْ یَرَوْا فِی أَسْنَانِ الْعَبْدِ طَعَاماً؛  دندانهایتان را خلال نمایید که هیچ چیز در نزد ملائکه مبغوض‌تر از این نیست در لابه‌لای دندانهای انسان غذا ببینند.»
همچنین مضمضه نمودن مقداری آب پس از خلال سفارش شده است.  این در حالی است که قرون متمادی جامعه غرب از فواید و آثار مسواک بی‌اطلاع بوده و گاه از وجود آن در میان مسلمانان اظهار تنفر می‌کرده‌اند. «مستر همفر» جاسوس برجسته انگلیسی  در کشورهای اسلامی در خاطرات خود می‌نویسد: «… مخصوصاً از مسواک آنها سخت ناراحت بودم. مسواک (خلال) قطعه چوبی است که مسلمانها – به منظور تنظیف دندانهایشان – پیش از وضو وارد دهان می‌کنند و من معتقد بودم که این چوب برای دندانها و دهان زیان‌آور است.»

منهیات در غذا خوردن

در میان آداب غذا خوردن برخی موارد مورد نهی شارع مقدس قرار گرفته است. هر روز که تحقیقات و پیشرفتهای علمی بشر گسترده‌تر می‌شود،‌ آگاهی بشر به چرایی دستورات شرع مقدس اسلام بیش‌تر می‌شود؛ دستوراتی که ۱۴۰۰ سال پیش بر زبان شارع مقدس اسلام جاری شده است. امروزه جهان غرب به علت هر یک از دستورات اسلام پی ببرد،‌ آن را به اسم علوم روز و تحقیقات دانشمندان غربی به خورد انسانها مخصوصاً مسلمانها می‌دهد و هر یک از مواردی را که به فلسفه آن پی نمی‌برد،‌ به باد مسخره می‌گیرد؛ چنانکه به خاطر عدم درک ارتباط میان نهی اسلام از خوردن غذا در حال جنابت و یا غذا خوردن در ظروف طلا و نقره آن را به سخره می‌گیرد؛ اما مضرات پرخوری و خوردن غذای داغ را که اسلام قرنها قبل بر آن تأکید کرده است،‌ از پیشرفتهای دانش خود معرفی می‌نماید.

۱. پرخوری ممنوع

یکی از دستورات مهم اسلامی «عدم زیاده‌روی در غذا خوردن»‌ است. قرآن کریم می‌فرماید: کُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفینَ؛  «(از نعمتهای الهی) بخورید و بیاشامید؛ ولی اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست نمی‌دارد!»
گرچه این آیه بسیار ساده به نظر می‌رسد؛ ولی امروزه ثابت شده است که یکی از مهم‌ترین دستورهای بهداشتی همین آیه است؛ زیرا تحقیقات دانشمندان به این نتیجه رسیده است که سرچشمه بسیاری از بیماریها، غذاهای اضافی است که به صورت جذب نشده در بدن انسان باقی می‌ماند. علاوه بر این که این مواد اضافی، بار سنگینی برای قلب و دستگاه‌های دیگر بدن محسوب می‌شود، منبع آماده‌ای برای انواع عفونتها و بیماریها به شمار می‌آید. از این رو، برای درمان بسیاری از بیماریها، نخستین گام، سوزانیدن مواد مزاحم و در حقیقت رباله‌های بدن و پاک سازی جسم است.

عامل اصلی تشکیل این مواد مزاحم، اسراف و زیاده روی در تغذیه و به اصطلاح «پرخوری» است، و راه جلوگیری از آن، جز رعایت اعتدال در غذا نیست؛ به‌ویژه در زمان ما که بیماریهای گوناگون مانند قند، چربی خون، تصلب شرائین، نارساییهای کبد و انواع سکته فراوان شده است، افراط در تغذیه،‌ با توجه به عدم تحرک جسمانی کافی، یکی از عوامل اصلی محسوب می‌شود.
مفسر بزرگ،‌ مرحوم طبرسی در تفسیر «مجمع البیان» مطلب جالبی نقل می‌کند که: «هارون الرشید طبیبی مسیحی داشت که مهارت او در طب معروف بود. روزی این طبیب به یکی از دانشمندان اسلامی گفت: من در کتاب آسمانی شما چیزی از طب نمی‌یابم؛ در حالی که دانش مفید بر دو گونه است: علم ادیان و علم ابدان. او در پاسخش چنین گفت: خداوند همه دستورات طبی را در نصف آیه از کتاب خویش آورده است: کُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا؛  «بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید!» و پیامبر ما نیز طب را در این دستور خویش خلاصه کرده است: «الْمَعِدَهُ بَیْتُ الدَّاءِ وَ الْحِمْیَهُ رَأْسُ الدَّوَاءِ وَ أَعْطِ کُلَّ بَدَنٍ مَا عُوِّدَ بِهِ؛  معده خانه همه بیماریها است،‌ و پرهیز سرآمد همه داروها و هر بدنی را به همان که بدان خو می‌گیرد عادت دهید.» طبیب مسیحی هنگامی که این سخن را شنید، گفت: «ما ترک کتابکم و لا نبیکم لجالینوس طباً! قرآن شما و پیامبرتان برای جالینوس (طبیب معروف) طبی باقی نگذارده است.»
رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) می‌فرماید: «إِیَّاکُمْ وَ فُضُولَ المَطْعَمِ فَإِنَّهُ یَسُمُّ الْقَلْبَ بِالْفَضْلَهِ وَ یُبْطِئُ بِالْجَوَارِحِ عَنِ الطَّاعَهِ وَ یُصِمُّ الْهِمَمَ عَنْ سِمَاعِ الْمَوْعِظَه؛  از پرخوری دوری کنید که آن دل را مسموم می‌کند و اعضا و جوارح آدمی را از عبادت سست می‌نماید و گوشها را از شنیدن مواعظ سودمند باز می دارد.»
به قول شاعر
اندرون از طعام خالی دار
تا در آن نور معرفت بینی

