«کتاب لاریب فیه» یعنی چه؟

0 32

«کتاب لاریب فیه» یعنی چه؟ آیا به این معنا است که: کسی که کتابی آورده، نمی تواند خودش از خودش تعریف کند و بگوید که در این کتاب شک و شبهه ای نیست، دیگران باید از آن تعریف کنند؟

پاسخ:

مقدمه: منطق ایجاب می کند، هر شخصیت حقیقی یا حقوقی از خودش پاسداری و نگهبانی نماید و در صورت اتّهام از خود دفاع کند و سندهای موجود را ارایه نماید. در صورت اتّهام، بیش از همه، خود مدّعی علیه و متشاکی باید از خودش دفاع کند. به عنوان نمونه، وقتی صاحب اصلی ولایت، امیرالمومنین علی ـ علیه السلام ـ در معرض اتّهام قرار می گیرد، خود بیش از همه، از ولایت دفاع می کند.(۱) وقتی ولایت و قرآن کریم مورد «ریب» و شبهه قرار گرفتند، چه کسی باید از خود رفع اتّهام نماید و سند ارایه دهد؟ وقتی امیرالمومنین علی ـ علیه السلام ـ ، از ولایت دفاع نکند، چه کسی شایسته است از ولایت دفاع کند؟

اگر حقّ تعالی از قرآن کریم دفاع نکند، چه کسی شایسته است تا از قرآن کریم دفاع کند؟… لا ریب فیه(۲). رفع اتّهام، ارایه سند و دفاع و پاسداری بسیار رسای قرآن کریم است. منتهی کسی که فریاد رسا را نمی شنود، چگونه می تواند از صدای «نجوی» بهره مند گردد؟
متن: با این بیان، روشن می شود، دفاع مدّعی علیه و متشاکی از خود، یک قانون بین المللی است.

بیش از دیگران، خود مدّعی علیه و متشاکی باید از خودش رفع اتّهام نماید و سندهای موجود را ارایه کند و از خود دفاع نماید. عرف و رویّه قضایی تمام کشورهای جهان، این است که نخست مدّعی علیه را برای رفع اتّهام، ارایه سند و دفاع به عرصه دادگستری حاضر می کنند. مولانا در ذیل آیه مورد سئوال آورده است:
چون نشان راست گویند و شبیه پس یقین گردد ترا «لا ریب فیه».(۳)

با دقّت در آیه ی مورد نظر، به دست می آید: وقتی قرآن کریم، در معرض «ریب» و شبهه قرار گرفت و به اساطیر الاوّلین(۴). متهم گشت، وارد میدان دفاع شد و از خود رفع اتّهام و دفاع کرد و در کنار دفاع نیز از خود تعریف کرد و حقانیت خود را بیان نمود. حقّ تبارک و تعالی با بیان «لا ریب فیه»، رساند که قرآن کریم چه قدر از استواری و استحکام برخوردار است.(۵) از وقتی که پای میدان دفاع به میان آمد، قرآن کریم، با عناوین گونه گون از خود دفاع و تعریف کرد و از حقانیت خود دفاع نمود.

در یکی از گونه های دفاع و تعریف می فرماید: لا یمسّه الاّ المطهرون(۶). یعنی «جز دست پاکان بدان نرسد» و فقط پاکان و پاک اندیشان می توانند بدان نزدیک شوند. با این حساب افرادی که از طهارت ظاهری و باطنی برخوردار نیستند. اجازه ندارند به قرآن کریم نزدیک شوند. این دفاع به «طهارت» و پاسداری از حریم و حرم قرآن است. حقّ تعالی اجازه نگاه نیز به ناپاکان و نامحرمان نمی دهد. مولانا در ذیل این ایه می فرماید:

جد طلب آسیب او ای ذو فنون لا یمس ّ ذلک الاّ المطهرون».(۷)
در حقیقت، قرآن کریم، حقّ محض است و زمینه شک آن جاست که حقّ و باطل به هم آمیخته باشند و حقّ نمایی باطل، منشأ تردید گردد. در چنین حالتی ارایه سند، رفع اتّهام و دفاع لازم و ضروری است.

در آیه ی مورد سئوال، سه پیام کلّی نهفته است:

۱. قرآن کریم تنها مصداق کتاب جامع و کامل الهی است.

۲. هیچ ریب و شکی در حریم و حرم پاک قرآن کریم راه ندارد.

۳. این کتاب الهی مایه ی هدایت پارسایان و پاکان است.(۸)

از جمله گونه های دیگر دفاع و پاسداری از حریم و حرم خود، «تحدّی» می باشد. می فرماید: و ان کنتم فی ریب ممّا نزلنا علی عبدنا فأتوا بسوره من مثله(۹). یعنی «و اگر شما را در مورد قرآنی که ما بر محمّد بنده خود فرستادیم، شکی است. پس یک سوره همانند آن بیاورید». تحدّی های قرآن کریم گونه گون است، تحدّی به یک سوره تنها، تحدّی به ده سوره و تحدّی به تمام قرآن.

در حقیقت «تحدّی»، ارایه سند محکم، دفاع و پاسداری از قرآن کریم و بیان حقانیت آن است، تا برای همیشه تاریخ، مشت محکمی بر دهان مدعیّان دروغین زده باشد. گونه دیگر دفاع، دفاع به شفا بخشی و هدایت آفرین بودن قرآن کریم است(۱۰) و رسالت قرآن کریم را شفا بخشی و هدایت آفرینی می داند. در حقیقت قرآن کریم هم یگانه و مهیمن است و از طرفی هم هدایت و هم هادی.(۱۱) گونه دیگر پاسداری قرآن از قرآن و یا خداوند از قرآن کریم، دفاع به «تحریف ناپذیر» بودن قران کریم است.(۱۲)

در این عرصه، دفاع به همین بس که حقّ تعالی به رسول رحمت می فرماید: تنزیل من ربّ العالمین ـ و لو تقوّل علینا بعض الاقاویل ـ لا خذنا منه بالیمین ـ ثم لقطعنا منه الوتین(۱۳). یعنی «این قرآن تنزیل پروردگار عالمیان است. اگر محمّد برخی از سخنان را به ما دروغ می بست «و یک حرف از قرآن کریم را کم و زیاد می کرد».

