طبق آیات و روایات قرآن شب قدر در کدامیک از شب های ماه رمضان قرار دارد؟

شب قدر
0 27

با کنار هم قرار دادن برخی از آیات قرآن می توان کشف کرد که شب قدر در ماه رمضان قرار دارد. اما اینکه شب قدر در کدامیک از شبهای ماه رمضان قرار دارد در قرآن کریم بیان نشده است.
در آیه ۱۸۵ سوره بقره می خوانیم:
« شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَیِّناتٍ مِنَ الْهُدى‏ وَ الْفُرْقانِ» « ماه رمضان که در آن قرآن فرود آمد تا رهنمودى براى مردم و نشانه‏هاى روشنى از هدایت [به سوى حق‏] و [مایه‏] جدایى [و تشخیص‏] حق از باطل شود.»
از این آیه مى‏توان دریافت که قرآن کریم در ماه مبارک رمضان نازل شده است.
از سوی دیگر در آیه اوّل سوره قدر می خوانیم: «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ»«ما آن [قرآن‏] را در شب قدر نازل کردیم.»
از این آیه روشن مى‏شود که زمان نزول قرآن، شب قدر است؛ بنابراین، از کنار هم قرار دادن این دو آیه، به دست مى‏آید که شب قدری که قرآن نیز در آن نازل شده در ماه مبارک رمضان قرار دارد.(۱)
اما در خصوص اینکه شب قدر در کدامیک از شب های ماه رمضان قرار دارد قرآن کریم سخنی نگفته است و روایاتی که از اهل بیت(علیهم السلام) در خصوص تعیین شب قدر نقل شده، به پنج دسته قابل تقسیم اند:
دسته اول: روایاتی که شب قدر را در یکی از شبهای دهه آخر ماه رمضان می دانند:
در روایتی می خوانیم که از امام باقر(ع) در خصوص تفسیر آیه:« إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی‏ لَیْلَهٍ مُبارَکَه»  (۲) سؤال شد. حضرت فرمود: «نَعَم، هِیَ لَیلَهُ القَدر، وهِیَ مِن کُلِّ سَنَهٍ فی شَهرِ رَمَضانَ فِی العَشرِ الأَواخِرِ»(۳)  «آرى. آن، شب قدر است. آن شب، در هر سال، در ماه رمضان و در دهه آخر آن است.»
دسته دوم. روایاتی که می گویند: شب قدر را در یکی از سه شب: نوزدهم، بیست ویکم و بیست و سوم بجویید.
در روایتی از امام صادق(ع) در خصوص شب قدر سؤال شد حضرت فرمود:« اطْلُبْهَا فِی تِسْعَ عَشْرَهَ وَ إِحْدَى وَ عِشْرِینَ وَ ثَلَاثٍ وَ عِشْرِینَ.» (۴) « آن را در [شب] نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوم بجوى».
دسته سوم. روایاتی که می گویند: شب قدر، در یکی از دو شب بیست و یکم و بیست و سوم است.
در روایتی از امام باقر(ع) درباره شب قدر سؤال شد حضرت فرمود:« فی لَیلَتَینِ : لَیلَهِ ثَلاثٍ وعِشرینَ ، وإحدى وعِشرینَ»  «در دو شب است: شب بیست و سوم و بیست و یکم» روای می گوید از حضرت پرسیدم که یکی از این دو شب را برایم تعیین کن. حضرت فرمود:« وما عَلَیکَ أن تَعمَلَ فی لَیلَتَینِ هِیَ إحداهُما؟!» (۵) « «چه عیبى دارد که در دو شبى که شب قدر یکى از آن دوست، اعمال را بجا آوری؟!»
دسته چهارم. روایاتی که شب بیست و سوم را، شب قدر می دانند.
در روایتی از رسول خدا (ص) می خوانیم:« لَیلَهُ القَدرِ لَیلَهُ ثَلاثٍ وعِشرینَ»(۶)« شب قدر، شب بیست و سوم است.»
در روایت دیگری می خوانیم که شخصی به نام عبد اللّه بن اُنَیس جُهَنى نزد پیامبر (ص) آمد و گفت: « یا رَسولَ اللّه، إنّی رَجُلٌ شاسِعُ الدَّارِ فَأمُرنی بِلَیلَهٍ أنزِلُ فیها» « اى پیامبر خدا! من مردى هستم که خانه ام دور است. یک شب را دستور بده که بیایم و در مدینه بمانم.» حضرت فرمود:« اِنزِل لَیلَهَ ثَلاثٍ وعِشرینَ» (۷) « «شب بیست و سوم بیا».
