حکمت و فلسفه صلوات چیست؟

0 368

حکمت و فلسفه صلوات چیست و در چه مواقعی توصیه شده است؟

پاسخ:
فرستادن صلوات برای رسول گرامی اسلام دستور الهی است. خدای متعال در قرآن بدان تصریح کرده است “إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِیمًا”
روایات اسلامی اهمیّت فوق العاده ای برای صلوات بر پیامبر ذکر کرده، در منابع شیعه و اهل سنّت ثواب و پاداش فوق العاده ای برای این عمل ذکر شده، به اندازه ای که مایه اعجاب و شگفتی است

۱- از امیرمؤمنان علی(علیه السلام) می خوانیم: «أَلصَّلاَهُ عَلَی النَّبِیِّ وَ آلِهِ أَمْحَقُ لِلْخَطَایَا مِنَ الْمَاءِ إِلَی النَّارِ و السَّلاَمُ عَلَی النَّبِیِّ أَفْضَلُ مِنْ عِتْقِ رِقَاب; صلوات بر پیامبر و آل او گناهان را محو می کند، شدیدتر از آنچه آب، آتش را خاموش می کند. سلام بر پیامبر و آل او افضل است از آزاد کردن بردگان»(۱)

۲- از امام صادق(علیه السلام) می خوانیم: «إِذَا ذُکِرَ النَّبِیُّ فَأَکْثِرُوا الصَّلاَهَ عَلَیْهِ فَإِنَّهُ مَنْ صَلَّی عَلَی النَّبِیِّ صَلاَهً وَاحِدَهً صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ أَلْفَ صَلاَه فِی أَلْفِ صَفٍّ مِنَ الْمَلائِکَهِ وَ لَمْ یَبْقَ شَیءٌ مِمَّا خَلَقَهُ اللَّهُ إِلاَّ صَلَّی عَلَی [ذلِکَ] الْعَبْدِ لِصَلاَهِ اللّهِ عَلَیْهِ وَ صَلاَهِ مَلائِکَتِهِ فَمَنْ لَمْ یَرْغَبْ فِی هَذَا فَهُوَ جَاهِلٌ مَغْرُورٌ قَدْ بَرِئَ اللّهُ مِنْهُ وَ رَسُولُهُ وَ أَهْلُ بَیْتِهِ;
هنگامی که نام پیامبر برده شود، بسیار صلوات بر او بفرستید، چرا که هر کس یک صلوات بر پیامبر اکرم بفرستد، خداوند هزار صلوات و درود در هزار صفّ از ملائکه، بر او می فرستد. چیزی از مخلوقات خدا باقی نمی ماند، مگر این که به خاطر صلوات خدا و فرشتگانش بر او صلوات می فرستند. هر کس به چنین پاداش عظیمی علاقه نداشته باشد، جاهل مغروری است که خدا و رسول خدا و اهل بیتش از او بیزارند»(۲)

۳- از رسول خدا می خوانیم: «کُلُّ دُعَاء مَحْجُوبٌ حَتَّی یُصَلَّی عَلَی النَّبِیِّ; هیچ دعایی به اجابت نمی رسد مگر اینکه صلوات بر پیامبر فرستاده شود(۳)»

۴- باز از همان حضرت می خوانیم: «أَلصَّلاَهُ عَلَیَّ نُورٌ عَلَی الصِّرَاطِ; صلوات بر من نور صراط(در قیامت) است(۴)»

۵- از امام باقر یا امام صادق(علیهما السلام) نقل شده: مَا فِی الْمِیزَانِ شَیْءٌ أَثْقَلَ مِنَ الصَّلاَهِ عَلَی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد وَ إِنَّ الرَّجُلَ لَتُوضَعُ أَعْمَالُهُ فِی الْمِیزَانِ فَتَمِیلُ بِهِ فَیَخْرُجُ الصَّلاَهُ عَلَیْهِ فَیَضَعُهَا فِی میزَانِهِ فَتَرَجَّحُ; در ترازوی سنجش اعمال(در قیامت) چیزی سنگین تر از صلوات بر محمّد و آل محمّد نیست. کسانی هستند که اعمال شان را در ترازوی سنجش عمل می گذارند، سبک و ناچیز است. سپس صلوات بر آن حضرت را بیرون آورده و بر آن می نهند. سنگینی می کند و برتری می یابد».(۵)

