خاستگاه مدگرایی چیست؟

0 78

خاستگاه مدگرایی چیست و آیا مد باعث تخریب ارزش های اسلامی می شود؟

پاسخ:

به اطراف خود با دقت نگاه کنید، چه چیزی نظر شما را جلب می کند. به انواع و اقسام لباس های رنگارنگ، مدل های لباس های تنگ و چسبان و … . یک روز مانتوی بلند و فراخ و دگر روز مانتوی کوتاه و تنگ. چند روز بعد آرایش مو به سبک آلمانی و روز بعد آرایش مو به سبک دیگر. اگر از همۀ افرادی که عادت کرده اند رفتار و نوع و سبک لباسشان را طبق آخرین مدهای رایج تنظیم کنند، بپرسید که به چه علت این کار را کرده اند. یا مثلاً این آرم و کلمه روی لباس آنها چه کارکردی دارد؟

به سختی می‌توان پاسخ متقاعد کننده ای شنید، جز آن که: «خُب، قشنگه!»، «برای اینکه مُده»، «همه می کنند!» و … این پاسخ ها گرچه سطحی به نظر می رسند اما در یک تحلیل روان شناختی نشان دهنده نوعی از «تعلّق گروهی»، «نوجویی»، «تنوع طلبی»، و گرایش جوانان به «امروزی شدن» است. هرچند این امر یک پدیدۀ طبیعی و بهنجار در جهت ارضای این نیازها محسوب می شود، اما از آنجا که همراه کالای مد شده شیوه های رفتاری، هنجاری و ارزش های خاصی در بین جوانان و نوجوانان رونق و شیوع می یابد و مد، عاملی می شود برای انتقال هنجار و ارزشی از جامعه ای به جامعه ای دیگر(۱)، باید با پدیده مدگرایی و گرایش جوانان به آن با دقت نظر بیشتری نگریست و نسبت به آسیب های آن حساس بود.

تعریف مُدواژه مد واژه ای فرانسوی است و در زبان فرانسه به معنای طرز، عادت، شیوه، رسم و باب روز آمده است که طبق ذوق و سلیقه اهل زمان، طرز زندگی و لباس پوشیدن و غیره را تنظیم می کند. شیوۀ متداول و باب زمان در شئون زندگی اجتماعی را مد گویند! (۲) علاوه بر تعریف گذشته می توان مُد را چنین تعریف کرد: «مجموعۀ حالات و آداب و عادات زود گذری که در بُرهه ای از زمان در جامعه ای دارای رواج و رونق کاملی است».(۳)

خاستگاه مدگرایی:

به نظر تمام روان شناسان، نوجوانی و جوانی فصل مهم توجه به مدگرایی و نوگرایی است. توجه به مسائل نو و پرداختن به آن بیش از هر سنی در این مقاطع رخ می دهد که ریشه در عوامل روان شناختی و خصوصیات این دوره دارد که در ادامه به برخی از آنها اشاره می شود:

۱. تنوع طلبی و نوگرایی: تغییر در سلیقه و بینش یکی از ویژگی های انسان است. انسان طبق فطرت خود از بسیاری چیزها خسته می شود و به طرف چیزهای جدید و نو سوق داده می شود. این ویژگی در دوران نوجوانی و جوانی نمود بیشتری پیدا می کند. این نیاز در این دوران بیشتر در لباس ظاهر می شود و با تغییر در رنگ، طرح و شکل، نوع دوخت پارچه، تصاویر و نوشته های لباس حاصل می شود. (۴)

۲. مدگرایی و التزام های ناشی از دوستی: یکی از عوامل پیروی از مُد در بین جوانان و نوجوانان ترس و نگرانی از مجازات های خصوصاً غیر رسمی از سوی دوستان است. لذا تحقیر و تمسخر، پوزخند زدن و متلک گفتن اطرافیان و ترس از آن باعث می شود که جوانان و نوجوانان از مدهای رایج پیروی کنند. (۵)

۳. مدگرایی و جلب توجه دیگران: افرادی هستند که با تعویض و تغییر هر روزۀ لباس و آرایش خود و خریدن لباس های گران قیمت و مدِ روز، در صدد جلب توجه دیگران برمی آیند. استفاده از لباس های چسبناک، براق و رنگارنگ و … باعث جلب توجه دیگران شده و نگاه های مردم را به خود معطوف می کند. (۶)

۴. رقابت و چشم و همچشمی با دیگران: انگیزۀ رقابت و چشم و همچشمی با دیگران، از دیگر عوامل پیروی از مد بین جوانان و نوجوانان محسوب می شود. این انگیزه، در همه افراد به ویژه جوانان وجود دارد و به گونه های مختلف بروز می کند. رقابت اگر در زمینه های مثبت جهت داده شود، باعث پیشرفت و رشد و تکامل معنوی فردی می شود . اما اگر جهت گیری آن به سوی امور مادی و مد پرستی باشد و فرد، سعی کند از لحاظ ظاهری از دیگران عقب نماند سرانجام خوبی نخواهد داشت. (۷)

۵. مدگرایی و تشخص طلبی: برتری جویی و تشخص طلبی از دیگر عوامل پیدایش مد در بین جوانان است. افرادی که خود را برتر از دیگران و مربوط به قشر مرفه جامعه می دانند، سعی می کنند این برتری را در گویش، لباس پوشیدن، محیط آرایی و سبک آرایش و زیور آلات خود نشان دهند و لذا مدهای جدید را مطرح می کنند. (۸)

