آیا جهنم با هیزم آتش همسر ابولهب شعله ور است یا نه؟

0 43

در مورد آیه ی ۴ سوره ی مسد، آیا اشاره دارد به این که همسر ابولهب هیزم کش آتش جهنم است و جهنم با هیزم آتش او شعله ور است یا نه؟

پاسخ:

برای به دست آوردن تفسیر صحیح از آیه ی ۴ سوره ی مسد بایستی از دو منظر به آیه توجه داشت تا نتیجه ناصواب از آن عائد نگردد و منجر به تفسیر به رأی و تحریف کلام الهی نگردد:

الف). از منظر تفاسیرامْرَأَتُهُ حَمَّالَهَ الْحَطبِ(۱). «و همسرش در حالی که هیزم به دوش می کشد».
در سوره ی مسد از این آیه به بعد، به وضع همسر ابولهب «ام جمیل» پرداخته، می فرماید: «همسر او نیز وارد آتش سوزان جهنم می شود، در حالی که هیزم به دوش می کشد».
نام همسر ابو لهب عورا و کنیه اش ام جمیل دختر حرب بن امیه خواهر ابو سفیان بود و در این که همسر ابولهب خواهر «ابوسفیان» و عمه «معاویه» در عداوت ها و کارشکنی های شوهرش بر ضد اسلام شرکت داشت حرفی نیست، اما در این که قرآن کریم چرا او را حماله الحطب (زنی که هیزم بر دوش می کشد) توصیف کرده، تفسیرهای متعددی ذکر کرده اند:

۱: این آیه عطف به ضمیر در جمله سیصلی و تقدیر آن ست که «سیصلی امرأته». یعنی همسر ابولهب نیز هم چنین شعله های دوزخ او را فرا خواهد گرفت. چون ام جمیل خار و خاشاک و علف تیغ دار را از بیابان جمع می کرد و شب ها بر سر راه رسول ـ صلی الله علیه و آله و سلّم ـ می افکند.

۲:قتاده گفته است با این که عوراء مال و ثروت بسیار داشت، از بخل و خساست چوب و هیزم از بیابان جمع می کرد، خود به دوش گرفته آن را حمل می کرد و به شهر می آورد. و از روی عنادی که با دین اسلام داشت، خار و خاشاک را از بیابان جمع کرده و به دوش می کشید و آن ها را بر سر راه پیغمبر اسلام ـ صلی الله علیه و آله و سلّم ـ می ریخت تا پاهای مبارکش آزرده شود.(۲)

۳: و گفته شده این آیه او را توبیخ نموده از نظر این که فتنه انگیز تمام بود و پیوسته آتش فتنه میان مردم بر می انگیخت بدین نظر او را آیه حماله الحطب خوانده است.(۳)

۴: «حماله الحطب» کنایه از زن سخن چین و فتنه انگیزی است که آلت فعل و تحریک شود، چنان که هر سخن چین و آلت فتنه را، حماله الحطب گویند. ابو لهب خود آتش افروز بود و زنش هیمه بیار و فتنه انگیز. این تعبیر کنایه از سخن چینی و نمامی او است، همان گونه که در ادبیات فارسی نیز همین تعبیر در مورد سخن چینی آمده است که می گویند: میان دو کس جنگ چون آتش است سخن چین بدبخت هیزم کش است!.(۴)

۵: گروهی قائلند که آن را کنایه از شدّت بخل او می دانند که با آن همه ثروت حاضر نبود کمکی به نیازمندان کند به همین دلیل تشبیه به هیزم کش فقیر شده است.(۵)

۶: بعضی نیز می گویند او در قیامت بار گناهان گروه زیادی را بر دوش می کشد.

