رمز «کاف» در آیه ۱۱ سوره شوری «لیس کمثله شی…» چیست؟

0 168

رمز «کاف» در آیه ۱۱ سوره شوری که می گوید: «لیس کمثله شی…» چیست؟

پاسخ:

خداوند متعال در این آیه شریفه می فرماید: فَاطِرُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ جَعَلَ لَکم مِّنْ أَنفُسِکمْ أَزْوَاجًا وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا یَذْرَؤُکمْ فِیهِ لَیْسَ کمِثْلِهِ شَیْءٌ وَهُوَ السَّمِیعُ البَصِیرُ.(۱)

خدا آفریننده آسمانها و زمین است، برای شما آدمیان از جنس خودتان زنان را هم جفت شما قرار داد و نیز چهار پایان را جفت (نر و ماده) آفرید، و به این تدبیر (ازدواج) شما را خلق بی‌شمار کند. آن خدای یکتا را هیچ مثل و مانندی نیست و او شنوا و بیناست.

۱. اگر مقصودتان از رمزی بودن قرآن این باشد که تعابیر آن سمبلیک و رمزی بوده و معنای ظاهری آن اراده نشده (همچنان که عده ای این امر را مطرح کرده اند) این امر نادرست بوده و درجای خود با دلایل متعدد و مفصل اثبات شده است که آنچه از ظاهر عبارات این کتاب شریف (با توجه به قواعد زبان عربی و به صورت فنی و صحیح) برداشت می شود حجت بوده و باید طبق آن عمل نمود و تفسیر های سمبلیک از قرآن که گاهی توسط صوفیان یا غیر آنان مطرح شده یا می شود هیچ اعتباری ندارد، چون با ظاهر آیات سازگار نیست. و اگر مراد حروف مقطعه قرآن در اوایل سوره است، در این باره نظرات متعددی ارائه شده که یکی از آنها این است که حروف مقطعه امری است بین خالق و مخلوق خاص یعنی، پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ .

۲. اگر مقصود این باشد که قرآن راز و رمزهایی دارد و مشتمل بر معارفی عالی و فراتر از آنچه از ظواهر آیات بر آن دلالت می کند می باشد که دانشمندان و محققان و مفسران می توانند با تلاش و کوشش به قسمتی از آن دست یابند و البته با ظاهر قرآن هم منافاتی ندارد، این مطلب صحیح می باشد (بلا تشبیه مانند بعضی از کتاب های علمی عمیق که آنچه افراد متخصص از آنها می فهمند و برداشت می کنند بسیار عمیق تر از فهم افراد عادی از آنهاست).
همچنان که با مراجعه به بعضی از تفاسیر به مطالبی دقیق و عمیق در مورد آیات قرآن برمی خوریم که به راحتی مطابقت آنها با آیات را متوجه می شویم ولی پیش از مراجعه به تفسیر خودمان قدرت برداشت این نکات را نداشتیم و همین طور فهم معنای بعضی آیات در تفاسیر معاصر که برای پیشینیان مبهم و ناشناخته بود.

۳. آنچه از روایات و فرهنگ اسلامی به دست می آوریم این است: غیر از عمق مفاهیم قرآن در ورای ظواهر آیات معارفی عالی تر نهفته است که از آن با عناوینی مانند بطن، تأویل یا … یاد می شود (مطابق اختلافی که در این اصطلاحات وجود دارد) که این معارف برای بشر عادی قابل دستیابی نمی باشد و ما فقط بطن آیاتی را در اختیار داریم که در روایات ائمه اطهار ـ علیهم السلام ـ بیان شده است.
و طبق بیان روایات، قرآن دارای هفت یا هفتاد بطن می باشد که البته این احتمال هم هست که این اعداد خودشان مورد نظر نیستند و کنایه از زیادی و کثرت می باشد.(۲)

۴. در مورد آیه شریفه سوره شوری و تعبیر «لیس کمثله شی» روایتی که بیان کننده بطن آیه باشد وارد نشده است.
البته این آیه بیان کننده نکته ای دقیق در مورد ذات و صفات الهی است که به عنوان یک بحث اعتقادی و فلسفی بحث های زیادی در مورد آن وجود دارد و در بعضی روایات هم به توضیح عمق معنای ظاهری آیه پرداخته شده است.(۳)
همچنان که در بعضی از تفاسیر نیز به نکاتی دراین زمینه اشاره شده است.(۴)

۵. دلیل ذکر دو کلمه «کاف» و «مثل» در کنار هم با وجود وحدت معنی:
مفسران برای توضیح این امر نظرات و احتمالات چندی بیان نموده اند:

الف) «کاف» حرف زائد بوده و مانند تمام حروف زائد در زبان عربی معنا نمی شود و اثر آن در جمله تنها تأکید معنای آن می باشد و این امر (آوردن دو کلمه ای که به معنای «مثل» باشند در کنار هم) نمونه های دیگر نیز در ادبیات عرب دارد.

ب) کاف زائد نبوده و آیه بر نکته ای ادبی و ظریف مشتمل است.
و آن نکته این است که گاه گفته می شود: « کسی مثل تو از میدان حوادث فرار نمی کند» یعنی کسی مثل تو با این شجاعت، با این عقل و هوش و درایت نباید از میدان حوادث بگریزد.

خلاصه اینکه، در تعبیری مانند تعبیر بالا در «کسی مثل تو … کسی مثل او …» که شخص اوصاف خاصی دارد در واقع همان اوصاف و شخص دارای آن اراده شده و به هیچ وجه مقصود این نیست که آن شخص دارای مثل و مانند است و معلوم است که این گونه تعبیرات کنایی بوده و رساتر از تعبیر صریح است مثل این که اگر بخواهیم به پدری بگوییم که نباید فرزند خود را از خانه بیرون کند می توانیم از تعبیر صریح یا تعبیر «هیچ پدری فرزند خود را از خانه بیرون نمی کند» استفاده کنیم و معلوم است که تعبیر دوم که کنایی است بهتر و اثرگذارتر از این است که بگوییم «نباید فرزندت را ازخانه بیرون کنی» بنابراین معنای آیه شریفه این طور خواهد بود که: «کسی مثل خداوند با اوصافی که دارد (مانند علم گسترده و قدرت بی نهایت و… همانندی نخواهد داشت.»(۵)

ج) کلمه ای در آیه شریفه در تقدیر است که چنین است:
«لیس کصاحب صفته شیء» کسی که صفات او را داشته باشد مثل او چیزی نیست(۶) و شبیه و نظیر و همانندی ندارد.

پاورقی:

۱. شوری : ۱۱.
۲. رجوع کنید به کتاب هایی که درباره اصطلاحات (بطن و تاویل) توضیح داده اند. مانند: رجبی، محمود، باطن و تأویل قرآن، قم، مرکز مطالعات و پژوهش های فرهنگی حوزه علمیه.
۳. قمی مشهدی، محمد، تفسیر کنزالدقائق، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۶ش، ج۲۲، ص۱۰۲.
۴. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیه، ج۲۰، ص۳۶۲.
۵. تفسیر کشاف، جوامع الجامع و تبیان، ذیل آیه شریفه.
۶. طبرسی، فضل، مجمع البیان، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج۵، ص۲۳.

منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.