استخاره در چه کارهایی جایز است ؟ چگونه باید استخاره کرد؟

0 578

از سابق و امروزه متداول بوده است که بیش تر مردم در امور زندگانی و برای رسیدن به هدفی معین دست به استخاره زده و با قرآن یا تسبیح تفأل می زدند, در حالی که شاید نیازی به چنین کاری نبوده و استخاره تاثیری در رسیدن به هدف نداشته است .

استخاره به معنای : نیکی خواستن , طلب خیر کردن , فال نیک زدن , تفأل به قرآن برای اقدام به کاری است .(۱)
این موارد جزء معانی لغوی استخاره است که اکنون به عملی می گویند که مثلاً شخص تسبیح یا قرآن به دست گرفته و برای خود یا دیگری تفأل می زند.

هنگامی که انسان در کاری شک و تردید دارد و خیر و شر آن را با مشورت با دیگران نمی‌تواند تشخیص دهداستخاره به شکل‌های مختلفی صورت می‌گیرد؛ ازجمله استخاره با نماز و دعا، قرآن، کاغذ (ذات‌ الرِّقاع) و تسبیح.

مشورت در این جا یعنی استفاده از تعقل عمومی . وقتی موضوعی در جمع مطرح شود, سمت و سویی موجّه پیداخواهد کرد, ولی اگر راه تفکّر و مشورت بسته بود, چه کنیم ؟ و اتفاق افتاده است که پس از تفکر و مشورت , باز درتردیدیم و توان تصمیم نداریم . در این هنگام شک و دودلی عذاب دهنده است . عقل و شرع توصیه می کنند به مشورتی دیگر دست زنیم , ولی این بار با عقل بی نهایت و آگاه مطلق و خداوندگار هستی که بر نیک و بد بندگان آگاه است و خیر همگان را می خواهد. این گونه مشورت و خیرطلبی در فرهنگ اسلامی نام دارد.(۴)
اموری از این قبیل که آیا در کنکور قبول می شوم , یا آن که فلان مریض خوب می شود, پس بااستخاره آن رامعلوم کنیم , چنین کاری صحّت نداشته و حتی به جهل گرایی کشیده می شود.

اداب استخاره

برای‌ استخاره، آداب و شرایطی بیان‌ شده که برخی از آنها به‌شرح زیر است:

  • مباح‌بودن کاری که برای آن استخاره می‌شود: استخاره برای رفع تردید در کارهای مباح است، نه در کارهای خیر.
  • استخاره برای خود: به‌گفته علامه مجلسی حدیثی نیست که در آن شخصی به‌وکالت از دیگری استخاره کرده باشد. بنابراین سزاوارتر آن است که هرکس برای خودش استخاره کند.البته او همچنین از سید ابن طاووس نقل کرده که استخاره برای دیگری را جایز می‌دانست.
  • استخاره پس از مشورت: یعنی پیش ازاستخاره مشورت شود و اگر نتیجه نداد سراغ استخاره رفت.
  • مکان استخاره: از نظر شهید اول بهتر است که استخاره با دعا در مسجد و حرم‌ها باشد. در برخی روایات ازاستخاره در حرم امام حسین(ع) سخن آمده است.
  • زمان: فیض کاشانی در کتاب تقویم المحسنین برای استخاره به قرآن، در هر روز هفته ساعاتی را ذکر کرده است؛‌ اما گفته است ساعات مذکور بین اهل‌ایمان شهرت دارد و در احادیث نیامده است. به‌گفته صاحب‌جواهر، برای نمازاستخاره زمان خاصی وجود ندارد. البته درباره استخاره به قرآن نقل شده که وقت نماز انجام شود.
  • عمل به استخاره: عمل به آن الزام شرعی ندارد، اما بهتر است به آن عمل شود.

خواندن دعاهای مخصوص،قرائت برخی از سوره‌های قرآن و فرستادن صلوات نیز از آدابی است که پیش ازاستخاره سفارش شده است.