۶- در حدیث دیگری از حضرت آمده است: «صَلُّوا عَلَیَّ فَإِنَّ الصَّلاَهَ عَلَیَّ زَکَاهٌ لَکُمْ; صلوات بر من بفرستید، چرا که صلوات بر من، باعث نموّ(روح و جان) شما می شود»(۶)

۷- از حضرت آمده است: «إِذَا کَانَ یَوْمُ الْخَمِیسِ بَعَثَ اللّهُ مَلاَئِکَهً مَعَهُمْ صُحُفٌ مِنْ فِضَّه وَ أَقْلاَمٌ مِنْ ذَهَب یَکْتُبُونَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ لَیْلَهَ الْجُمُعَهِ أَکْثَرَ النَّاسِ عَلَیَّ صَلاَهً;
روز پنج شنبه خداوند فرشتگانی را با لوح هایی از نقره و قلم هایی از طلا می فرستد تا نام کسانی را که روز پنج شنبه و شب جمعه بیش تر از همه بر من صلوات می فرستند، بنویسند(۷)»

۸- از امام صادق از پیغمبر نقل شده است که روزی به علی(علیه السلام) فرمود:
«أَلاَ أُبَشِّرُکَ؟ قَالَ: بَلَی بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی فَإِنَّکَ لَمْ تَزَلْ مُبَشِّراً بِکُلِّ خَیْر. فَقَالَ: أَخْبَرَنِی جَبْرَئِیلُ آنِفاً بِالْعَجَبِ. فَقَالَ أَمیرُالْمُؤْمِنینَ: وَ مَا الَّذِی أَخْبَرکَ یَا رَسُولَ اللّهِ؟ قَالَ: أَخْبَرَنِی أَنَّ الرَّجُلَ مِنْ أُمَّتِی إِذَا صَلَّی عَلَیَّ فَأَتْبَعَ بِالصَّلاَهِ عَلَی أَهْلِ بَیْتِی فُتِحَتْ لَهُ أبْوَابُ السَّمَاءِ وَ صَلَّتْ عَلَیْهِ الْمَلاَئِکَهُ سَبْعِینَ صَلاَهً وَ أَنَّهُ إِنْ کَانَ مِنَ الْمُذْنِبِینَ تَحَاتُّ عَنْهُ الذُّنُوبُ کَمَا تَحَاتُّ الْوَرَقُ مِنَ الشَّجَرِ;
آیا به تو بشارت بدهم؟ علی عرض کرد: آری پدر و مادرم فدایت، همیشه بشارت دهنده به همه نیکی ها بوده ای. پیامبر فرمود: جبرئیل الآن از چیز عجیبی به من خبر داد، امیرمؤمنان پرسید: چه خبری داده، ای رسول خدا؟ فرمود: به من خبر داد که یکی از امّت من هنگامی که صلوات بر من می فرستد و به دنبال آن صلوات بر اهل بیتم، درهای آسمان به روی او گشوده می شود. فرشتگان هفتاد صلوات بر او می فرستند. اگر از گنه کاران باشد، گناهانش فرو می ریزد، آن گونه که برگ ها از درختان می ریزند(۸)»

۹- از حضرت آمده است: «أَکْثِرُوا الصَّلاَهَ عَلَیَّ فَإِنَّ اللّهَ وَکَّلَ بِی مَلَکاً عِنْدَ قَبْرِی فَإِذَا صَلَّی عَلَیَّ رَجُلٌ مِنْ أُمَّتِی قَالَ ذَلِکَ الْمَلَکُ یَا مُحَمَّدُ: إِنَّ فُلاَنَ بْنَ فُلاَن صَلَّی عَلَیْکَ السَّاعَهَ;
زیاد صلوات بر من بفرستید; چرا که خداوند فرشته ای را نزد قبر من مأمور ساخته که هر فردی از امّت من، صلوات بر من بفرستد، فرشته می گوید: فلان کس، فرزند فلان، اکنون بر تو صلوات فرستاد».(۹)

۱۰- از امام باقر(علیه السلام) از رسول خدا نقل شده است: «مَنْ صَلَّی عَلَیَّ إِیمَاناً وَاحْتِسَاباً إِسْتَأْنَفَ الْعَمَلَ; هر کس از روی ایمان و به خاطر خداوند، بر من صلوات بفرستد(تمام گناهانش بخشوده خواهد شد و) اعمال خود را از نو آغاز می کند(۱۰)»

