آیا این که خداوند پیامبران و امامان ( علیهم السلام ) و صالحان را از طینت پاک و کافران را از طینت ناپاک آفریده است ، به معنای جبری بودن اعمال انسان نمی شود و آیا با این حال می توان کافران را سرزنش کرد و کیفر داد ؟

بیامبران و امامان
0 31

این اشکال در روایات سعادت و شقاوت نیز به چشم می آید ؛ زیرا در آنها نیز آمده که خداوند اراده کرده است برخی خوشبخت شوند و برخی بدبخت .
مرحوم علاّمه طباطبائی در توضیح این روایات می نویسد:
قضای خداوند درباره یک انسان که طینتی پاک یا ناپاک داشته باشد[یا فردی سعادتمند یا شقیّ بشود] به صادر شدن اعمال از انسان از روی اختیار تعلّق می گیرد .
اعمال در عین اینکه اختیاری هستند وقوع آنها حتمی نیز هست . [امّا توضیح اینکه چگونه اختیاری هستند با وجود اینکه قضای الهی به آن تعلّق گرفته و وقوع آن حتمی است این است که خداوند با علم نامحدود و محیط خود که به همه موجودات و همه زمانها احاطه دارد می داند که انسان با اختیار خود در چه راهی قدم خواهد گذاشت ؛ از این رو قضای الهی با توجّه به اعمال انسان که از روی اختیار از او سر می زند تعلّق گرفته است ] نه اینکه قضای الهی به خود اعمال چه انسان آن را از روی اختیار انجام دهد و چه آن را اختیار نکرده باشد تعلق بگیرد .
{P – اصول کافی ، ج ۲ ، پاورقی ص ۳ . P}
بنابراین ، خداوند می داند که هر کس از روی اختیار و انتخاب قدم در چه راهی خواهد گذاشت ؛ و از این رو قضای الهی بر این قرار می گیرد طینت او پاک یا ناپاک باشد قضای الهی بر این تعلّق می گیرد که سعادتمند یا شقی باشد .
البته این امر به معنای این نیست که انسان در اعمال خود به طور کامل مختار و آزاد است و قضای الهی صرفاً به انتخاب انسان تعلّق می گیرد ، بل به این معناست که خداوند در انسان اندازه ها و حدود و ضوابط تکوینی و تشریعی قرار داده است که اگر انسان با انتخاب خود از این حدود ضوابط تخطی کند دچار شقاوت و بدبختی و عذاب خواهد شد و در مقابل اگر این حدود و ضوابط را رعایت کند به سعادت و ثواب الهی خواهد رسید .
بنابراین ، قضای الهی درباره طینت پاک یا ناپاک انسان و نیز سعادت یا شقاوت انسان دارای دو وجهه است : اول وجهه اختیاری انسان ، دوم وجهه حتمی و لازم بودن تبعیت از حدود و ضوابط تشریعی مثالی که تنهای برای روشن شدن مطلب مفید است اینکه : فرض کنید شما می دانید که اگر پول هنگفتی در اختیار شخصی قرار دهید آن شخص در آن امانت خیانت نخواهد کرد . آیا علم شما به خیانت نکردن او ، اختیار را از وی سلب می کند ؟ به طور حتم خیر . خداوند نیز با علم بی منتها و با احاطه بی حد و حصر خود می داند که با ودایعی که نزد انسان ها گذارده ، چگونه رفتار خواهد شد . اگر انسان این ودیعه ها را قدر بداند و آن را به زیادی و رشد برساند قضا و مشیّت الهی بر این قرار گرفته که سعادتمند شود وگرنه موجودی بدبخت و شقی شود که هم رنج و عذاب را در این دنیا و هم در آخرت خواهد چشید که این امر نیز خارج از قضای الهی نیست .

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.