توضیح وتفسیر حکمت ۴۳۴ نهج البلاغه چیست؟

0 389

حکمت ۴۳۴

توضیح و تفسیر حکمت ۴۳۴ نهج البلاغه چیست؟

بیان اصل روایت: و قال ـ علیه السلام ـ :((اخبر تقله و من الناس من یروی هذا للرسول صلّی علیه و آله و ممّا یقوّی أنّه من کلام امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ ما حکاه ثعلب عن ابن الا عرابی، قال المأمون: لولا أنّ علیّا قال «اخبر تقله» لقلت أقله تخبر..

مردم یا هر چیز را بیازمای تا دشمن آن گردی، و بعضی این جمله را از رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ روایت کرده اند: و آن چه تأیید می کند این که این کلام از سخنان امیر مؤمنان ـ علیه السلام ـ است چون این روایت را ثعلب از ابن اعرابی نقل کرده است که مأمون خلیفه عباسی گفت: اگر علی ـ علیه السلام ـ نگفته بود «اخبر تقله» می گفتم «اقله تخبر» یعنی: دشمن دار تا بیازمایی)).

توضیح: کلام مأمون آلوده به دنیا پرستی و قدرت طلبی است. چون ساختار و مبنای او این است که: دوستی عیب ها را می پوشاند. پس نخست باید هر شخص را دشمن فرضی فرض کرد تا از این طریق بتوان به شخصیت واقعی او پی برد. ولی این مبنا با مبانی اسلام و کلام امام همراه نیست. چون مردمان پاک سزاوار نمی دانند پیش از آزمایش و امتحان، کسی را دشمن بدانند.(۱) و یا قبل از وقوع جرم کسی را مجازات کنند. در صورتی که با مبنای مأمون می توان بدون امتحان و آزمون، شخصی را دشمن دانست و یا قبل از وقوع جرم فردی را مجازات کرد.

آنچه در این خصوص قابل دقّت است این است که: دوستی و دشمنی باید ساختاری، بنیادی، محوری، اصولی، قاعده مند و مبنایی باشد. با این افق افراد برای دوستی و دشمنی و یا تولّی و تبرّی، باید در ترازوی آزمون، قرار بگیرند و بعد از گزینش دقیق، عمیق و واقع بینانه، در مورد آن ها داوری کرد و خوبی ها و بدی هایشان را نمایان کرد. کلام امام در این خصوص، هم چون قرآن کریم، دارای لایه ها و بطن ها است. یکی از لایه های معنایی کلام امام این است که اگر ظاهر مردم تو را فریفت یا خوش بین کرد، به آن اکتفا نکن، بلکه آن را در ترازوی آزمایش قرار ده که بعد از آن خواهی دید، دیدگاه تو در مورد آن عوض خواهد شد. ممکن است همان فرد آراسته، از دید تو بیفتد و زشت و ناپسند جلوه گری نماید.(۲) اکثر مردم ظاهری آراسته دارند ولی با امتحان، بدی هایشان نمایان می شود.(۳) واژه «اخبر» فعل امر است، یعنی: امتحان کن بیازمای و واژه تقله فعل مضاع از قلاه یقلیه می باشد که به معنای «دشمن دار او را» می باشد. یعنی زمانی که ظاهر و ظاهر سازی شخصی نظر تو را به خود جلب و جذب کرد. به ظاهر آن اکتفاء نکن، بلکه او را در بوته امتحان قرار ده، که چه بسا افق دید شما نسبت به آن فرد عوض شود و دیدگاه دشمنانه و تبری آمیز نسبت به او پیدا کنی.(۴)

پیامی که امیرالمومنین علی ـ علیه السلام ـ می دهند این است که پدیده دشمن شناسی بسیار مهم است. از ظاهر فریبی و ظاهر سازی افراد نباید گول خورد نه نیازموده و بدون امتحان باید کسی را دشمن دانست و نه نیازموده و بدون امتحان کسی را دوست داشت و نه می توان قبل از وقوع جرم، کسی را مجازات کرد بلکه تمام دوستی ها و دشمنی ها و یا تولّی و تبرّی، مجازات ها باید ساختاری، اصولی، قاعده مند و مبنایی باشد و بعد از امتحان و آزمون، در مورد دوستی ها و دشمنی های افراد داوری کرد این روایت می رساند که مؤمن باید هوشمند قدرتمند باشد و از ظاهر سازی و ظاهر فریبی افراد گول نخورد چه بسا افراد ظاهری آراسته ولی درون شان به شیطان پیوسته و ریا کار و رنگین کمان واره عمل می کنند و به عکس چه بسا افرادی ظاهری آراسته ندارند ولی درونی وارسته دارند.

خلاصه و نتیجه گیری: ملاک و مبنایی دوستی ها و دشمنی ها، تولّی و تبرّی امتحان و گزینش های دقیق و عمیق است. قبل از امتحان و گزینش دقیق و عمیق نمی توان در مورد شناسنامه شخصیتی افراد داوری کرد و نام آن ها را در لیست دشمن یا دوست ثبت کرد.

پاورقی:

۱. فیض الاسلام، سید علی نقی، شرح و ترجمه نهج البلاغه، بی جا، بی تا، ج۶،ص۱۲۸۹.
۲. شهیدی، سید جعفر، نهج البلاغه، ترجمه شهیدی، سید جعفر، توضیحات حاشیه ای ذیل این حدیث، ص۵۴۹.
۳. فیض الاسلام، سید علی نقی، شرح و ترجمه نهج البلاغه، بی جا، بی تا، ج۶،ص۱۲۸۹. حکمت ۴۳۴
۴. جماعه المدرسین، نهج البلاغه، قم، موسسه النشر الاسلامی، ۱۴۳۳ش، ص۱۸۸، قسمت حاشیه. حکمت ۴۳۴
منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات.

محتوای نهج‌البلاغه ۴۳۴

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.