۱۱- نه تنها به هنگام ذکر نام پیامبر باید صلوات بر او فرستاد، بلکه به هنگام نوشتن نیز تأکید شده است که صلوات را بنویسند; آن گونه که در حدیثی از پیامبر می خوانیم: «مَنْ صَلَّی عَلَیَّ فِی کِتَاب لَمْ تَزَلِ الْمَلاَئِکَهُ تَسْتَغْفِرُ لَهُ مَادَامَ اسْمِی فِی ذلِکَ الْکِتَابِ; کسی که در نوشته ای صلوات بر من بنویسد، فرشتگان -تا وقتی که اسم من در آن نوشته است- برای او استغفار می کنند(۱۱)»

۱۲- عایشه از پیامبر نقل می کند: «مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَلْقَی اللّهَ غَداً رَاضِیاً فَلْیُکْثِرِ الصَّلاَهَ، عَلَیَّ; کسی که دوست دارد خدا را فردای قیامت ملاقات کند در حالی که از او خشنود باشد، پس زیاد بر من صلوات بفرستد(۱۲)»

روایات بسیار فراوانی در این زمینه نقل شده، که از اهمیّت فوق العاده صلوات و درود بر پیامبر و آل حکایت می کند، به گونه ای که در کم تر عملی، این همه ثواب و فضیلت دیده می شود. آنچه ما در احادیث دوازده گانه بالا آوردیم، بخش کوچکی است.

 

پاسخ به چند نکته:
۱- این همه اهمیّت برای چیست؟

نخستین فلسفه آن این است که پیامبر و مقام شامخ او فراموش نشود. لازمه آن این است که اسلام و برنامه های اسلامی متروک نمی شود. به این ترتیب ادامه صلوات بر پیامبر رمز بقای اسلام و نام مبارک او است.
دیگر این که این صلوات و درود سبب می شود که ما به مقام والای حضرت بیش تر آشنا شویم. از اخلاق و اعمال و صفاتش الگو بگیریم. از بعضی از تعبیرات استفاده می شود که صلوات بر حضرت، باعث پاکیزگی اخلاق و طهارت اعمال و ریزش گناهان ما می شود; چنان که در زیارت جامعه می خوانیم:
«وَ جَعَلَ صَلاَتَنَا عَلَیْکُمْ وَ مَا خَصَّنَا بِهِ مِنْ وِلاَیَتِکُمْ طِیباً لِخُلْقِنَا وَ طَهَارَهً لاَِنْفُسِنَا وَ تَزْکِیَهً لَنَا وَ کَفَّارَهً لِذُنُوبِنَا;
خداوند صلوات ما را بر شما(پیامبر و آل پیامبر) و ولایت ما را نسبت به شما، سبب پاکیزگی اخلاق، طهارت نفوس و نموّ و رشد معنوی و کفّاره گناهان ما قرار داده است»(۱۳).
در روایات متعدّد دیگری نیز اشاره به بخشودگی گناهان، به هنگام درود بر پیامبر و آل او شده است.
از طرفی صلوات و درود بر پیامبر و آل او، رحمت تازه الهی را بر روح پاک آن ها فرو می فرستد. از آن جا که آن ها منبع فیض اند، از سوی آن ها به امّت نیز سرازیر می شود. درود و رحمت بر آن ها، درود و رحمت بر خود ما است.
فرستادن صلوات و درود بر آن بزرگواران، نوعی حق شناسی و قدردانی و تشکّر از زحماتی است که برای هدایت امّت کشیده اند. حقّ شناسی و قدردانی اجر و پاداش الهی دارد.

۲- آیا صلوات بر پیامبر برای او اثری دارد؟

گاه بعضی از ناآگاهان می گویند: هیچ اثری ندارد. چون آن ها به مقاماتی که باید برسند، رسیده اند; ولی سستی این سخن با توجّه به این که سیر تکاملی انسان هیچ حدّ و مرزی را نمی شناسد و به سوی نامتناهی پیش می رود، آشکار می شود. با صراحت در بعضی از دعاها که در تشهّد و غیر آن خوانده می شود، عرضه می داریم: «وَ ارْفَعْ دَرَجَتَهُ; درجه پیامبر را بالاتر از آنچه هست، بالا ببر».(۱۴)

از این رو، قرآن مجید نیز با صراحت می گوید: «إِنَّ اللّهَ وَ مَلاَئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً; خدا و فرشتگانش بر پیامبر اکرم درود و رحمت می فرستند. ای کسانی که ایمان آورده اید ! بر او درود بفرستید و سلام گویید و تسلیم(فرمان او) باشید»(۱۵)
تعبیر به فعل مضارع(یُصَلُّونَ) دلیل بر ادامه این رحمت است. هر مسلمانی که سخن از توحید و اسلام می گوید، رحمت تازه ای برای بنیانگذار این آیین نوشته می شود. این رحمت با انجام اعمال او نیز تداوم می یابد، چرا که این سنّت های حسنه را او بنیان نهاد.

