آیا خواندن و ختم قرآن در ماه رمضان بدون فهم و درک حقایق آن باز ثواب دارد؟

تلاوت قرآن کریم در ماه رمضان
0 27

قرآن غذای روح است و فکر و سفره ای است گسترده و متنوع، متناسب با گستردگی و تنوع نیاز انسان، پس تناول این غذا که در تلاوت، تدبر و عمل است بر همه جسم ها ضرورت دارد که روح را پرورش دهد و برای بهره بردن از این غذای بی نقص مراحلی وجود دارد که هر کس به اندازه توان خود از این سفره بهره می برد و با نگاهی به روایات اسلامی مشخص می شود که نه تنها خواندن قرآن بلکه نگاه کردن به نوشته های آن نیز اجر و پاداش دارد در این نوشتار مراحل بهره برداری از قرآن را در چهار مرحله می آوریم تا هر کسی به اندازه توانش این مراحل را طی کند:

۱٫ نگاه کردن به قرآن کریم: در روایات اسلامی نگاه کردن به صفحات قرآن خود عبادت است بنابراین اگر کسی سواد لازم برای خواندن قرآن هم نداشته باشد می تواند وضو گرفته و قرآن را باز کند و به نوشته هایش نگاه کند. به دو نمونه از این روایات اشاره می شود:
یک: ابی ذر غفاری از رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ نقل می کند که آن حضرت فرمود: نگاه کردن در قرآن عبادت است.(۱)
دو: امام زین العابدین ـ علیه السلام ـ فرمود: نگاه کردن به قرآن بدون آن که بخواند، عبادت است.(۲)
نتیجه این که حتی افراد بی سواد نیز می توانند از قرآن کریم بهره برند، البته نگاه کردن منحصر به این افراد نیست.
۲٫ خواندن قرآن کریم: دومین مرحله بهره وری از قرآن، خواندن قرآن کریم است بدون اینکه به معانی آن توجه کند امام صادق ـ علیه السلام ـ می فرمایند: کسی که قرآن بخواند ثروتی دارد که بعد از آن فقیر نیست و کسی که قرآن نخواند چیزی ندارد.(۳)
امام حسن ـ علیه السلام ـ نیز فرموده اند: کسی که قرآن بخواند پیش خداوند یک دعایش مستجاب می شود، دعای مربوط به دنیا و یا دعای مربوط به آخرت.(۴)
این دو فقط نمونه هایی از روایات فراوان در این باره است که می رساند حتی خود خواندن قرآن پاداش دارد و این یک مرحله بالاتر از مرحله اول یعنی نگاه کردن به قرآن است. و در این روایات هیچ اشاره ای نشده است که اگر کسی معانی قرآن را درک نکند، قرآن نخواند چرا که وقتی نگاه کردن ثواب داشته باشد، خواندن قرآن. علاوه بر نگاه کردن است.
۳٫ تدبر در معانی قرآن: تدبر یعنی ژرف اندیشی و عاقبت اندیشی و تدبر چهار بار در قرآن کریم آمده است که در سه آیه، قرآن کریم مخاطبین خود را به تدبر در اعماق و مقاصد پیام خویش دعوت کرده است که سیاق این آیات نوعی هشدار و توبیخ است که چرا عده ای در قرآن تدبر ندارند.(۵) در آیه چهارم، محتوای پر خیر و برکت قرآن را بیان می کند تا بواسطه تدبر در آن از برکات عظیم آن بهره مند گردند خداوند در این باره هدف اصلی نزول قرآن را تدبر و درس عبرت گرفتن می داند:
کتابی مبارک به تو نازل کرده ایم تا در آیات آن تدبر کنند و صاحبان اندیشه از آن درس بگیرند.(۶)
این مرحله هر چند نسبت به دو مرحله قبل از اهمیت ویژه ای بر خوردار است اما به هیچ وجه آن دو را نفی نمی کند.
۴٫ عمل به قرآن: مرحله نهایی در قرآن کریم عمل کردن به پیام ها و دستورات قرآنی است و البته یادآور این نکته ضروری است که عمل به قرآن منوط به این نیست که حتما باید همه بتوانند دستورات الهی را از قرآن بدست آورند، بلکه افراد بی سواد می توانند با مراجعه به متخصصان دین یعنی مراجع تقلید به دستورات الهی عمل کنند و اگر کسی طبق فتوای مرجع تقلیدش حرکت کند قطعا از افرادی شمرده می شود که در پیشگاه الهی به قرآن عمل نموده است. رسول گرامی اسلام ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ می فرمایند: کسی که قرآن را بخواند ولی عمل نکند، خداوند او را در روز قیامت کور محشور می کند و کسی که قرآن را برای رضای خدا و تفقه و آشنایی در دین بخواند خداوند برای او ثواب همه ملائکه، انبیا و رسولان را خواهد داد.(۷)
در این گونه روایات عمل به قرآن ملاک است حال یا خود انسان دارای چنان مقام علمی است که اندیشه کرده و دستورات اسلامی را از قرآن استخراج می کند و یا اینکه با تقلید از مرجع تقلید به قرآن عمل می کند. و حاصل سخن اینکه هر کسی باید به اندازه توانش از قرآن بهره برد و نباید به این تصور که معانی را درک نمی کند از پاداش خواندن قرآن بی بهره ماند و نیز نباید یک مسلمان بی سواد به تصور این که نمی تواند قرآن بخواند از اجر و ثواب الهی در نگاه کردن به قرآن استفاده نکند و خدای متعال هر کسی را به اندازه توانش پاداش خواهد داد و بیش از تحمل او از او عمل نخواهد خواست و این است که فرمود:
و این که برای انسان بهره ای جز سعی و تلاش او نیست. و این که او به زودی پاداش تلاش خود را خواهد دید. سپس به او جزای کافی داده خواهد شد.(۸)
و در جای دیگر می فرماید:
خداوند هیچ کس را جز به اندازه توانائیش تکلیف نمی کند. هر کاری را (انسان) انجام دهد برای خود انجام داده و هر بدی کند به زیان خود کرده است…(۹)
بنابراین توان کسی که معانی را درک نمی کند، فقط خواندن است و خداوند نیز از او همین خواندن را خواهد خواست و اگر نخواند مورد مؤاخذه قرار می گیرد.

پاورقی:

۱٫ حر عاملی، محمد. وسائل الشیعه، قم، موسسه آل البیت، چاپ اول، ۱۴۰۹ق، ج ۶، ص ۲۰۵٫
۲٫ همان.
۳٫ کلینی، محمد. کافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۳۶۵ش، ج ۲، ص ۶۰۵، حدیث ۸٫
۴٫ نوری، حسین. مستدرک الوسائل، قم، موسسه آل البیت، چاپ اول، ۱۴۰۸ق، ج ۴، ص ۲۶۱، ب ۱۰، ح ۸٫
۵٫ رک: نساء:۸۲، مؤمنون:۶۸، محمد:۲۴٫
۶٫ ص:۲۹٫
۷٫ وسائل الشیعه، ج ۶، ص ۱۸۴، حدیث ۷۶۸۳٫
۸٫ نجم:۴۱ – ۳۹٫
۹٫ بقره:۲۸۶٫

منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.