آیا شب قدر همان جبر است؟

0 52

سوال کاربر گرامی :من در بحث سرنوشت و جبر و اختیار تحقیق کردم و به نتیجه هایی هم رسیدم.
ولی وقتی گفته می شود شب قدر پرونده افراد دست امام زمان (عج) می رسد و تا یک سال سرنوشتت را تعیین می کند برایم سوال بوجود آمد که آیا این دوباره همان جبر نیست ؟!

پاسخ : شب قدر به این جهت “قدر” نامیده شده که جمیع مقدرات بندگان در تمام سال در آن شب تعیین مى شود، شاهد این معنى سوره دخان است که مى فرماید:

انا انزلناه فى لیله مبارکه انا کنا منذرین فیها یفرق کل امر حکیم

ما این کتاب مبین را در شبى پر برکت نازل کردیم ، و ما همواره انذار کننده بوده ایم ، در آن شب که هر امرى بر طبق حکمت خداوند تنظیم و تعیین مى گردد (دخان / ۳ و ۴).

این بیان هماهنگ با روایات متعددى است که مى گوید: در آن شب ، مقدرات یکسال انسانها تعیین مى گردد، و ارزاق و سرآمد عمرها، و امور دیگر، در آن لیله مبارکه تفریق و تبیین مى شود.

البته این امر هیچگونه تضادى با آزادى اراده انسان و مساءله اختیار ندارد، چرا که تقدیر الهى به وسیله فرشتگان بر طبق شایستگی ها و لیاقت هاى افراد، و میزان ایمان و تقوى و پاکى نیت و اعمال آنها است .
یعنى براى هر کس آن مقدر مى کنند که لایق آن است ، یا به تعبیر دیگر زمینه هایش از ناحیه خود او فراهم شده ، و این نه تنها منافاتى با اختیار ندارد و بلکه تاءکیدى بر آن است .
(۱)

به بیان دیگر:

قدر؛ یعنى، پیوند و شکل گرفتن هر پدیده و هر حادثه با سلسله علل خود و در شب قدر، این پیوند به دقّت اندازه‏ گیرى مى ‏شود؛ یعنى:
اولاً، براى امام هر زمان این پیوند معلوم و تفسیر مى ‏شود.
ثانیاً، رابطه این پدیده‏ ها با علل خود روشن مى ‏گردد.

از یک سو خداوند متعال، بر اساس نظام حکیمانه جهان، چنان مقدّر کرده است که بین اشیاء، رابطه ‏اى خاص برقرار باشد. براى مثال بین طول عمر و رعایت بهداشت و ترک بعضى از گناهان (مثل قطع صله رحم و دادن صدقه و …)، رابطه وجود دارد. بر این اساس هر کس طول عمر مى‏خواهد، باید در این اعمال را انجام دهد و در این مسیر قرار گیرد. آن‏که این شرایط را مهیا کرد، طول عمر مى‏یابد و آن که در این امور کوتاهى کرد، عمرش کوتاه مى‏گردد.
پس در افعال و کردار اختیارى بین عمل و نتیجه – که همان تقدیر الهى است رابطه مستقیم وجود دارد.

انسان تا زنده است، جاده‏اى دو طرفه در برابرش قرار دارد: یا با حسن اختیار، کمیل بن زیاد نخعى مى‏گردد و یا با سوء اختیار حارث بن زیاد نخعى، قاتل فرزندان مسلم مى‏شود؛ دو برادر از یک پدر و مادر: یکى سعید و دیگرى شقى.
پس تقدیر الهى؛ یعنى، آن که با حسن اختیار خود به جاده مستقیم رفت، کمیل مى‏شود و آن‏که با سوء اختیار خود، به بیراهه گناه و انحراف پا گذاشت، حارث مى‏گردد.

از سوى دیگر در شب قدر، معین مى‏شود که هر انسان، بر اساس انتخاب و اختیار خود، کدام راه را انتخاب خواهد کرد و با توجه به دعاها، راز و نیازها و تصمیم‏ها، قابلیت چه نعمت‏ها و یا حوادثى را خواهد داشت.

پس بین تقدیر الهى و اختیار آدمى، هیچ منافاتى وجود ندارد؛ زیرا در سلسله علل و شرایط به ثمر رسیدن کار و ایجاد حادثه، اراده آدمى یکى از علل و اسباب است. آن‏که با حسن اختیار خود، کردار نیک انجام مى‏ دهد یا مخلصانه دعایى مى‏خواند، نتیجه آن را در این جهان مى‏بیند و آن‏که بر اثر سوء اختیار گناهى مرتکب مى‏شود، نتیجه تلخ آن را مى‏چشد.

پس اینکه در شب قدر، امور بندگان – اعم از مرگ و زندگى، ولادت و زیارت و… تقدیر مى‏شود، همگى با حفظ علل و شرایط و عدم موانع است و «اختیار» یکى از علت‏ها و شرایط آن به شمار مى ‏آید. به این جهت سفارش شده، در آن شب به شب زنده دارى و عبادت و دعا بپردازید، تا این عمل در آن شب خاص – که از هزار شب برتر است شرایط نزول فیض الهى را فراهم آورد.

نکته : خداوند مى‏ داند، هر چیزى در زمان و مکان خاص، به چه صورت و با توجّه به کدام شرایط و علل تحقق مى‏یابد و مى‏داند که فلان انسان‏با اختیار خود، کدام کار را انجام مى ‏دهد. فعل اختیارى انسان، متعلق علم خداوند است که در شب قدر، حدود آن مشخص مى‏شود. این امر با اختیار منافات ندارد و حتى بر آن تأکید مى‏کند؛

براى مثال معلم کاردان و مجرب، به خوبى ‏مى‏داند کدام یک از دانش‏آموزانش، به دلیل تلاش فردى و استعداد لازم، با رتبه بالا قبول مى‏شود و کدام یک به دلیل تلاش یا استعداد کمتر، در حد متوسط نمره مى‏آورد و یا تجدید مى‏شود. علم معلم، از راه دانش او به علت‏ها است و نفى کننده تلاش دانش ‏آموزان نیست.

در شب قدر همه کردار اختیارى انسان، اندازه‏گیرى و قالب بندى مى‏شود. خداى عالم به علت‏ها، بر اساس نظم موجود در میان اشیاى این جهان، برنامه ‏ریزى مى‏کند و «اختیار» انسان یکى از علت‏هاى مؤثر است. از این جهت تأکید شده است؛ شب نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم ماه مبارک رمضان را به عبادت، دعا و شب‏ زنده ‏دارى مشغول باشیم، تا این اعمال خیر، زمینه آمادگى و توان برتر ما شود و بتوانیم فیض الهى را درک کنیم. اگر عنصر اختیار در میان نبود و هر چه ما مى‏کردیم در سرنوشت ما تأثیر نداشت، هیچ دلیلى بر این همه تأکید بر شب‏ زنده ‏دارى و عبادت نبود.
(۱)- تفسیر نمونه جلد ۲۷ صفحه ۱۸۸

منبع: پرسمان قرآن

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.