۳- با چه الفاظی درود بفرستیم؟

در این زمینه نیز روایات متعدّدی از شیعه و اهل سنّت به ما رسیده و در همه آن ها تأکید شده است که باید آل محمّد(علیهم السلام) به هنگام فرستادن صلوات ذکر شوند. به ذکر چند روایت از طریق اهل سنّت، بسنده می کنیم:

در «الدّر المنثور» از «صحیح بخاری» و «مسلم» و «ابو داود» و «ترمذی» و «نسائی» و «ابن ماجه» و «ابن مردویه» و گروه دیگری، از «کعب بن عجره» نقل شده که مردی خدمت پیامبر عرض کرد: «أَمَّا السَّلاَمُ عَلَیْکَ فَقَدْ عَلِمْنَاهُ فَکَیْفَ الصَّلاَهُ عَلَیْکَ; سلام بر تو را می دانیم چگونه است، امّا صلوات و درود بر تو باید چگونه باشد؟ » فرمود بگو: «أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَ عَلَی آلِ مُحَمَّد کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْراهِیمَ إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ. أَلّلهُمَّ بَارِکْ عَلَی مُحَمَّد وَ علی آلِ مُحَمَّد کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاهِیمَ إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ».

نویسنده تفسیر «الدّر المنثور» اضافه بر حدیث فوق، هیجده حدیث دیگر نقل کرده که در همه آن ها تصریح شده که «آل محمّد» را باید به هنگام صلوات ذکر کرد; این احادیث از کتب مشهور و معروف اهل سنّت از گروهی از صحابه از جمله «ابن عبّاس»، «ابوسعید خدری»، «ابوهریره»، «طلحه»، «ابومسعود انصاری»، «بریده»، «ابن مسعود»، «کعب بن عجره» و «امیرمؤمنان علی(علیه السلام)» نقل شده است.(۱۶)

در «صحیح بخاری»(۱۷) روایات متعدّدی در این زمینه نقل شده، در «صحیح مسلم»(۱۸) نیز، دو روایت آمده است. جالب این که در «صحیح مسلم» با آن که در احادیث فوق چند بار «محمّد و آل محمد»، با هم ذکر شده، عنوانی را که برای این باب انتخاب کرده «باب الصّلاه علی النّبی »(بدون ذکر آل) می باشد!

در بعضی از روایات اهل سنّت و بسیاری از روایات شیعه، حتّی کلمه «عَلَی» میان «محمّد و آل محمّد» فاصله نشده و کیفیّت صلوات به این صورت است: «اَلّلهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد».
این سخن را با حدیثی از «صواعق ابن حجر»(۱۹) پایان می بریم. نقل می کند که پیامبر
فرمود: «لاَتُصَلُّوا عَلَیَّ الصَّلاَهَ الْبَتْرَاءَ! فَقَالُوا: وَ مَا الصَّلاَهُ الْبَتْرَاءُ؟ قَالَ: یَقُولُونَ: «أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد» وَ تُمْسِکُونَ; بَلْ قُولُوا: أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد;
هرگز صلوات ناقص و ناتمام بر من نفرستید! عرض کردند: صلوات ناقص و ناتمام چیست؟ فرمود: اینکه فقط بگوئید: «أَللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد» بلکه بگوئید: أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَ آل مُحَمَّد».
در جلد اوّل کنز العمّال نیز روایات متعدّدی در این زمینه دیده می شود.

۴- صلوات و درود واجب است، یا مستحب؟

ظاهر آیه پنجاه و شش سوره احزاب(إِنَّ اللَّهَ وَ مَلاَئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبیِّ. . . . ) وجوب است; زیرا می دانیم امر، ظاهر در وجوب می باشد مگر این که قرینه ای بر خلاف آن قائم شود. در این آیه خداوند امر به صلوات و سلام بر پیامبر کرده ; بنابراین، حدّاقل لازم است یک بار بر آن حضرت صلوات و درود و سلام فرستاد; این در حالی است که مشهور فقهای شیعه و جمعی از فقهای اهل سنّت معتقد به وجوب صلوات در تشهّد هستند.