به حقّ ما «از روی قهر و انتقام» با قدرت او را می گرفتیم و شاهرگ قلب (و حیات) او را قطع می کردیم». وقتی مدّعیّان دروغین در مورد کلام حقّ تعالی از در «ریب و شبهه وارد می شوند، ما نیز خود از آن دفاع می کنیم و خود حافظ آن هستیم.
با این بیان چه قدر زیبا و زیبنده است که خود قرآن از قرآن و حقّ تعالی از قرآن کریم دفاع و پاسداری بکند و حقانیت خود را بیان نماید تا جایی که فریاد دفاع و پاسداری از حریم و حرم قرآن، در سراسر هستی طنین انداز است، منتهی آن هایی که صدای فریاد را نمی شنوند، نباید انتظار داشت که صداهای دیگر و یا «نجوی» قرآنی را بشنوند.
از گونه های دیگر دفاع، دفاع به «اعجاز» قرآن کریم است. قرآن کریم از جهات گونه گون، دارای اعجاز است. از نظر فصاحت و بلاغت، از نظر نوع چینش، از نظر معنا و معارف بلند علمی که خود نیز معجزه علمی حقّ تعالی است…(۱۴) هم چنین داشتن رسالت جهانی و جاودانی، از گونه های دیگر بیان حقانیت خود و دفاع و تعریف از خود است… .

نکته دیگر در مورد تعریف و یا دفاع دیگران از قرآن کریم است. به حقّ قرآن کریم از نخستین گام نزول تاکنون، ذهن همگان را به خود مشغول داشت و دوست و دشمن نیز از آن سخن به میان آوردند و انسان های آزاده بی شماری از قرآن کریم، تعریف کردند و یا جانانه از آن دفاع نمودند و به حقانیت آن دست یافته اند.

این نکته را می توان به مسأله حقوقی تشبیه کرد که از وقتی که فردی به ناحقّ مورد اتّهام قرار گرفت و شاکی پیدا کرد، اوّلین فردی که وارد میدان دفاع می شود و از خود دفاع می کند، مدّعی علیه و متشاکی است و در کنار دفاع مدّعی علیه و متشاکی، شاهدان عینی و افراد با انصاف نیز از او دفاع و یا تعریف می کنند و حقانیت آن را بیان می دارند.

خلاصه و نتیجه:

آن چه به عنوان خلاصه و نتیجه قابل بیان است این است که: از وقتی که پای میدان دفاع به میان آمد، حقّ تعالی با گونه های گونه گون مانند «تحدّی» «تحریف ناپذیری»، معارف علمی و غیره از حریم و حرم قرآن کریم دفاع کرده است و معجزه علمی بودن قرآن کریم را ثابت کرد تا جایی که ذرّه ای جایی دفاع و پاسداری از برای دیگران باقی نگذارده است، پس در واقع حقّ تعالی برای رفع اتّهام، سند ارایه کرد و سپس از حریم و حرم کتاب خود دفاع کرد و حقانیت خود را برای تمام اهل مصر و عصر بیان داشت هر چند تعریف نیز از آن فهمیده می شود.

البته معصومین ـ علیهم السلام ـ به مقدار خود قرآن، از قرآن کریم تعریف و دفاع و پاسداری کردند و اهل ایمان و اهل قرآن و دیگران، بلکه همگان از قرآن کریم تعریف و نگهبانی کردند و این به معنای کافی نبودن دفاع و پاسداری قرآن از قرآن نیست. بلکه از این باب است که قرآن کتاب جهانی و جاودانی است و برای هدایت همگان نازل شده است، از این روی بر همگان وظیفه است تا حریم و حرم این کتاب الهی را پاس بدارند و از باب شکر نعمت، شکر این نعمت بزرگ حقّ تعالی را به جا آورند، و گرنه خداوند خود وعده به حفظ قرآن کریم داده است و وعید حقّ تعالی نیز شامل حال کسانی می شود که به حریم و حرم قرآن بی حرمتی بکنند. پس هیچ گونه تنافی و تخالفی بین دو طرف قضیه وجود ندارد و هر دو تعریف و دفاع، چه تعریف و دفاع از خود و چه تعریف و دفاع دیگران، منطق محور و علمی است.

پاورقی:

۱. نهج البلاغه، خطبه ۳.
۲. بقره : ۲.
۳. مثنوی معنوی، دفتر دوّم، بیت ۲۹۸۰.
۴. نمل : ۶۸.
۵. قرائتی، محسن، تفسیر نور، قم، موسسه در راه حقّ، چاپ پنجم، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۴۰.
۶. واقعه : ۷۹.
۷. مثنوی معنوی، دفتر پنجم، بیت ۳۷۹.
۸. جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، انتشارات اسری، چاپ اول، ج۲، ص۱۲۹.
۹. بقره : ۲۳ و ۲۴.
۱۰. اسراء : ۸۲.
۱۱. تفسیر تسنیم، همان، ص۱۴۰.
۱۲. حجر : ۹.
۱۳. حاقّه : ۴۳ ـ ۴۶.
۱۴. ر.ک، جوادی آملی، عبدالله، تفسیر موضوعی ـ قرآن در قرآن، قم، انتشارات اسرا، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۸۹.

منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.