دسته پنجم. روایاتی که دلالت می کنند بر این که شب های نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم، هر کدام به گونه ای در تعیین سرنوشت انسان ها و امور آنان نقش دارد؛ ولی نقش اساسی و نهایی، مربوط به شب بیست و سوم است.
در روایتی از امام صادق(ع) می خوانیم:« التَّقدیرُ فی لَیلَهِ تِسعَ عَشرَهَ، والإبرامُ فی لَیلَهِ إحدى و عِشرینَ، وَالإِمضاءُ فی لَیلَهِ ثَلاثٍ وعِشرینَ »(۸) « مُقَدَّر شدن (سرنوشت)، در شب نوزدهم است و محکم ساختن، در شب بیست و یکم و امضا (حتمى سازى)، در شب بیست و سوم.»
نکته ای که در پایان لازم به ذکر است این است که گرچه در روایات برخی شب های ماه رمضان به صورت احتمالی به عنوان شب قدر معرفی شده اند و احتمال شب قدر بودن شب بیست و سوم از همه بیشتر دانسته شده، اما به جهت مصالحی شب قدر به صورت قطعی معین نشده است.
یکی از مصلحت هایی که برای عدم تعیین دقیق شب قدر در روایات آمده، این است که اگر یک شب به صورت قطعی تعیین می شد، مردم به همان یک شب اکتفاء می کردند و خود را از فیض عبادت در شبهای دیگر محروم می کردند و لذا برای اینکه مردم فرصت و مهلت بیشتری برای عبادت داشته باشند این شب به صورت قطعی مشخص نشده است.
در روایتی می خوانیم که از حضرت علی(ع) در خصوص شب قدر سؤال شد حضرت فرمود:« مَا أَخْلُو مِنْ أَنْ أَکُونَ أَعْلَمُهَا فَأَسْتُرَ عِلْمَهَا وَ لَسْتُ أَشُکُّ أَنَّ اللَّهَ إِنَّمَا یَسْتُرُهَا عَنْکُمْ نَظَراً لَکُمْ لِأَنَّکُمْ لَوْ أَعْلَمَکُمُوهَا عَمِلْتُمْ فِیهَا وَ تَرَکْتُمْ غَیْرَهَا وَ أَرْجُو أَنْ لَا تُخْطِئَکُمْ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.» (۹) « خالى از این نیستم که آن را بدانم و از شما پنهان کنم. شک ندارم که خداوند به خاطر کمک کردن و مهلت دادن به شما آن را از شما مى پوشاند، چون اگر آن را به شما اعلام مى کرد، در همان شب عمل مى کردید و در غیر آن شب ، عبادت را ترک مى کردید. و امید آن دارم که اگر خدا بخواهد ، شب قدر را به خطا نگیرید.»(۱۰)
پی نوشت ها:
۱٫ آیت الله مصباح یزدی، قرآن ‏شناسى، قم، موسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینی(ره)‏، ۱۳۸۰ ش، ج‏۱، ص ۹۰٫
۲٫ دخان(۴۴) آیه ۳ « ما آن را در شبى پر برکت نازل کردیم.»
۳٫ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، تهران، دار الکتب الإسلامیه‌، ۱۴۰۷ ه‍ ق‌، ج‏۴، ص ۱۵۷٫
۴٫ طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۷۲ ش، ج‏۱۰، ص۷۸۷٫
۵٫ همان.
۶٫ سید بن طاووس، الإقبال بالأعمال الحسنه، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم‌، ۱۴۱۵ق، ج‏۱، ص ۳۷۵٫
۷٫ عبدالرزاق صنعانی، المصنف، بیروت، المکتب الاسلامی،  ۱۴۰۳ق، ج۴، ص ۲۵۰٫
۸٫  کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، تهران، دار الکتب الإسلامیه‌، ۱۴۰۷ ه‍ ق‌، ج‏۴، ص ۱۵۹٫
۹٫ علامه مجلسی، بحارالانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، سال ۱۴۰۴ هـ ق، ج‏۹۴، ص ۵٫
۱۰٫ برای مطالعه بیشتر روایات مربوط به شب قدر :ر.ک محمدی ری شهری، ماه خدا (ترجمه جواد محدثی)، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۳ش، ج۲، از ص ۷۷۴ تا ص ۷۹۴٫

با استفاده از سایت   مرکز ملی پاسخگویی

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.