«ابن قُدامه» فقیه معروف اهل سنّت در کتاب «المغنی» می گوید:
در تشهّد اوّل، باید بر پیامبر صلوات بفرستد و بگوید: «أَللّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّد وَ عَلَی آلِ مُحَمَّد کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاهِیمَ. . . وَ هِیَ واجبهٌ فی صحیح الْمَذْهَب وَ هُو قول الشّافعی و اِسحاق. . . ;
صلوات فرستادن بر پیامبر و آلش در فتوای صحیح واجب است. «شافعی» و «اسحاق» نیز بر همین عقیده اند». سپس از «ابن راهویه»(از فقهای اهل سنّت) نقل می کند: «لو أنّ رجلاً ترک الصَّلاَه عَلَی النّبی(صلی الله علیه وآله) فِی التشهّد بَطَلَتْ صَلاَتُهُ; اگر کسی صلوات بر پیامبر را در تشهّد ترک کند، نمازش باطل است» سپس می افزاید: ظاهر مذهب «احمد»(امام معروف اهل سنّت) نیز وجوب آن است.(۲۰)

نویسنده کتاب «التّاج الجامع للاصول»(شیخ منصور علی ناصف) در ذیل آیه پنجاه و شش سوره احزاب(إِنَّ اللَّهَ وَ مَلاَئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ. . . ) تصریح می کند که ظاهر آیه این است که صلوات و سلام، بر پیامبر اکرم واجب است. این سخن مورد اتّفاق علما می باشد(۲۱)

۵- مفهوم واقعی صلوات

معروف در میان علما و دانشمندان این است که صلوات اگر از سوی خداوند باشد، به معنای رحمت است. اگر از سوی فرشتگان و انسان ها باشد، به معنای طلب رحمت است.
به تعبیری که در روایت امام کاظم(علیه السلام) آمده است در پاسخ این سؤال که معنای صلوات خدا و ملائکه و مؤمنان در آیه «إِنَّ اللّهَ وَ مَلاَئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ. . . » چیست؟ فرمود:
«صَلاَهُ اللّهِ رَحْمَهٌ مِنَ اللَّهِ وَ صَلاَهُ الْمَلاَئِکَهِ تَزْکِیَهٌ مِنْهُمْ لَهُ، وَ صَلاَهُ الْمُؤْمِنینَ دُعَاءٌ مِنْهُمْ لَهُ;
صلوات خداوند رحمت از او است. صلوات ملائکه، تقدیس و پاک شمردن آن ها است نسبت به پیامبر
و صلوات مؤمنان، دعا و تقاضای رحمت از آن ها برای پیامبر است».(۲۲)

بعضی معتقدند تمام این معانی به یک اصل باز می گردد و آن ثنای جمیل است، خواه به صورت فرستادن رحمت باشد، یا تقدیس و پاک شمردن، و یا تقاضای رحمت، که هر کس به مقتضای حال خود آن را انجام می دهد.(۲۳)

از آن جا که ریشه اصلی این لغت، «صَلْی»(بر وزن سعی) به معنای در آتش افکندن، یا سوختن و برشته شدن در آتش است، بعضی معتقدند که صلوات به معنای دور کردن آتش عذاب الهی است، که نتیجه آن رحمت یا تقاضای رحمت است

ولی بعضی میان «صَلْو» که به اصطلاح ناقص واوی است، با «صَلْی» که ناقص یایی است، فرق گذاشته و معنای اخیر را مربوط به «صَلْی» دانسته اند و معانی قبل را مربوط به «صَلْو».
به هر حال، تمام این ها نشان می دهد که با هر صلوات و سلامی که به پیامبر فرستاده می شود، رحمت تازه ای بر روان پاک او نازل می گردد. بعید نیست که رحمت از ناحیه آن منبع عظیم الهی، به سوی امّتش نیز سرازیر شود. از همین رو صلوات و درود بر پیامبر مایه رحمت و پاکی و آمرزش برای خود انسان است ر. ک: پیام امام امیر المومنین، آیه الله مکارم شیرازی، ج۳، ص ۱۹۲.

