قرآن و حدیث

  • جواد قراباغی

  •  (برخی از ویژگیهای یک گفتگوی سالم از نگاه دین)

    خداداد شمس الدینی

  • سید لطیف آلبوغبیش

  • محمدرضا حدادپور جهرمی

    اشاره: امسال که از سوی رهبر فرزانة انقلاب به عنوان سال «دولت و ملت، هم دلی و هم زبانی» نامگذاری شد، فصل تازه ای در روابط و تعاملات دولت و ملت آغاز گردید.

  • آیات شنیده شده از امام حسین(ع)

    محمد اسماعیل نوری زنجانی

    اشاره - در شمارة گذشته (مبلغّان183) در ادامة موضوع «آیات مرتبط با رخدادها» با برخی از آیات مربوط به وجود مقدس حضرت ابا عبد الله الحسین(ع) آشنا شدیم.

  •  پاسخ : واژه شناسى «ترف»

    واژه «تَرَف» مصدر و مانند «تنعّم» به معناى برخوردار بودن از لذايذ مادّى و خوشگذرانى است.

    ابن فارِس در تبيين ريشه اين واژه مى نويسد:

    التّاءُ وَ الرّاءُ وَ الفاءُ كَلِمَةٌ واحِدَةٌ و هِيَ التُّرفَةُ. يُقالُ: رَجُلٌ مُترَفٌ: مُنَعَّمٌ.[۱]

  •  پاسخ : با عنايت به خطرى كه از ناحيه آفتِ اتراف، جامعه اسلامى را تهديد مى كند، در روايات اسلامى، به ويژه از پيامبر خدا(ص) ره نمودهاى بسيار مهمى جهت مبارزه با اشرافيگرى و ترويج فرهنگ ساده زيستى صادر شده كه در اينجا به شمارى از آنها اشاره مى شود:

    ألف ـ هشدار نسبت به خطر اتراف

  •  پاسخ : اتراف (رفاه زدگی)، آثار خطرناك فراوانى براى زندگى مادى و معنوى، دنيوى و اُخروى انسان دارد، هر چه رفاه زدگى بيشتر باشد، طبعا آثار زيان بار آن، افزون تر خواهد بود. مهم ترين آثار اتراف، عبارت است از:

    ألف ـ سرمستى

  •  پاسخ : برجسته ترین نکاتی که از احاديث در این زمینه استفاده می شود عبارت است از:

    ألف ـ اسراف در خوراك

    يكى از خصوصيات مترفان، شكم پرستى و اسراف در مصرف خوراكى هاست. در اين تعبيرها دقت كنيد:

    آلِهَتُهُم بُطونُهُم.[۱]

    خدايان آنها، شكم هاى آنها است!

  •  پاسخ : دوستى براى خدا، تنها راه رسيدن به جامعه آرمانى مبتنى بر محبّت است و جز از اين طريق، عداوت و فساد و تباهى از زمين ريشه كن نخواهد شد و جامعه بشر، به زندگى دلخواه نخواهد رسيد .

    ريشه عداوت

  •  پاسخ : تقوا در هر حرفه اى به معناى رعايت قوانين الهى در انجام دادن آن است. بنا بر اين ، تقواى پزشكى ، شامل همه آداب و احكام اسلامى در مورد اين حرفه است؛ ليكن در تقواى پزشكى ، دو نكته از اهمّيت فوق العاده اى برخوردار است: يكى خيرخواهى براى بيمار ، و ديگرى تلاش براى درمان او.

