ربوبیت و خالقیت خداوند چه تفاوتی دارند؟

0 443

خالقیت و ربوبیت دو مفهوم اضافی و نسبی هستند که عقل آنها را از لحاظ کردن رابطه بین خدا و خلق انتزاع می کند.

خالقیت: بعد از اثبات واجب الوجود به عنوان نخستین علت برای پیدایش سایر موجودات و در نظر گرفتن اینکه همگی آنها در هستی خودشان نیازمند به او هستند صفت خالقیت برای واجب الوجود و مخلوقیت برای ممکن الوجود انتزاع می شود. مفهوم خالق که بر اساس این رابطه وجودی به دست می آید مساوی با علت هستی بخش و موجد (ایجاد کننده) می باشد، که البته خلق کردن خداوند مانند تصرفات انسان در اشیاء و ساختن مصنوعات (ابداع) نیست که نیازی به حرکت و به کار گرفتن اندام های بدن داشته باشد، در خداوند این گونه نیست که آفریدن چیزی و آفریده چیزی دیگر باشد.(۱)

ربوبیت: مخلوقات نه تنها در اصل وجود و پیدایش شان نیازمند به خدا هستند، بلکه همه شئوون وجودی آنها وابسته به خداوند است و هیچ گونه استقلالی ندارند و او به هر نحوی که بخواهد در آنها تصرف می کند و امورشان را تدبیر می کند، هنگامی که این رابطه را به صورت کلی در نظر بگیریم مفهوم ربوبیت انتزاع می شود که لازمه آن تدبیر امور است و مصادیق فراوانی مانند حفظ و نگه داری کردن، حیات بخشیدن و میراندن، روزی دادن و به رشد و کمال رساندن، راهنمائی کردن و… را دارد.(۲)

البته شئوون مختلف ربوبیت را می توان به دو دسته کلی تقسیم کرد:

۱.ربوبیت تکوینی: که شامل اداره امور همه موجودات و تأمین نیازمندیهای آنها و در یک کلمه «کارگردانی جهان» می شود.

۲.ربوبیت تشریعی: که اختصاص به موجودات ذی شعور و مختار دارد و شامل مسائلی از قبیل فرستادن أنبیاء و نازل کردن کتب آسمانی و تعیین وظایف و تکالیف و… می گردد.(۳) حاصل آنکه ربوبیت مطلقه الهی بدین معنا است که مخلوقات در همه شوون وجودی خود وابسته به خدای متعال هستند.(۴)

پس فرق خالقیت و ربوبیت در این شد که خالقیت نسبتی است بین آفریننده و آفریده شده که بر می گردد به اصل پیدایش موجودات توسط خداوند قادر. اما ربوبیت نسبتی است بین خالق و مخلوق (نه در اصل وجود بلکه) در نیازمندی ها و وابستگی های موجودات در همه شؤون به خداوند متعال. لذا مرتبه خالقیت مقدم بر ربوبیت بوده و ابتدا خداوند می آفریند و بعد جهت بقای مخلوقاتش ربوبیت همه جانبه خود را عطا می کند. در قرآن به این دو صفت خداوند بسیار اشاره شده از جمله این آیه که می فرماید: یا ایها الناس اعبدوا ربکم الذی خلقکم(۵) که ربانیت را جدا از خالقیت خداوند مطرح کرده است و همین تفکیک می رساند که ربوبیت خداوند غیر از خالقیت اوست (و الاّ به الذی خلقکم نیازی نبود).

نکته: همان طور که اشاره شد هم خالقیت و هم ربوبیت دو مفهوم اضافی و نسبی هستند به این معنا که این دو صفت در مورد موجودات در معنای محدود تری به کار می روند و حد اعلی و همه جانبه آن در خداوند است. لذا در بین مخلوقات هم ایجاد هست اما به معنای ساختن و ابداع که به کمک و اذن خداوند است و همین مرتبه نازله در ربوبیت بین مخلوقات هم هست به این معنا که خداوند بعضی از آفریدگان را به وسیله بعضی دیگر اداره می کند. و هم چنین روشن است که این دو صفت با هم تلازم دارند و محال است رب جهان غیر از خالق آن باشد بلکه همان کسی که می آفریند می پروراند.

پاورقی:

۱٫ مصباح یزدی، محمد تقی. آموزش عقاید،، (ناشر: سازمان تبلیغات، ۱۳۷۶). ص۱۰۶٫
۲٫ همان، ص۱۰۷٫
۳٫ همان، ص۱۰۸٫
۴٫ همان، ص۱۰۸٫
۵٫ بقره : ۲۱٫ (و آیات ۱۶ رعد و ۶۲ غافر و ۷۶ انعام و…).

منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

خدا در اسلام

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.