منظور حضرت علی (ع) از جمله « الخلاف یهدم الرأی : اختلاف ، تصمیم گیرى و تدبیر را نابود مى کند» چیست؟

0 138

همان طور که بر همگان روشن است، اختلاف نظر موجب رشد و پیشرفت میشود ولی در نهج البلاغه از زبان حضرت امیرالمؤمنین ـ علیه السّلام ـ نقل شده که «الخلاف یهدم الرأی» این تضاد و پارادوکس چگونه قابل حل است؟

پاسخ:

آن چه باعث رشد و پیشرفت فکری و عملی میشود، تعامل، تضارب در آراء و اندیشه ها میباشد؛ اختلاف نظر در اندیشه، مادامی که به کینه توزی، تجاوز، ویرانی و… منجر نشود، ویرانگر و مذموم نیست. اختلافی که از روی لجاجت، کینه، جهل و… باشد، آراء و اندیشه ها را منهدم و تباه میسازد.
اختلاف به معنای ناهماهنگی، عدم توافق و همسو نبودن میباشد. اگر چنین اختلاف به خاطر برداشت های متفاوت به تناسب فهم انسانها باشد و به جنگ و ستیز منجر نشود، اشکالی ندارد.(۱)

قرآن کریم میفرماید: … فَبَشِّرْ عِبَادِی . الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولَئِکَ الَّذِینَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُولَئِکَ هُمْ أُولُو الألْبَابِ(۲) «… پس بندگان مرا بشارت ده همان کسانی که سخنان را میشنوند و از نیکوترین آنها پیروی میکنند. آنان کسانی هستند که خدا هدایتشان کرده و آنها خردمندانند». بندگان خدا به سخنان مختلف گوش میدهند و با کمک نیروی عقل و خرد بهترین آنها را برمیگزینند و بدون هیچ تعصب و لجاجت و محدودیتی در فکر و اندیشه، با آراء و نظرات برخورد میکنند.

بنابراین، دین مقدس اسلام، دارای منطق آزاد اندیشی و حقیقت گرایانه میباشد.(۳)

اندیشه و فکری که امید هدایت در آن نباشد و منشأ آن هوای نفس، کینه، تعصب، جهالت و تفرقه باشد، منجر به انهدام دین و احکام آن میشود و اختلافی نیز که از آن ناشی میشود ویرانگر است که در روایات اسلامی نیز خطر چنین اختلافهایی نیز گوشزد شده است چنان که حضرت علی _ علیه السّلام _ میفرماید: الخلاف یهدم الرأی.(۴) اختلاف نابود کننده اندیشه است.
قرآن کریم نیز مردم را از هرگونه اختلاف و تفرقه پرهیز داده و میفرماید: وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلا تَفَرَّقُوا… و همگی به ریسمان خدا (قرآن و اسلام و هرگونه وسیله ارتباط دیگر) چنگ زنید و پراکنده نشوید…(۵)

پس منظور از اختلافی که ویرانگر و مذموم میباشد، اختلافی است که نتیجه آن تفرقه، لجاجت، جنگ، تجاوز و… باشد وگرنه اختلاف اندیشه و تبادل و تعامل آراء و گوش دادن و شنیدن اقوال مختلف و انتخاب و برگزیدن بهترین آنها همواره مورد تأیید قرآن کریم و روایات اسلامی بوده است.

 

____________________

پاورقی:

۱. ر.ک: حسینی دشتی، مصطفی، معارف و معاریف، تهران ، انتشارات مفید، ج ۲، ص ۱ ـ ۳.
۲. زمر:۱۹ – ۱۸ .
۳. ابن ابی الحدید، شرح نهجالبلاغه، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ هـ ، ق، ج ۱۹، ص ۳۶.
۴. جعفری، محمد تقی، شرح نهجالبلاغه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۳، ذیل حکمت ۲۱۵.
۵. ر. ک: تفسیر نمونه، ج ۳، ص ۲۸، ۳۳.
منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

محتوای نهج‌البلاغه

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.