تواضع و فروتنی چیست ؟

0 440

تواضع و فروتنی یعنی چه؟ آیا فرق است بین متواضع بودن در برابر خداوند و دیگر انسان ها؟

۱-معنای تواضع و فروتنی:برای معنا کردن تواضع از قاعده (تعرف الاشیاء باضدادها) استفاده میکنیم یعنی برای شناخت تواضع به سراغ ضد آن میرویم که تکبر باشد ، تکبر یعنی اینکه خود را از دیگران برتر بدانی همانطور که شیطان به همین دلیل در مقابل انسان سجده نکرد و گفت :(…انا خیر منه خلقتنی من نار و خلقته من طین …) (۱) ، من از او بهترم من را از آتش خلق کردی و او را از گل ، و چه زیبا خداوند متعال در آیه بعد پاسخ او را می دهد که:(…فما یکون لک ان تتکبر فیها…)تو چه چیزی (از خودت) داری که تکبر می ورزی خلاصه اگر ثروتت یا مقامت یا سوادت یا … تو را فریب داد و فکر کردی از دیگران برتری یعنی تکبر ورزیدی و اگر فهمیدی که همه اینها نعمت های الهی است اولا شکر آن را بجا می آوری و ثانیا خود را از کسی برتر نمیبینی چون چیزی از خودت نداری که به آن بنازی و مانند آن عارف سالک سلیمان نبی(ص) خواهی گفت:(هذا من فضل ربی) (۲) ،یعنی نعمت هایم از جانب خداست.

۲- البته بین تواضع در برابر خداوند متعال و تواضع دربرابر دیگر انسان ها تفاوت وجود دارد .تواضع در برابر خداوند متعال به معنای عمل به دستورات الهی است ، همان که عرفای واصل کامل، هرگاه از آنها سوال میشد :چگونه به عرفان برسیم ؟میگفتند : انجام واجبات وترک محرمات . اما معنای تواضع در برابر مردم :امام رضا (ع) می فرمایند: تواضع آن است که با مردم چنان رفتار کنی که دوست داری با تو رفتار شود.

البته تواضع علاماتی دارد که پیامبر اکرم(ص) آن را اینگونه توصیف میکنند:

۱-در هر مجلسی وارد شدی جای خاصی را برای خود در نظر نگیری (که مثلا من باید بالای مجلس بنشینم).

۲-به هرفردی (هرچنداو کوچکتر وفقیرتر و کم سوادتر از تو باشد)برخورد کردی اول سلام کنی.

۳- جدال را ترک کنی هرچند برحق باشی.

۴- دوست نداشته باشی تو را به باتقوا بودن بستایند(هرچند انسان باتقوایی باشی)(۳)

امیرالمومنین (علیه السلام) می فرمایند :

اساس تواضع و فروتنی سه چیز است: ۱) به هرکسی که برخورد نمود آغاز به سلام نماید، ۲) در مجلسی که وارد می‌شود به محل پائین‌تر از جایگاه بالای مجلس، راضی باشد، ۳) از ریاء و خودنمائی متنفر باشد.«ثلاثٌ هنَّ رأسُ التّواضُعِ: أن یبدَأَ بالسّلامِ مَن لَقِیهُ و یرضی بالدّون من شَرَفِ المجلِسِ و یکرِهُ الریاءَ والسمعه.» (کنزالعمال، حدیث ۸۵۰۶)

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می فرمایند :

بالاترین مردم از جهت مقام بندگی، کسانی هستند که با وجود رفعت شأن و مقام، فروتن و متواضع باشند.«اِنّ أفضَل النّاسِ عبداً من تواضَعَ عَنْ رفعَهٍ.» (بحارالانوار، جلد ۷۷، صفحه ۱۷۹)

امام رضا (علیه السلام) می فرمایند :

(در پاسخ سؤالی از حد تواضع ) تواضع دارای درجاتی است، یکی از آن درجات این است که انسان قدر و منزلت خویش را بشناسد و خود را با قلب پاک و سالمی که دارد در جایگاه مربوط به خود قرار دهد، و هر آن‌چه را که دوست دارد به او داده شود، برای دیگران نیز همان را دوست داشته باشد، اگر از دیگران بدی دید آن را با خوبی جبران نماید، خشم خود را فرو برد و به راحتی مردم را عفو نماید؛ بدرستی که خداوند با نیکوکاران است.«فی جواب السؤال عن حدّ التواضع: التّواضع درجاتٌ: منها أن یعرِفَ المَرْءُ قَدر نفسِهِ فینزّلُها منْزِلَتَها بقلبٍ سلیمٍ ….» (اصول کافی، جلد ۲، صفحه ۱۲۴)

 

پی نوشت ها
(۱)- سوره الاعراف/آیه:۱۲
(۲)- سوره النمل/ آیه:۴۰
(۳)- وسایل الشیعه ،ج۱۲، ص ۱۰۸

منبع: پرسمان قرآن

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.