ترتیل قرآن یعنی چه؟ روش تلاوت قرآن؟

0 165

ترتیل، خواندن قرآن به صورت صحیح، شمرده و با تأنّی، همراه با تدبّر در معانی آیات است.(۱)

در تفسیر ترتیل روایاتی از معصومین ـ علیهم السلام ـ نقل شده که هر کدام به یکی از ابعاد وسیع آن اشاره می کند.
در حدیثی از امیرمؤمنان علی ـ علیه السلام ـ می خوانیم:

«بینه بیانا و لا تهذه هذّ الشعر، و لا تنثره نثر الرمل، و لکن اقرع به القلوب القاسیه و لا یکونن همّ احدکم آخر السوره».(۲)
منظور از «ترتیل، در تلاوت قرآن آن است که آن را به گونه ای روشن و زیبا بیان کن نه آن را مانند سروده و شعر با شتاب و سرعت، پشت سر هم ردیف کن و برو، و نه همانند دانه های شن پراکنده ساز. بلکه آن را به گونه ای تلاوت کن که به وسیله آیات جان بخش و دلنواز آن، قلب ها را تکان دهی و بیدار سازی. و نباید هرگز در تلاوت قرآن هدف شما پایان سوره باشد، چرا که مهم چگونگی تلاوت است و نه بسیاری آن.

امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: «هو ان تمکث فیه و تحسن به صوتک».(۳)
«ترتیل» آن است که در آیات مکث کنی و با صدای خوب و آهنگی پر جاذبه آن را بخوانی.
تلاوت آیات قرآن به صورت ترتیل دارای سه مرتبه است و آن عبارت است:

۱. تحقیق ۲. تدویر ۳. تحدیر (حَدر)

این تقسیم بندی عمدتا ناظر بر تفاوت در سرعت تلاوت است

۱. تحقیق: در لغت به معنای «حق چیزی را به جای آوردن بدون کمی و زیادی، رسیدن به حقیقت شی» آمده است.
قرائت قرآن به روش تحقیق عبارت است از «خواندن قرآن با حداکثر آرامش و تأنّی» این روش مبتنی است بر اشباع مد، تحقیق همزه، اتمام حرکات، تفکیک حروف از یکدیگر و وقف بر محل های جایز و در یک کلام رعایت کامل تمامی قواعد، که همه اینها در سایه قرائت با حداقل سرعت امکان پذیر است.
اکثر قریب به اتفاق تلاوت قرّاء در مجالس و محافل به همین روش صورت می گیرد.

۲. تدویر: در لغت به معنای مدوّر کردن، دوره کردن، چرخانیدن و در اصطلاح تلاوت عبارت است از: «قرائت با سرعت متوسط» یعنی به کندی تحقیق و نه تندی تحدیر.
این همان روشی است که در میان مردم به روش «ترتیل» مشهور شده است.
امتیازات قرائت به روش «تدویر»

الف) نه بدان سرعت است که در قواعد تجویدی خللی وارد آید.
ب) نه بدان کندی است که هم چون تحقیق، آیات کمتری خوانده شود.
ج) قاعدتا تجوید حروف و حفظ وقوف رعایت می گردد.
د) از همه مهم تر، فرصت برای تدبّر در معانی وجود دارد.

۳. تحدیر (حدر)، در لغت به معنای «شیب دادن ـ سرازیر کردن» آمده است حدر در تلاوت و قرائت عبارت است از: «خواندن قرآن با سرعت زیاد» این روش فقط برای کسانی شایسته است که اولا: در امر قرائت دارای تجربه کافی و حسن اداء قواعد بوده و در اثر سرعت در قرائت، حروف و کلمات را ضایع نسازند و ثانیا: در عین سرعت در قرائت، قادر به تدّبر لازم در معانی و مفاهیم باشند و از این رو برای قاریان متوسط و ضعیف هرگز توصیه نمی شود.

با استفاده از احادیث می توان گفت: رعایت احکام تجویدی و اداء الحروف نیمی از ترتیل، و حفظ و رعایت موارد وقف و ابتداء، نیم دیگر آن را تشکیل می دهد. و هر نوع تلاوت که بدون رعایت یکی از این دو بخش صورت گیرد، از حد ترتیل خارج و بر خلاف توصیه صریح و اکید صاحب شریعت است.(۴)

پاورقی:

۱. شهیدی و حبیبی، روان خوانی و تجوید قرآن، قم، انتشارات روحانی، چاپ اول، ۱۳۷۶ش، ص۸۳.
۲. محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، باب ترتیل القرآن بالصوت الحسن، ج۲، ص۶۱۴.
۳. همان.
۴. ر.ک: محمد بن الجزری، النشر فی القرائات العشر ر.ک، منهاج النجاح، ص۸۳.

منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.