نظریه ابن عربی در مورد اعیان ثابته را توضیح دهید؟

0 26

در مورد نظریه ابن عربی در مورد اعیان ثابته کمی توضیح دهید و آیا این نظریه مطابق نظر اهل بیت ـ علیهم السلام ـ می باشند؟

پاسخ:

اعیان ثابته اصطلاحی عرفانی است که حکما از آن با واژه ماهیت یاد می کنند. بنا به تعریف عرفا، صور علمی اشیاء در ذات تعالی، اعیان ثابته و به اصطلاح حکما ماهیاتند به عبارتی دیگر، اشیاء خارجی، قبل از تحقق در عین و خارج، در علم حق تعالی متحقق هستند. این وجود علمی در مقابل وجود عینی را اعیان ثابته گویند.(۱) عین ثابت هر موجودی، منشأ پیدایش آثار وجودی او و محل قابل گرفتن فیوضات باری تعالی می باشد.(۲) و به عبارت دیگر، وجود علمی هر شیء که در علم باری تعالی بوده و در خارج وجود نداشته و معدوم است، عین ثابت نام دارد.(۳) و باز به زبانی دیگر، هر یک از اسماء و صفات، مظهر خاصی را اقتضاء می کنند، پس مظاهر به تبعیت اسماء و صفات حاصل می شوند و عرفا مظاهر را چه کلی و چه جزئی اعیان ثابته می نامند. ولی حکما برای کلیات آنها ماهیات، و برای جزئیات، هویات را وضع کرده اند. هر یک از اعیان ثابته، به زبان استعداد خود، وجود خارجی را طلب می کنند. واجب تعالی چون جواد علی الاطلاق است و بخل از ساحتش دور، به هر یک، به اندازه قابلیت و استعدادش اعطای وجود می کند.(۴) مثل این که چون اشجاری در زمین غرس کنیم، هر درختی به حسب استعداد طلب آب می کند و چون آبیاری کردیم، بر حسب استعداد، درختی میوه تلخ، و دیگری میوه شیرین می دهد. پس اختلاف میوه ها، نسبت به استعداد اشجار است وگرنه آب همان آب است. باران که در لطافت طبعش خلاف نیست در باغ، لاله روید و در شوره زار خس و چون از بیان فوق معلوم شد که اعیان ثابته، تابع اسماء و صفاتند و اسماء و صفات نیز تابع ذات، بنابراین واجب تعالی همچنان که عالم است به ذات خود، عالم است به لوازم ذات، از اسماء و صفات و اعیان ثابته و موجودات خارجیه.(۵) سبب ظهور اعیان ثابته عرفا برای خداوند دو تجلّی قایل اند: یکی تجلی علمی و دیگری تجلّی عینی خارجی. تجلی اوّل عبارت است از تجلّی ذات بر ذات که باعث تحقق اسماء و صفات گردیده و آن را فیض اقدس گویند. تجلی دوم تجلی اسمائی و صفاتی است که موجب پیدایش ممکنات و حقایق موجود در عالم می شود و از آن تعبیر به فیض مقدس نموده اند. به عبارتی دیگر، فیض الهی بر دو قسم است: فیض اقدس که با آن اعیان ثابته و استعداد های آن ها در علم ربوبی حاصل می شود. اصطلاح اعیان ثابته همان وجود علمی ما سوی در ذات باری تعالی است و دیگری فیض مقدس که به وسیله آن، اعیان ثابته در خارج و عالم کون با آنچه از لوازم و توابع آنهاست حاصل می شوند.(۶) خلاصه آن که از فیض اقدس، اعیان ثابته و استعدادات اصلی آنها در علم باری تعالی حاصل می شود و به فیض مقدس، همین اعیان در خارج، با لوازم و توابع آنها حاصل می شود. از مطالب سابق نتیجه می گیریم که: حقیقت هر شی، همان عین ثابت آن شیء می باشد. عین ثابت اشیاء ارتباط مستقیم و بدون واسطه با حق دارد. بنابراین هر کس عین ثابت خویش را بشناسد، در پناه آن، حق تعالی را خواهد شناخت. حقایق علمی اشیاء در تعین ثانی از صقع ربوبی، اعیان ثابته نام دارد که در واقع تعین اسماء الهی می باشند. عین ثابت در تقابل با اعیان خارجی می باشد و ثبوت در آن به معنای حد وسط وجود و عدم نیست، بلکه به معنای ثبوت علمی است. اعیان ثابته که در واقع صور علمیه اشیاء در صقع ربوبی می باشند به وجود حق موجودند نه به ایجاد حق. یعنی متعلق جعل قرار نمی گیرند. در مورد قسمت دوم سؤال باید گفت، روایات زیادی از اهل بیت عصمت و طهارت ـ علیهم السلام ـ در بیان مطالب عالیه عرفانی وارد شده است که جز با تأویل و تفسیر عرفا، روشن نخواهد شد. یکی از همین موارد، اعیان ثابته است. از آن جمله حدیثی است که رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ فرمود: هیچ مخلوقی نیست مگر این که صورتش تحت عرش قرار دارد.(۷) هم چنین امام صادق ـ علیه السلام ـ به وسیله پدرش از جدّش روایت کرده که در عرش، نمونه هر آنچه خدا در خشکی و دریا آفریده است وجود دارد و فرمود: این است تأویل قول خدا، چیزی نیست جز آنکه در بر ماست گنجینه هایش(۸) : (۹)

پاورقی:

۱. حسن زاده آملی، حسن، هزار و یک نکته، مرکز فرهنگی رجا، ۱۳۷۷ش، نکته سوم.
۲. ر.ک: قیصری، داوود، شرح فصوص الحکم، قم، انتشارات بیدار، ۱۳۶۳ش، ص۲۰.
۳. علی بن محمد جرجانی، تعریفات، انتشارات، ناصر خسرو، ۱۳۷۰ش، ص۱۴۰.
۴. شرح فصوص قیصری مقدمه فصل دوم.
۵. تعلیقه بر شرح فصوص، فاضل تونی، ص۳۰.
۶. ر.ک: جامی، عبدالرحمن، نقد النصوص، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۰ش، ص۴۲.
۷. حسن زاده آملی، حسن، دو رساله مثل و مثال، نشر طوبی، ۱۳۸۲ش، ص۸۳.
۸. حجر : ۲۱
۹. مجلسی، محمد باقر، بحارالأنوار، دارالاحیاء التراث، ۱۴۰۳ق، ج۵۵، ص۳۴.

منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.