شیوه های استخاره

در منابع حدیثی شیوه‌های مختلفی برای استخاره بیان شده است که از آن میان استخاره با نماز و دعا و قرآن و ذات‌الرِّقاع (استخاره با کاغذ) واستخاره با تسبیح است. هریک از این اقسام استخاره خود به چند روش می‌تواند انجام شود. در کتاب مفاتیح‌الجنان نوشته شیخ عباس قمی برخی از روش‌های استخاره آمده است.

استخاره با نماز

استخاره با نماز بدین صورت است که فرد دو رکعت‌ نماز به‌جا آورد و پس از نماز به سجده برود و صد بار بگوید:‌«اَستخیر اللّٰه فی جمیع اُموری خیرهً فی عافی؛ از خدا در همه امور طلب عافیت می‌کنم». سپس هرچه را که خدا به قلبش انداخت، همان را انجام دهد.

استخاره با قرآن

برای استخاره با قرآن روش‌های مختلفی نقل شده است از جمله:

  • برپایه روایتی که از امام صادق(ع) نقل شده یکی از روش‌های استخاره با قرآن این است که هرگاه شخصی میان انجام یا ترک کاری مردد بود، وقتی برای نماز آماده شد، قرآن را بگشاید و به‌ نخستین‌ چیزی که‌ در آن‌ دید، عمل‌ کند.
  • سید بن طاووس از پیامبر اسلام(ص) نقل کرده است هنگامی که خواستی با قرآن تفأل بزنی(استخاره بگیری)، سه مرتبه سوره اخلاص را قرائت کن و سه مرتبه صلوات بفرست و سپس این دعا را «قُلْ اللَّهُمَّ إِنِّی تَفَأَّلْتُ بِکِتَابِکَ وَ تَوَکَّلْتُ عَلَیْکَ فَأَرِنِی مِنْ کِتَابِکَ مَا هُوَ الْمَکْتُومُ مِنْ سِرِّکَ الْمَکْنُونِ فِی غَیْبِک» را بخوان و قرآن را بگشا، از سطر اول صفحه اول استخاره خود را بگیر.
  • براساس برخی نقل‌ها، پس از گشودن قرآن، هفت یا هشت ورق شمرده می‌شود و استخاره از ورق هفتم یا هشتم گرفته می‌شود.

استخاره با کاغذ

دراستخاره‌ با کاغذ یک شیوه این است که دو کلمه «اِفْعَل» (انجام بده) و «لا تَفْعَل» (انجام نده) بر دو ورقه نوشته‌ می‌شود و استخاره‌‌کننده‌ با به‌جای‌ آوردن‌ آدابی‌ خاص‌ یکی‌ از آن‌ دو را برمی‌دارد و به‌ مقتضای‌ آن‌ عمل‌ می‌کند.

ابن ادریس حلی احادیث استخاره‌ با کاغذ را غیرمعتبر دانسته است؛ اما شهید اول دیدگاه او را با این‌ استدلال که استخاره با کاغذ نزد امامیه مشهور است، رد کرده است.

استخاره با تسبیح

استخاره با تسبیح هم ازجمله به این صورت انجام می‌شود: پس‌ از خواندن‌ هریک از سوره‌های حمد(حداقل سه مرتبه و اگر نشد یک مرتبه) و قدر ده مرتبه و نیز خواندن دعایی‌ مخصوص‌ یک‌ قبضه‌ از تسبیح یا تعدادی سنگریزه را جدا کرده‌ و دوتا دوتا می‌شمریم. اگر بازمانده‌ زوج بود، کار مورد نظر را انجام می‌دهیم و اگر فرد بود آن را ترک می‌کنیم

به گفته شهید اول، سند استخاره‌ به‌ عدد(تسبیح یا سنگریزه) به رضی الدین آبی می‌رسد. البته سید ابن طاووس‌ سند آن را به ائمه باز گردانده‌ است‌. و به گفته صاحب جواهر (۱۲۰۲-۱۲۶۶ق)، در زمان او علما به این شیوه استخاره می‌کردند

 

 

(پـاورقی ۱.دکتر محمد معین , فرهنگ فارسی , ج ۱ ص ۲۴۳

(پـاورقی ۴.ابوالفضل طریقه دار, استخاره و تفأّل , ص ۱۴

 

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.