۷: بعضی نیز گفته اند علت این تعبیر آن است که «ام جمیل»، گردن بند جواهرنشان پر قیمتی داشت و سوگند یاد کرده بود که آن را در راه دشمنی پیغمبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلّم ـ خرج کند، لذا به کیفر این کار خداوند چنین عذابی را برای او مقرر داشته.(۶)
از میان این معانی معنای اول از همه مناسب تر است، هر چند جمع میان آن ها نیز بعید نیست. (یعنی می توان گفت که: قرآن کریم با جمله ای کوتاه کنایه ای، به همه این گفته ها نظر دارد).(۷)
و ظاهرا مراد از این دو آیه، این باشد که همسر ابو لهب به زودی در آتش دوزخ در روز قیامت به همان هیئتی ممثل می گردد که در دنیا به خود گرفته بود، در دنیا شاخه های خار و خاشاک را با طناب می پیچید و حمل می کرد، و شبانه آن ها را بر سر راه رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلّم ـ می ریخت تا به این وسیله آن جناب را آزار دهد، در آتش هم با همین حال، یعنی طناب به گردن و هیزم به پشت ممثل گشته، عذاب می شود.(۸)

ب). از منظر روایات در قرب الاسناد به سند خود از موسی بن جعفر ـ علیه السلام ـ روایت کرده که در حدیثی طولانی که معجزات رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلّم ـ را بر می شمارد، فرمود:

یکی از آن ها داستان ام جمیل همسر ابو لهب است که وقتی سوره ی مسدّ و آیه ی «تبت یدا ابی لهب» نازل شد، نزد رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلّم ـ آمد، در حالی که ابوبکر پسر ابو قحافه نیز در حضور آن جناب بود، عرضه داشت یا رسول الله، ام جمیل است که با خشم می آید، و چه خشمی! گویا قصد اذیت تو را دارد، چون سنگی به دست گرفته می خواهد آن را به طرف تو پرتاب کند. رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلّم ـ فرمود: او مرا نمی بیند. ابوبکر اضافه می کند ام جمیل نزدیک آمد و از من پرسید رفیقت کجا است؟ گفتم آنجایی که خدا خواسته است. گفت: من به سر وقت او آمده ام اگر او را ببینم این سنگ را به سویش می افکنم، چون او مرا هجو کرده، به لات و عزی سوگند که من زنی شاعر هستم و می دانم چگونه هجوش کنم، این را گفت و رفت)، ابوبکر از رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلّم ـ پرسید: راستی او تو را ندید؟ فرمود: نه، خدای تبارک و تعالی حجابی بین من و او انداخت و مانع دیدنش شد.(۹)

قریب به این معنا از چند طریق، از طرق اهل سنت روایت شده و می رساند که همسر ابولهب چه قدر در کینه توزی و دشمنی با دین اسلام سخت کوش بود.

و در تفسیر قمی در ذیل آیه ی «و امرأته حماله الحطب» روایت کرده که امام فرمود: ام جمیل علیه رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلّم ـ سخن چینی می کرد و احادیث و سخنان رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلّم ـ را برای کفار می برد.(۱۰)
حال با توجه به مطالبی که از تفاسیر و روایت مطرح شد، می توان نتیجه گرفت که با این تعابیر که «زن ابولهب هیزم کش جهنم است و جهنم با هیزم او کار می کند»، جایی بدان اشاره نشده است و تنها دلالت دارد بر اینکه او به همان هیئتی که در دنیا بوده، به همان هیئت در آخرت محشور خواهد شد.

پاورقی:

۱. مسد : ۴.
۲. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، ترجمه گروهی از مترجمان، مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۷۷ش، ج۶، ص۷۳.
۳. حسینی همدانی، محمد حسین، انوار درخشان، تهران، کتابفروشی لطفی، چاپ اول، ۱۴۰۴ق، ج۱۸، ص۳۳. ترجمه تفسیر جوامع الجامع، همان، ج۶، ص۷۳.
۴. طالقانی، محمود، پرتوی از قرآن، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، ۱۳۶۲ش، ج۴، ص۲۹۸
۵. ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، همان، ج۲۷، ص۳۵.
۶. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیه، چاپ اول، ۱۳۷۴ش، ج۲۷، ص۴۲.
۷. همان.
۸. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ترجمه موسوی همدانی، محمد باقر، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش، ج۲۰، ص۶۶۷.
۹. حمیری، عبدالله بن جعفر ، قرب الاسناد، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، چاپ اول، ۱۴۱۷ق، بخش دوم، ص۴۴۵.
۱۰. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، قم، دار الکتاب، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۴۴۸.

منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.