نکته پایانی:

در پایان و با توجه به مطالب نسبتا مفصلی که مطرح شد، متوجه شدیم که ارزش صلوات چه مقدار است. اگر ما بخواهیم با صلوات و درود به خود ستایی خودمان بپردازیم، نتیجه اش جز خسارت غیر قابل جبران نخواهد بود. زیرا خودستایی وقتی در محل و مقامش نباشد، موجب غرور خواهد شد. شخص مغرور نمی تواند در مقابل جلال و جبروت خدا عرض اندام کند و سقوطش حتمی است.

وقتی خدا و ملائکه اش به این بنده برگزیده درود می فرستند و مومنان را نیز مکلف به پیروی از آن می کنند، به خاطر اهمیت فوق العاده مقام صلوات و نیز شخصیت حقیقی پیامبر است که در مورد حضرت یک جا جمع شده است. انعکاس شعاع نور صلواتی که بر پیامبر رحمت فرستاده شود، از دایره عالم امکان عبور کرده، آفاق ملکوت را روشن خواهد کرد.

صلوات بر پیامبر مخصوص خودش نیست حتی در صورتی که پیامبر خود نیز بر خویش صلوات می فرستاد که البته چنین بود و حداقل در نماز های پنجگانه این اتفاق حتمی بود، حضرت نیز از ثوابش بهره مند می شد، زیرا صلوات نعمت بزرگی از نعمات الهی بوده و نعمت فایده ای عام دارد. در نتیجه خود حضرت نیز از آن بهره می برد. این تعبیری کاملا عرفانی است.

در هر صورت انسان های عادی ذاتا چنین جایگاهی ندارند که بخواهند با سلام رساندن به خود دارای موقعیت و جایگاهی شوند، اگر چه آن ها نیز می توانند با فرستادن صلوات های خالصانه دارای موقعیت ممتازی شوند که دیگر انسان ها آن را نداشته باشند.

 

پی نوشت ها:
۱. شیخ صدوق، محمد بن علی، ثواب الاعمال، قم، دار الرضی، ۱۴۰۶ق، ‏ص ۱۸۵.
۲. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، وفا، ۱۴۰۴ق، ج ۱۷، ص ۳۰.
۳ و ۴. متقی هندی، علی بن حسام، کنز العمّال، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص ۴۹۰، ش ۲۱۵۳ و ۲۱۴۹.
۵. حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، تهران، اسلامیه، ج ۴، ص ۱۲۱۰(باب ۳۴ از ابواب ذکر).
۶. متقی هندی، ج ۱، ص ۴۹۴، ش ۲۱۸۲.
۷. همان، ش ۲۱۷۷.
۸. خویی، ملا فتح الله، شرح نهج البلاغه، ج ۵، ص ۲۱۴-۲۱۵.
۹. متقی هندی، ج ۱، ص ۴۹۴، ش ۲۱۸۱.
۱۰. حرّ عاملی، ج ۴، ص ۱۲۱۳(باب ۳۴ از ابواب الذّکر).
۱۱. متقی هندی، ج ۱، ص ۵۰۷، ح ۲۲۴۳
۱۲. همان، ص ۵۰۴، ح ۲۲۲۹.
۱۳ زیارت جامعه کبیره.
۱۴. حرّ عاملی، ج ۴، ص ۹۸۹، باب کیفیّه التشهّد.
۱۵. احزاب(۳۳) آیه ۵۶.
۱۶. سیوطی، عبد الرحمان، الدّر المنثور، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی، ۱۴۰۴ق، ج ۵، ص ۲۱۶ به بعد،(ذیل آیه ۵۶ احزاب).
۱۷. بخاری، محمد بن اسماعیل، ج ۶، ص ۱۵۱، در تفسیر احزاب.
۱۸. مسلم قشیری، صحیح مسلم، ج ۱، ص ۳۰۵، باب الصلاه علی النبی
۱۹. ابن حجر، احمد بن محمد، الصواعق المحرقه، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۹۹۷م، ص۱۴۴.
۲۰. ابن قدامه، المغنی، ج ۱، ص ۵۷۹.
۲۱. التّاج الجامع للاصول، ج ۵، ص ۱۴۳.
۲۲. عروسی حویزی، عبد جمعه، تفسیر نور الثقلین، ج ۴، ص ۳۰۲، ش ۲۲۱(ذیل آیه ۵۶ احزاب).
۲۳. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، بنگاه ترجمه ونشر کتاب، ۱۳۶۰ش، مادّه «صلو»(با اقتباس و نقل به معنا).
منبع: نرم افزار پیامبر مهربانی – مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

آثار سبک شمردن صلوات

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.