چرا در قرآن عبارت «یا ایها الذین» به جای آمنتم، «آمنوا» گفته شده است؟

0 232

چرا در قرآن در عبارت «یا ایها الذین» به جای «آمنتم»، «آمنوا» گفته شده است؟

پاسخ:

در پاسخ به سئوال ابتداء باید متذکر شد که: هم استعمال «آمنوا» در «یا ایها الذین آمنوا» و هم استعمال «آمنتم»، از نظر نحوی صحیح است. امّا چرا قرآن از «آمنوا» استفاده کرده است؟
سعد الدین تفتازانی می نویسد: «برخی به اشتباه در مورد این عبارت قرآن چنین پنداشته اند که علت استفاده از لفظ «آمنوا» (به صیغه غایب) به جای «آمنتم» (به صیغه مخاطب)، التفات از خطاب به است یعنی در عبارت «یا ایها الذین آمنوا» در کلام از صیغه مخاطب به صیغه غایب ، انتقال روی داده است که یکی از لطایف علم معانی است. در حالی که در این عبارت التفات روی داده و استعمال آمنوا به صیغه غایب طبق قاعده نحوی است.»(۱)
قاعده نحوی درحالت کلی این است که در عبارت «یا ایها الذین آمنوا» ضمیری که از جمله صله «آمنوا» به موصول (الذین) بر می گردد هم می تواند به صورت غایب باشد یعنی صله را به صورت «آمنوا» بیاوریم و هم می تواند به صورت مخاطب باشد یعنی جمله صله را می توان به صورت «آمنتم» هم آورد، (در آمنوا ضمیر واو که برای صیغه جمع مذکر غایب است به «الذین» و در «آمنتم» ضمیر «تم» که مربوط به صیغه جمع مذکر مخاطب است به «الذین» بر می گردد). امّا استعمال حالت اول یعنی صیغه غایب در کلام عرب بیشتر است.
ابن هشام در بحث «الاشیاء التی یحتاج الی الربط» می نویسد:
«استعمال غالب و اکثری عرب به صورت «أنت الذی فعل» یعنی با صیغه غایب است و «أنت الذی فعلت» یعنی صیغه مخاطب کمتر استعمال می شود امّا با این وجود خلاف قاعده نیست.(۲)
به همین دلیل استعمال به صیغه مخاطب در عباراتی چون دعای امام حسین ـ علیه السلام ـ در روز عرفه: «أنت الذی أنعمت، أنت الذی أحسنت…»(۳) و یا شعر شاعر که می گوید:
« أنت الذی اخلفتنی ما وعدتنی : و أشلمت بی من کان فیلا یلوم»(۴)
صحیح است و خلاف قاعده نیست امّا این گونه کمتر در کلام عرب استعمال شده است.
بنابراین قرآن نیز در عبارت «یا أیها الذین آمنوا»، طبق قاعده نحوی و استعمال اکثری آن در کلام عرب، از صیغه غایب یعنی «آمنتم» استفاده کرده است.

پاورقی:

۱. تفتازانی، سعد الدین، مختصر المعانی، قم، دارالفکر، چاپ هشتم، ۱۳۸۳ش، ص۷۸.
۲. ابن هشام الأنصاری المصری، مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب، بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ اول، ۲۰۰۱م، ج۲، ص۱۴۶.
۳. شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، دعای امام حسین(ع) ، در روز عرفه.
۴. مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب، همان، ج۲، ص۱۴۶.

منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات    

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.