آیا در سوره مبارکه ضحی آمده که پیامبر سه بار گم شده است؟

0 32

در شأن نزول سوره مبارکه ضحی آمده که پیامبر سه بار گم شد، دوما: این که در این سه مرتبه که رسول ا. . گم شدند، سه نفر بخصوص وی را پیدا کردند، آیا این چیزی را می خواهد اثبات کند؟ چرا در سه دفعه سه نفر بخصوص حضرت(ص) را پیدا کردند؟ آیا فضیلتی برای آنها به حساب می آید؟

پاسخ:
در این سوره خطاب به رسول خدا می فرماید:
“و وجدک ضالا فهدی؛
و تو را محیر و راه نایافته یافت و هدایت کرد”.
در تفسیر این آیه غالب مفسران سنی و شیعه گفته اند: منظور این است که علم و آگاهی به معارف توحیدی و احکام هدایتگر به قرب حق، نداشتی. خدا تو را به این معارف و معالم هدایت کرد. این آیه را با آیات زیر، هم معنا گرفته اند:
ما کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتابُ وَ لَا الْإِیمانُ(۱)
وَ إِنْ کُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغافِلین‏(۲)
خداوند می خواهد منت نبوت را به رسولش یادآوری کند که قبل از وحی و هدایت ما، فقط به هدایت فطری هدایت شده بودی. از معارف و احکام دین آگاهی نداشتی. بدان راه هم نمی یافتی. ما تو را به معارف و احکام هدایت کردیم:
وَ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَیْکَ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَهَ وَ عَلَّمَکَ ما لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ وَ کانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکَ عَظیما(۳)
اما بعض مفسران به عنوان احتمال، به گم شدن های رسول خدا در دوران کودکی یا جوانی و. . . اشاره کرده اند. این آیه را اشاره به آن وقایع شمرده اند، در حالی که:
اولا آن وقایع قطعی نیستند و چه بسا ساخته ذهن افراد باشند.
ثانیا و مهم تر این که آن قدر ارزش و اهمیت ندارند که خدا به خاطر آن ها بر پیامبر منت بگذارد و آنان را به عنوان منت یادآوری کند.(۴)
اما این که نوشته اید رسول خدا سه مرتبه گم شدند و سه نفر به خصوص او را پیدا کردند و این که چرا این سه نفر؟ آیا فضیلتی برای آن ها است؟
در تفاسیر ذیل این آیه چیزی از سه بار گم شدن و این سه نفر به خصوص نیافتیم. نامی از سه نفر نبود تا نوبت به فضیلت برسد.
در تفاسیر به حداکثر پنج مورد از گم شدن های رسول خدا اشاره شده و فقط در یک مورد نام کسی که ایشان را یافته، آمده است. مواردی که بر شمرده اند:
۱. زمانی که دایه اش می خواست او را به جدش عبد المطلب برگرداند، گم شد.(۵)
۲. در کودکی، جدش عبد المطلب او را گم کرد و ابو جهل او را یافت و به جدش بازگرداند. این جریان شباهت دارد به برگردانده شدن موسی توسط فرعون به مادرش.(۶)
۳. زمانی که با عمویش ابوطالب به شام می رفت، شیطان زمام ناقه اش را گرفت و او را از راه بیرون برد که جبرئیل او را بازگرداند.(۷)
۴. زمانی که برای تجارت با غلام خدیجه به شام می رفت، شیطان زمام ناقه اش را گرفت و او را از راه به در برد. . .(۸)
۵. زمانی که به همراهی ابوبکر به سوی مدینه رهسپار بود، راه را گم کرد و خدا او را به سوی مدینه رهنمون شد.(۹)
در موارد فوق که بیش از سه مورد است، خدا هدایتگر او بوده و فقط در یک مورد بوده که واسطه ابوجهل بوده و این هم هیچ فضیلتی برای او نیست، به خصوص که در همان مورد آمده: زمانی که ابوجهل ناقه اش را خواباند و محمد را پشت سر خود سوار کرد، ناقه برنخاست. پس او محمد را جلوی خود سوار کرد و ناقه برخاست
با توجه به آنچه آمد، نشانی از سه بار گم شدن و نقش سه فرد معین در یافته شدن او نیافتیم تا بگوییم نقش آنان در یافته شدن پیامبر دلالت بر فضیلت آنان دارد!
پی نوشت ها:
۱. شوری(۴۲) آیه ۵۲.
۲. یوسف(۱۲) آیه ۳.
۳. نساء(۴)آیه ۱۱۳.
۴. آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دار الکتب العلمیهف ۱۴۱۵ق، ج ‏۱۵، ص۳۸۱.
۵. بیضاوی، محمد بن عمر، انوار التنزیل، بیروت، احیاء التراث، ۱۴۱۸ق، ج۵، ص۳۱۹.
۶. بغدادی، همان، ج۱۵، ص۳۸۱.
۷. ابن کثیر، اسماعیل بن عمرو، تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۹ق، ج۸، ص۴۱۳.
۸. فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق، ج۳۱، ص۱۹۸.
۹. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروف، دار احیاء التراث العربی، ج۱۰، ص۳۶۹(به عنوان یک قول ضعیف ذکر شده است. )
منبع: نرم افزار پیامبر مهربانی – مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.