واژه ی خشیّت به چه معناست؟

0 63

واژه ی «خشیّت» که ریشه آن از «خشی» است به ترسو و بیمناک، معنا شده است.(۱) واژه ی «خشیت» به معنای «ترس» است. این واژه یک بار در قرآن کریم آمده است که خداوند متعال می فرمایند: قَالَ یَا ابْنَ أُمَّ لَا تَأْخُذْ بِلِحْیَتِی وَلَا بِرَأْسِی إِنِّی خَشِیتُ أَن تَقُولَ فَرَّقْتَ بَیْنَ بَنِی إِسْرَائِیلَ وَلَمْ تَرْقُبْ قَوْلِی(۲). «یعنی هارون گفت: ای برادر «بر من قهر و عتاب مکن» سرو ریش من مگیر، ترسیدم بگویی تو میان بنی اسرائیل تفرقه انداختی…».

مشتقات خشیّت ۴۸ بار در قرآن کریم تکرار شده است.
خشیت در قرآن کریم به معنای ترس و بیمی است که با تعظیم و بزرگداشت چیزی همراه است. و بیشتر این حالت از راه علم و آگاهی نسبت به چیزی که از آن خشیّت و بیم هست، حاصل می شود.
لذا دانشمندان مصداق چنین حالتی هستند.(۳) که خداوند تبارک و تعالی می فرمایند: …إِنَّمَا یَخْشَی اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاء(۴)…. «از میان اصناف بندگان تنها، مردمان عالم و دانا، مطیع و خدا ترسند».

تنها و تنها، عالمان از خدا می ترسند، علم خشیّت آور است. یعنی هر که علم دارد، خشیّت دارد و از آن سو در ادعیه تصریح شده است که هر کس خشیّت ندارد. عالم نیست.(۵)

باب ورود در میدان تقوی هم، خشیّت است و خشیّت موجب تعظیم خداوند می باشد، اخلاص در طاعت از اوامر خداوند می باشد و ترس و احتیاط و توقف از محرمات می باشد، و دلیل آن هم علم می باشد. امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: خوشا به حال بنده ای که برای خداوند، با نفس خود مبارزه می کند و با هواهای آن مقاومت نماید، هر کس لشکریان هوی را شکست داد، به رضایت خداوند می رسد و با نفس اماره مبارزه می کند و خضوع و خشوع را با وی نزدیک سازد به رستگاری خواهد رسید.(۶)

یکی از شرایط خوف و خشیّت، معرفت و شناخت خداوند است و علم و آگاهی به صفات و افعال او است.
پس هر کس عالم تر و آگاه تر به خدا و صفات و افعالش باشد. ترسش بیشتر است. و لذا پیغمبر اسلام فرمود: من ترسان تر و خائف تر و پرهیزگارترین شما هستم.(۷) از حضرت صادق ـ علیه السلام ـ نقل نموده اند که منظور از علماء آن دانشمندی است که افعالش گواه گفتارش باشد و آن کسی که کردار او با گفتارش تطبیق نکند، عالم نیست و در جای دیگر آمده است که: داناترین شما آن کسی است که خوف و ترسش از خدا از همه بیشتر باشد.(۸)

از این جهت است که وقتی انسان به عظمت و سلطه و غلبه و قدرت خداوند بر تمام اشیاء و ممکنات پی برد و معرفت پیدا کرد و فهمید که پدید آورنده و نابود کننده اوست. خلاصه معرفت پیدا کرد که هر چه هست از اوست و با اوست، قهرا حالت خوف و خشیّتی در او موجود می شود و هر آن احتمال سلب نعمت و کمال را می دهد و روشن است که این حالت ترس، موجب می شود که لذائذ و شهوات نامشروع دنیوی را که موجب خشم الهی می گردد، به طور کلی رها نموده و به وظائف عبودیت و بندگی مراقبت نماید.(۹)

گرچه لفظ خوف و خشیّت به یک معناست. ولی اهل دل بین این دو فرق می گذارند. به این ترتیب که ریشه و منشأ این دو از هم جداست، چون ریشه ی خوف احساس ناراحتی از چیزی که ناپسند است و ترس از عقاب و عذابی که ارتکاب گناه و یا ترک واجبات به دنبال دارد و چون احتمال می دهد که در واجبات خلل و کوتاهی رخ داده باشد و یا احیانا معصیت و گناهی انجام داده باشد، انتظار عذاب دارد و احتمال کیفر می دهد و این حالت را اکثر مردم می توانند داشته باشند، امّا خشیّت، حق و ترس از محرومیت و محجوب شدن از مقام قرب الهی به دست می آید نه احتمال عذاب و کیفر، و این چنین حالتی منحصر است به آن بندگان پاکی که اطلاع و آگاهی کامل بر عصمت و جلال و کبریائی او داشته و لذت قرب به حق را درک نموده باشد.(۱۰)

پس در نتیجه خشیّت و خدا ترسی، از عناصر ارزشمند روحی است که در ارتباط انسان با جلال و جبروت الهی ظهور می یابد: مَنْ خَشِیَ الرَّحْمَن بِالْغَیْبِ وَجَاء بِقَلْبٍ مُّنِیبٍ(۱۱). آن کس که از خدای مهربان در باطن ترسید و با قلب خاشع و نالان به درگاه او باز آمد. هر کس از خشیّت الهی از دیدگانش اشک ریزد و هر قطره ای که از دیده او بچکد، هموزن کوه احد ثواب در میزان عملش بنهند و نیز هر قطره ای، او را در بهشت چشمه ای دهند که در کنارش شهرها و قصرهائی باشد که هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده و بر دل هیچ بنده ای خطور نکرده باشد».(۱۲)

پاورقی:

۱. فرهنگ ابجدی عربی فارسی، مهیار، رضا، بی نا، بی جا، بی تا، ج۱، ص۲۱۶.
۲. طه : ۹۴.
۳. راغب اصفهانی، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن کریم، تهران، انتشارات مرتضوی، ج۱، ص۶۰۴.
۴. فاطر : ۲۸.
۵. شیخ طوسی، مصباح المتهجد، بیروت، موسسه فقه الشیعه، ۱۴۱۱ق، ص۴۷۲، دعای روز چهارشنبه.
۶. ایمان و کفر، ترجمه الایمان و الکفر، مجلسی، محمد باقر، بحارالأنوار، عطاردی، عزیز الله، تهران، انتشارات عطارد، چاپ اول، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۵۸۴.
۷. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ترجمه موسوی همدانی، تهران، کتابخانه مسجد ولیعصر، چاپ اوّل، بی تا، ج۱، ص۳۵۰، باب ۵۹.
۸. همان.
۹. بحارالأنوار، همان، ج۱، ص۳۶۴.
۱۰. همان، ص۳۶۸.
۱۱. ق : ۳۳.
۱۲. شیخ صدوق، ثواب الاعمال، ترجمه غفاری، تهران، کتابفروشی صدوق، چاپ اول، بی تا، ج۱، ص۶۸۰.

منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.