نوجوان تا چه زمانی با انواع شک مواجه است؟

0 429

سوال کاربر: ما والدین و مربیان با شک هایی که در دوران بلوغ سراغ نوجوانان می آید از جمله: شک در خدا و… چگونه برخورد کنیم؟ نوجوان تا چه زمانی با این شک ها مواجه است؟

پاسخ:

به اعتقاد بسیاری از روانشناسان، دوران نوجوانی یکی از اساسی ترین و حساس ترین دوران زندگی است، دورانی است پر افت و خیز. در این دوران که دوران گذر از مرحله کودکی و خردسالی برای رسیدن به دوران جوانی و بزرگ سالی است، دائما شاهد تغییر و تحول هم در وضعیت جسمی و هم فکری و روحی نوجوان بوده و خود او نیز می داند و می بیند که هم ظاهر و جسم او و هم افکار و باورهای او در حال دگرگونی است. در این دوران یکی از جدی ترین دغدغه های هر نوجوانی، مسئله هویت یابی است او می خواهد خود و جهان پیرامون خود را و هر آنچه را که دیگران تاکنون به او گفته اند و او از روی تقلید پذیرفته است، خود دوباره بشناسد. می خواهد بداند کیست؟ جهان پیرامون او چگونه است؟ منشأ باورهایی که تاکنون داشته از کجا بوده است؟ آیا این باورها درست است یا خیر؟(۱) و بسیاری سؤالات دیگر که او در پی پاسخ برای آنهاست، تا هویت فکری خود را لابه لای آنها بیاید.

او به دنبال آن است تا بسیاری از مبهمات و مجهولات ذهن خود را واضح و مبرهن کند. لذا حق خود می داند، و واقعا حق اوست، که در مورد هر آنچه که با آن ارتباط دارد بیاندیشد، شک و تردید کند، بحث و جدل نماید و از آن نتیجه ایی بگیرد. از این رو، باید گفت بروز این شک و تردید ها و یا پرسیدن برخی سؤالات و یا انجام برخی رفتارها که در در این دوره حساس نوجوانی و جوانی پدید می‌آید، نوعا برای آن است که نوجوان به دنبال یافتن و فهمیدن است. نه تنها این نحوه رفتار مشکل به حساب نمی آید، بلکه در فرایند رشد فکری و رفتاری او امری مطلوب و بهنجار است.

لکن در مواجه با شک و تردیدهای یک نوجوان باید چند مطلب را مد نظر قرار دهیم:

۱. در برابر سؤالات و شبهاتی که برای آنها پیش می آید باید بسیار با ظرافت و دقت عمل کرد. یعنی وقتی شکی برای او ایجاد شده یا سؤالی دارد، هر چند ممکن است با یک ادبیات دور از انتظار ما این سؤال و شک را طرح کند، در برابر او نباید واکنش منفعلانه داشته یا موضع دفاعی بگیریم. هم چنین نباید به گونه ای شدید و سرسختانه با او برخود کرد. بلکه بسیار متواضعانه و دلسوزانه باید حرف و سؤال او را شنید و با ادبیاتی عاطفی و در حد فهم او جوابی درست و منطقی به او بدهیم. باید دانست که شک نوجوانان آغاز حرکت برای رسیدن به یقین است که دو عنصر خویشتن داری و آگاهی بخشی هستند که او را از تردید و شک رهانیده و به آرامش و یقیین می رسانند.(۲)

۲. در جواب به سؤالات و شبهات آنها حتما به دنبال آن باشید که جواب های درست و واقعی را به آنها بدهید. مبادا جوابی مغالطه آمیز یا سطحی به او بدهیم. چرا که خود این جواب می تواند شک و شبهه او را قوی تر و بیشتر کند. اگر خودتان نمی توانید جواب شک و سؤال ایشان را بدهید، حتما او را به فرد یا افرادی که این توانایی را دارند و نسبت به چنین موضوعاتی آگاهی دارند ارجاع دهید.

۳. چون نوجوان در ابتدای راه است هنوز قدرت درک و تحلیل مسائل را فقط به صورت عقلی و برهانی ندارد. خوب است که در جواب دهی به برخی سؤالات او، به معرفی نمونه ها و شواهد عینی، ملموس و محسوس بپردازید. مثلا در مورد شناخت خدا می توان از طریق معرفی برخی نشانه ها یا جنبه های قدرت خداوند، خلقت برخی پدیده ها و… کمک گرفت یا برای اثبات اثرات نماز و مسائل دینی، به برخی انسان ها و بزرگان و… اشاره کرده که البته در کنار این نمونه ها باید کمی تحلیل و تبیین های عقلی و شناختی نیز چاشنی کار شود.

