منظور قرآن از بحبل الله که در آیه ۱۰۳ سوره آل عمران آمده چیست؟

0 1,191

منظور قرآن کریم از بحبل الله که در آیه ۱۰۳ سوره آل عمران آمده است چیست؟ و ریسمان الهی کدام است؟

پاسخ:

«حبل» به معنای سببی است که تمسک به آن باعث مصونیت و حفظ گردد و به عنوان استعاره در مورد هر امری که نوعی امنیت و عصمت و مصونیت آورد، استعمال می شود.(۱)
و حبل الله در آیه مورد سؤال به قرآن، اهل بیت، عهد الهی، طاعت خداوند و توبه خالصانه و… تفسیر شده است.
فخر رازی از مفسرین اهل سنت ذیل تفسیر این آیه می گوید: کسی که از راه باریکی عبور می کند و می ترسد از این که پای او بلغزد، اگر از رشته و ریسمانی که دو طرف آن به جای محکم بسته شده است، بگیرد از سقوط و خوف لغزیدن نجات می یابد.(۲)

در روایات نیز برای «حبل الله» مصادیقی مختلفی ذکر شده است، ابن کثیر دمشقی از علمای اهل سنت این روایت را از پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ نقل نموده که حضرت فرموده است: إن هذا القرآن هو حبل الله المتین و هو النور المبین، یقینا این قرآن کریم ریسمان محکم و نور آشکاری است.(۳)

در روایات رسیده از طریق شیعه «حبل الله»، هم به قرآن کریم و هم به اهل بیت ـ علیهم السلام ـ تطبیق شده از جمله در روایتی از پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ می خوانیم که حضرت آیه ی۱۰۳ سوره ی آل عمران را به آیه ی۱۱۲ همین سوره که می فرماید: …إلاّ بحبل من الله من الناس…. از خواری و ذلت نجات پیدا نمی کنند، مگر با تمسک به ریسمان الهی و ریسمانی از مردم»، تفسیر کرده است و فرموده است: حبل الله کتاب خدا و حبل الناس وصی من است.(۴)
امام باقر ـ علیه السلام ـ فرموده است: حبل الله که خداوند مردم را به تمسک به آن امر کرده است، آل محمد ـ علیهم السلام ـ است.(۵)

در بدو نظر چنین به ذهن می آید که این روایات و احتمالات مفسرین در تفسیر «حبل الله» با هم اختلاف دارند. ولی حقیقت امر آن است که اختلافی وجود ندارد. چون همه این ها از باب ذکر مصداق است و به یک جا منتهی می شود به این بیان که اگر شروط هدایت فراهم نشود و هادی و مربی برای انسان معین نگردد، انسان در جهل، غفلت و در قعر چاه تاریک و ظلمانی غریزه های سرکش و هواهای نفسانی باقی می ماند و برای نجات از سقوط و هلاکت، نیاز به یک وسیله و هادی و منجی است که انسان را از ورطه هلاکت نجات بخشد و این وسیله و این رشته که باید به آن تمسک کرد «ارتباط با خدا» است که از طریق قرآن، پیامبر و جانشینان واقعی او برقرار می شود.(۶)

و هر یکی از این اموری که به عنوان مصداق «حبل الله» در روایات و تفاسیر ذکر شده در کنار هم دیگر عامل هدایت و نجات انسان می باشد و هر کدام واسطه ای است که عبد را به رب وصل می نماید و همه این ها مصداق این آیه است: وَکیْفَ تَکفُرُونَ وَأَنتُمْ تُتْلَی عَلَیْکمْ آیَاتُ اللّهِ وَفِیکمْ رَسُولُهُ وَمَن یَعْتَصِم بِاللّهِ فَقَدْ هُدِیَ إِلَی صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ(۷). «و هر کس به خدا تمسک نماید به سوی صراط مستقیم هدایت می شود می باشد…».

آری منظور از حبل الله، چه قرآن کریم باشد و چه اهل بیت پیامبر ـ علیهم السلام ـ این دو از هم جدائی ندارد و در کنار هم هستند.
فخر رازی از علمای برجسته و متعصب اهل سنت، ذیل تفسیر آیه ی ۱۰۳ سوره ی آل عمران این روایت متواتر را از طریق ابو سعید خدری از پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ نقل نموده است که فرموده است: «انی تارک فیکم الثقلین کتاب الله حبل ممدود من السما الی الارض و عترتی اهل بیتی» دو چیزی گرانبها میان شما می گذارم کتاب الله که ریسمانی از آسمان (عالم ما فوق این عالم) تا زمین کشیده شده است و خویشاوندانم که همان اهل بیت من هستند.(۸)

از همین روایت به پاسخ بخش دیگری از پرسش می رسیم که مراد از قرآن کریم همان حبل الله است. یعنی کتاب الله و قرآن کریم به حبل الله تفسیر شده است که یک طرف آن به خدا و طرف دیگر به دست بشر می رسد. چون قرآن کریم همانند کتب معمولی دیگر نیست که اول و آخر آن در دسترس همه باشد، بلکه کتابی است دارای مراتب که مرتبه اعلایش همان «ام الکتاب» می باشد که نزد خداوند است و آن چه در دست بشر است، مرتبه ی تنزل یافته از آن حقیقت است.
این کتاب آسمانی که جامع و کامل ترین قانون برای هدایت و سعادت بشر و نجات او از هلاکت می باشد، حبل الله و ریسمانی است که با تمسک به آن می توان از ورطه هلاکت نجات پیدا کرد و رسیدن به هدایت و سعادت در پیروی کردن از تفسیر این قرآن کریم توسط رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ و ائمه اطهار ـ علیهم السلام ـ می باشد.

پاورقی:

۱. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ترجمه موسوی همدانی، قم، جامعه مدرسین، چاپ بیست و یکم، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۵۴۹.
۲. فخر رازی، محمد، تفسیر کبیر، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق، ج۴، جزء هشتم، ص۱۷۸.
۳. ابن کثیر دمشقی، اسماعیل، تفسیر القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۷۶.
۴. بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران، بنیاد بعثت، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۶۶۹.
۵. المیزان، همان، ج۳، ص۵۸۶.
۶. مکارم شیرازی، ناصر، الامثل فی تفسیر کتاب المنزل، قم، مدرسه امام علی بن ابی طالب(ع)، ۱۴۲۱ق، ج، ص۲۲۱.
۷. آل عمران : ۱۰۱.
۸. تفسیر کبیر، همان، ج۴، جز هشتم، ص۱۷۹.

منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.