اسلام و مدگرایی

همان طور که قبلاً اشاره شد نو گرایی و تمایل به مدهای جدید یکی از نیازهای فطری بشر است. اگر مد متناسب با هویت ملی و تاریخی، فرهنگی و مذهبی، استقلال و آزادی، و در جهت حفظ اصول و مبانی اعتقادی و جهان بینی جامعه باشد، مورد قبول شرع خواهد بود ولی اگر مد مغایر و مخالف با این ملاک ها باشد، مناسب نخواهد بود، زیرا جامعه و فرد را در ابعاد مختلف دینی، ملی، سلامت روحی و … دچار اختلال و آسیب می کند. (۹) به بیان دیگر در یک نگاه کلی اسلام با تمام مدهای مطرح در جامعه مخالف نیست. اسلام، امروزی شدن و نوگرایی در سبک و شیوه لباس پوشیدن را نیز به طور کلی پذیرفته است. آنچه اسلام با آن مخالف است، پشت پا زدن به ارزش ها (مثل پوشش شرعی، پرهیز از اسراف و …)، رعایت نکردن اخلاق اجتماعی، آزادی مطلق در روابط دختر و پسر و همانند سازی با بیگانگان است. حال اگر این پدیده های انحرافی در قالب مد به خورد جوانان داده شوند و میل فطری «نو گرایی» و نیاز «امروزی بودن» به لجنزار انحرافات سوق یابد، اسلام با آن مخالف است. (۱۰)

آسیب های مدگرایی

مدگرایی افراطی و آلوده دارای آسیب‌هایی است که برخی از آنها عبارتند از:

۱. بحران هویت: به مجموع باورها، ارزش ها و رفتارها هویت گفته می شود. باورها اساس ارزش ها و ارزش ها پایه رفتارها را تشکیل می دهند. بحران هویت زمانی رخ می دهد که فرد نتواند به باورهایی جدای از باورهای دیگران برسد و برای خود نقش ثابتی پیدا کند. انسانی که هر روز خود را به شکلی تازه در می آورد و سبک زندگی اش را به روش جدید و متاثر از مدگرایی تغییر می دهد، هیچ گاه هویت ثابت خویش را نخواهد یافت. زیرا یکی از نشانه های هویت و شخصت سالم، ثبات است. (۱۱)

۲. شکست و ناکامی: با توجه به محدودیت امکانات و میزان فراغت مردم برای دستیابی به آخرین مدها و تغییر و تحول های سریع و شتابان و مهار ناپذیر شکل زندگی، انسان هر چه تلاش کند نمی تواند به آرزوی خود (که همان مد گرایی است) برسد. در نتیجه احساس ناتوانی و فرسودگی می کند و این می تواند در روحیه نوجوان و جوان تأثیر منفی داشته باشد. (۱۲)

۳. تسلط فرهنگی و سیاسی: مسلمانان با استفاده از محصولات غربی، که عمدتاً نشأت گرفته از عقاید و افکار مادی گرایانه آنهاست، در واقع فرهنگ غیر دینی آنها را به نوعی پذیرفته اند. چنان چه در روایات آمده است: «کسی که خود را شبیه به قومی کند به تدریج از آن قوم (در ابعاد مختلف) خواهد شد». ملتی که در کوچک ترین امور زندگی که پوشش و ظاهر است، از کشورهای به ظاهر پیشرفته تقلید می کند، باید منتظر باشد که در جنبه های فرهنگی و سیاسی هم در چنگال استعمار در آید و عروسک خیمه شب بازی آنها شود. (۱۳)

۴. اتلاف انرژی: مهم ترین فصل زندگی هر فرد دوره جوانی و نوجوانی است. در این دوره سرنوشت فرد رقم می خورد. زمانی که نوجوان به دنبال مدهای جدید باشد، با ارزش ترین سرمایه او [یعنی عمر] در پیچ و خم مد گرایی به یغما می رود. گرایش به مدهای جدید موجب اتلاف وقت و انرژی و قابلیت های فکری نوجوان می شود. در این صورت فعالیت های فکری، علمی و اجتماعی نوجوان جای خود را به مد گرایی می دهد و تمام وقت و انرژی او صرف انتخاب مدهای جدید تر می شود و دیگر فرصتی برای فعالیت های علمی نوجوان باقی نمی ماند و رفته رفته نوجوان از مسیر واقعی زندگی خود منحرف می شود و سر از ناکجا آباد در می آورد.

پاورقی:

۱. شجاعی، محمد صادق، جوانان و مدگرایی، مجله حدیث زندگی، شماره ۱۳، ص ۱۴.
۲. رفعت، مریم، هویت انسانی زن در چالش آرایش و مد، مجله کتاب زنان، شماره ۳۸، ص ۱۳۸.
۳. جوانان و مدگرایی، ، ص ۱۳.
۴. وفاجو، مهدی، گرایش به مدل های بیگانه و نوگرایی منفی چه پیامدهایی دارد؟ مجله صباح، شماره ۱۷ ـ ۱۸، ص ۱۱۵.
۵. همان، مجله هویت زندگی، ص ۱۵.
۶. همان.
۷. همان.
۸. همان.
۹. همان، ص ۱۱۳.
۱۰. همان، شجاعی، محمد صادق، ص ۱۶.
۱۱. همان، مهدوی وفاجو، ص ۱۰۴.
۱۲. همان، ص۱۰۶.
۱۳. همان، ص ۱۰۷.
منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.