۴. حضور در برخی فضاها و محیط ها هم می تواند در رفع برخی شک و تردیدها و هم در ایجاد شک و تردیدی کمک کند لذا مهم است که انسان در چه مکانی و با چه کسانی ارتباط داشته باشد. فراهم کردن و قرار گرفتن در محیط هایی که کمتر القای شک و تردید می کند مثل مسجد و مجالس مذهبی و… مفید می باشد البته دوستان و اطرافیان نوجوان نیز در شکل گیری این شبهات و شک ها می توانند تأثیر گذار باشند چرا که یکی از خصوصیات این مرحله زندگی، واقع شدن در گروه دوستان و همسالان و مورد قبول آنها واقع شدن است.(۳) که در این گروه افراد سعی می کنند بیشترین تطابق را از نظر رفتاری و فکری با هم داشته باشند، لذا می توانند منشأ تأثیر بر افکار یکدیگر نیز به حساب آیند، پس کمک و راهنمایی نوجوان برای انتخاب دوستانی خوب و مناسب او، می تواند در رفع این شک و شبهات مؤثر باشد.

۵. یکی از نکات بسیار مهم آن است که سعی کنید با شبهات نوجوان جواب منطقی و صحیح و اقناع کننده بدهید تا این شک و شبهه ها در ذهن نوجوان، تبدیل به وسواس فکری نشود. اگر شبهه و شک به نحوی باشد که نوجوان بخواهد دائما خود را با آن درگیر کند، به گونه ایی که دیگر نتواند جلوی ورود آن را به ذهن خود بگیرد و مرتب و در هر حالی این شک و تردید به ذهن او می آید این زمینه ای است که باعث بروز وسواس فکری می شود. لذا سعی کنید در سریع ترین فرصت ممکن و بدون واکنش منفی، شک و تردید او را با جواب دهی صحیح و درست بر طرف کرده و به او تفهیم کنید که شک گذرگاه خوبی است ولی منزلگاه خوبی نیست.(۴) یعنی او بفهمد که برای رسیدن به منزلگاه یقین باید از گذرگاه شک عبور کند نه آن که در آنجا بماند. از طرفی سعی کنید با یک برنامه ریزی درست و منظم، به گونه ایی عمل کند که فقط بخشی از وقت او صرف مسائل شناختی و معرفتی شود و در کنار اینها، تفریح کردن، ورزش کردن، مطالعه کتاب و داستان های آموزنده و… جزء برنامه های او باشد.

۶. امّا این که این شبهات تا چه زمانی همراه نوجوان است، بستگی دارد که فضایی که نوجوان در آن قرار گرفته چگونه است اگر او بتواند جواب شبهات و سؤالات خود را آن گونه که برای او پذیرفتنی است بگیرد دیگر شبهه و مشکلی باقی نمی ماند اگر چه بسیاری از این شک ها نیز با گذشت زمان و تثبیت شخصیت نوجوان ولو جواب نداده، حداقل مسکوت می ماند، و لکن خوب است که به او کمک کرد که جواب شبهات خود را درست و صحیح دریافت کند.

۷. در برخی مواقع، سعی کنید حتی غیر مستقیم در صدد جواب دهی به شبهه و شک نوجوان بر آید چرا که نوجوانان در این سن برخی مواقع ممکن است که بخواهند بر نظر و دیدگاه خود به عنوان دیدگاه صحیح پا فشاری کنند و مواجهه مستقیم را نپذیرند. لذا به صورت غیر مستقیم اقدام به جواب دهی به آنها کنید.

۸. به تعبیر امام سجاد ـ علیه السلام ـ که به خداوند عرض می کند: «خدایا مرا در تربیت فرزندانم کمک کن.»(۵) از خداوند منان بخواهید که او به شما و ما و همه پدر و مادرها کمک کند که بهترین تربیت را در مورد فرزندان و نوجوانان خود داشته باشیم.

 

پاورقی:

۱. شرفی، محمد رضا، دنیای نوجوان، موسسه فرهنگی منادی تربیت، چاپ هفتم، تهران، ۱۳۹۸۳ش، ص۴۶.
۲. همان، ص۳۲۶.
۳. همان، ص۲۹۹.
۴. همان، ص۳۲۶.
۵. صحیفه سجادیه، دعای ۲۵.
منبع: نرم افزار پاسخ – مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات

ایجاد آرامش و تأمین بهداشت روانی

ارسال یک پاسخ

توجه داشته باشید: آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نظر شما پس از تایید مدیر منتشر خواهد شد.