نکاتی پیرامون حدیث اگر فقر وارد خانه‌ای شود از در دیگر کفر وارد میشود

0 541

نکاتی پیرامون حدیث اگر فقر وارد خانه‌ای شود از در دیگر کفر وارد میشود

در برخی از احادیث ائمه اطهار ـ علیهم السّلام ـ می‌خوانیم:

الف. فقر افتخار من است.

ب. اگر فقر وارد خانه‌ای شود از در دیگر کفر وارد می‌شود.

ج. فقیر در قیامت مقرب درگاه حق است.

احادیث فوق چگونه قابل جمع می‌باشند و آیا انسان می‌تواند فقیر باشد ولی دیندار یا نه؟

پاسخ:

فقر در چهار معنا به کار می رود:
۱. فقر ذاتی

این معنا شامل تمام انسانها بلکه تمام موجودات می‌شود، قرآن کریم می‌فرماید: یَا أَیُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَی اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِیدُ(۱) ای مردم همه شما به خدا محتاجید و خداوند بی‌نیاز و شایسته حمد و ستایش است.». انسان به گونه‌ای آفریده شده است که سراسر وجودش نیاز است، نیاز به غذا، آب، هوا، خواب و… از بدیهیات است و اینگونه نیازمندی‌ها در سایر موجودات نیز مشاهده می‌شود. خدای متعال برای تأمین نیازهای موجودات نعمت‌های گوناگونی آفریده است که بدون آنها، حیات انسان و موجودات ممکن نیست.

۲. فقر مالی به معنای تهیدستی

عموم مردم با شنیدن حکم فقرمعمولا این معنا در ذهنشان تداعی می‌شود، در صورتی که در قرآن و احادیث فقر در معانی مختلف استعمال شده است. قرآن کریم نیز به معنای یاد شده اشاره دارد: إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاکِینِ …(۲) صدقات در حقیقت از آن نیازمندان و مستمندان است.» فقربه معنای گرسنگی و تهیدستی مورد نکوهش واقع شده و در حکومت اسلامی یک بیماری به شمار می‌رود که باید آن را درمان نمود. به همین منظور در آیات و روایات فراوانی نسبت به صدقه، پرداخت زکات و توجه به فقرا توصیه شده است، زیرا یک ملت فقیر، گرسنه و محتاج به بیگانه، هرگز استقلال، عظمت و سربلندی نخواهد یافت و ناداری در برخی از موارد ممکن است به اعمال کفرآمیز نیز منجر شود. بنابراین احادیثی که رابطه تنگاتنگی میان فقر و کفر قائل شده است ناظر به این معنا است.

۳. فقر نفس

که عبارت از آزمندی و سیری ناپذیری است.امام علی ـ علیه السّلام ـ در حدیثی فقر نفس را بدترین فقر دانسته است.(۳) امام حسن ـ علیه السّلام ـ در پاسخ به این سؤال که فقر چیست، فرمود: آزمندی نفس به هر چیزی.(۴) در احادیثی چون: «نزدیک است فقر به کفر انجامد»،(۵) و احادیث مشابه آن، همین معنا اراده شده است و در مقابل آن، حدیث «توانگری، استغنای نفس است»(۶) قرار دارد و مقصود از توانگری نفس در مقابل فقر نفس، قناعت می‌باشد زیرا کسی که قناعت نداشته و به آزمندی مبتلا باشد، مال و ثروت او را توانگر و بی‌نیاز نخواهد ساخت.

۴. فقر و نیازمندی به خدا

حدیثی که از پیامبر اکرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ نقل شده است: «بارخدایا! با نیازمندی به خودت مرا بی‌نیاز گردان و با بی‌نیازی از خودت مرا نیازمند مگردان» اشاره به همین معنا دارد. در حدیث دیگری از پیامبر نقل شده است که فرمود: «فقر افتخار من است» همین معنا مورد نظر می‌باشد. زیرا احساس نیاز به خدای متعال و توجه به این نکته که انسان در سراسر وجودش محتاج به خدای متعال است موجب تقرب به سوی خدای متعال و زمینه ساز کمال انسانیت خواهد بود.(۷)
در نتیجه ، فقر ممدوح در روایات می‌تواند ناظر به معنای اوّل و چهارم و فقرمذموم ناظر به معنای دوّم و سوّم ‌باشد. امّا در پاسخ به این سوال که آیا انسان می‌تواند هم فقیر باشد و هم دیندار؟ باید گفت اگرچه در اسلام فقر نکوهش شده است و توصیه دین این است، انسان در جهت تأمین معاش تلاش نماید، ولی فقرلزوماً منجر به کفر و بی‌دینی نخواهد شد. فقرمالی ممکن است آزمایشی برای افراد متدین باشد و چه بسیارند فقیران آبرومند و دینداری که به صورت گمنام زندگی می‌کنند،‌ قرآن کریم می‌فرماید: «(انفاق شما مخصوصاً باید) برای نیازمندانی باشد که در راه خدا فرومانده‌اند و نمی‌توانند در زمین مسافرت کنند و از شدّت خویشتن‌داری، افراد بی‌اطلاع، آنها را غنی می‌پندارند.»
آنچه اهمیت دارد این است که انسان در حالت فقرو غنی (گرسنگی و سیری) همواره ایمان خود را حفظ نماید و همواره مطیع خدای متعال باشد در چنین شرایطی می‌تواند مقرب درگاه خدا باشد.

پاورقی:

۱. فاطر:۱۶.
۲. توبه:۶۱.
۳. میزان الحکمه، ح۵۰۶۸.
۴. میزان الحکمه، ح۵۰۷۱
۵. محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۲، ص۳۰۷، ح۴.
۶. میزان الحکمه، ح۱۱۶۴.
۷. ر.ک: راغب اصفهانی، مفردات، ماده فقر. محمدی ری شهری، محمد، منتخب میزان الحکمه، ج۲، ص۸۰۹.
منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

فقر نسبی

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.