همچنین آن بزرگوار می‌فرماید: «لَیْسَ شَیْ ءٌ أَبْغَضَ إِلَى اللَّهِ مِنْ بَطْنٍ مَلْآنَ؛  هیچ چیز نزد خداوند منفورتر و مکروه‌تر از شکم پر نیست.»
تنور شکم دم به دم تافتن
مصیبت بود روز نایافتن
کشد مرد پرخواره بار شکم
اگر بر نیاید کشد بار غم

حضرت علی(علیه السلام) می‌فرماید: «مَنْ اَقَلَّ اَکْلُهُ صَفَی فِکْرُهُ؛  کسی که خوراکش اندک باشد، فکر و اندیشه‌اش پاک شود.» این روایت زیبا یادآور آن است که عواطف انسان در حالت گرسنگیِ اندک، رقیق‌تر و هوش و حواس او بیدارتر است. مدارک و شواهد به دست آمده از دانشمندان و صاحب نظران مؤید این واقعیت است که کم خوردن در تندرستی و طول عمر نقش بسیار مهمی دارد. مطالعات انجام شده بر روی حیوانات و تعمیم آن به وضعیت بدن انسان مؤید این امر است که نه تنها کم خوری تا حدود چهل سال به عمر انسان می‌افزاید؛ بلکه به جهت تقویت بنیه دفاعی بدن، امراض متداول در دوران پیری را نیز به مقدار قابل توجهی کاهش می‌دهد.

۲. غذای داغ و دمیدن در آن

مرحوم طبرسی در «مکارم الاخلاق» نقل می‌کند که: «رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) غذای داغ نمی‌خورد، و صبر می‌کرد تا خنک شود و می‌فرمود: خدای تعالی ما را آتش نخورانیده و غذای داغ برکت ندارد.»
علاوه بر اینکه اسلام از خوردن غذای داغ منع نموده است، فوت کردن به غذا را نیز نهی می‌نماید و آن را موجب از بین رفتن برکت غذا می‌داند. رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) می‌فرماید: «النَّفْخُ فِی الطَّعَامِ یَذْهَبُ بِالْبَرَکَه؛  فوت کردن و دمیدن به غذا برکت را می‌برد.»
پس از قرنها از این دستور بهداشتی امروزه به راز این دستور پی برده‌اند که گاهی ممکن است نَفَس آلوده باشد و این نَفَس آلوده غذا را آلوده نماید، به همین علت «ابن عباس» نقل می‌کند که: «رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) در زمان نوشیدن آب در ظرف نَفَس نمی‌کشید و برای نَفَس کشیدن ظرف را از دهان دور می‌نمود.»
غذا خوردن با دست چپ،  برخاستن در هنگام غذا خوردن،  برخاستن از کنار سفره‌ای که برچیده نشده است،  خوردن غذاهای رنگارنگ،  و خوردن غذا در حال جنابت،  و خوابیدن با دست آلوده به غذا از دیگر مواردی است که در اسلام به شدت نهی شده است. رسول خدا حضرت محمد (صلّی الله علیه و آله) می‌فرماید: «لَا یَبِیتَنَّ اَحَدُکُمْ، وَ فِی یَدِهِ غَمْر الطَّعَامِ، فَاِنْ اَصَابَهُ شَیءٌ فَلَا یَلُومَنَّ اِلَّا نَفْسَهُ؛  هیچکدام از شما با دستی که آلوده به غذا می‌باشد نخوابد، پس اگر [دست آلوده به غذا را نشست] و هر مشکلی متوجه او شد،‌ جز خود را ملامت نکند.»

1 نظر
  1. ناشناس می گوید

    عالی

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.