  •  پاسخ : «توبه» به معناى رجوع و بازگشت است ؛ امّا «انابه» از ريشه «ن و ب» به معناى عادت به بازگشت به مكانى خاص، تفسير شده است. ابن فارِس در اين باره مى گويد:

    النّونُ وَالواوُ وَالباءُ، كَلِمَةٌ واحِدَةٌ تَدُلُّ عَلَى اعتِيادِ مَكانٍ وَالرُّجوعِ إلَيهِ.[۱]

  •  پاسخ : «توبه» به معناى رجوع و بازگشت است ؛ امّا «انابه» از ريشه «ن و ب» به معناى عادت به بازگشت به مكانى خاص، تفسير شده است. ابن فارِس در اين باره مى گويد:

    النّونُ وَالواوُ وَالباءُ، كَلِمَةٌ واحِدَةٌ تَدُلُّ عَلَى اعتِيادِ مَكانٍ وَالرُّجوعِ إلَيهِ.[۱]

  •  پاسخ : «توبه» به معناى رجوع و بازگشت است ؛ امّا «انابه» از ريشه «ن و ب» به معناى عادت به بازگشت به مكانى خاص، تفسير شده است. ابن فارِس در اين باره مى گويد:

    النّونُ وَالواوُ وَالباءُ، كَلِمَةٌ واحِدَةٌ تَدُلُّ عَلَى اعتِيادِ مَكانٍ وَالرُّجوعِ إلَيهِ.[۱]

  •  پاسخ : قرآن، توبه اى را اميدوار كننده مى داند كه از صفت «نصوح» برخوردار باشد. لذا خطاب به اهل ايمان مى فرمايد:

  •  پاسخ : احاديث در این زمینه را به پنج دسته مى توان تقسيم كرد:

    دسته اوّل، احاديثى كه توبه را نقطه مقابل اصرار مى دانند، مانند حديثى كه در تبيين سپاهيان عقل و جهل، توبه را از جنود عقل و ضدّ آن، يعنى اصرار بر گناه، عدم تصميم به بازگشت از گناه را از جنود جهل، شمرده است.[۱]

  •  پاسخ : «توبه» در قرآن و حديث، نه تنها در مورد انسان، بلكه در مورد خداوند متعال نيز به كار رفته است. در قرآن، واژه هاى برگرفته از ريشه «توبه»، ۳۵ بار[۱]به خدا نسبت داده شده است ؛ مانند:

    «لَقَد تَّابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِىِّ وَ الْمُهَجِرِينَ وَ الْأَنصَارِ».[۲]

  •  پاسخ : در قرآن كريم، كلمه «توبه» و واژه هاى برگرفته از ريشه آن، ۵۲ بار[۱]به انسان نسبت داده شده است ؛ مانند:

  •  پاسخ : واژه شناسى «توبه»

    كلمه «توبه»، مصدر است از ريشه «ت و ب» به معناى رجوع و باز گشتن. ابن فارِس در اين باره آورده:

    التّاءُ وَالواوُ وَالباءُ كَلِمَةٌ واحِدَةٌ، تَدُلُّ عَلَى الرُّجوعِ.[۱]

    تاء و واو و باء يك معناى اصلى دارد، و بر بازگشتن و رجوع دلالت مى كند.

  •  پاسخ : واژه شناسى «ثواب»

    كلمه «ثواب» اسم مصدر از ريشه «ث و ب» به معناى بازگشت پس از رفتن است. خليل بن احمد در اين باره آورده است:

    ثابَ يَثوبُ ثُؤوبا، أي: رَجَعَ بَعدَ ذَهابِهِ.[۱]

    ثابَ يَثوبُ ثُؤوبا، يعنى: «پس از رفتنش بازگشت».

  •  پاسخ : واژه شناسى تجارت[۱]

    واژه «تجارت»، مصدر است از ريشه «ت ج ر» به معناى خريد و فروش، داد و ستد و معامله كردن. ابن منظور در اين باره مى گويد:

    تَجَرَ يَتجُرُ، تَجرا و تِجارَةً: باعَ و شَرى.[۲]

    «تَجَرَ يَتجُرُ، تَجرا و تِجارَةً» به معناى خريد و فروش مى باشد.

  •  پاسخ : از نگاه قرآن و احاديث اسلامى همه اهل ايمان، اعم از عوام و خواص، حتّى معصومان، نيازمند توبه و بازگشت به خدا هستند و لذا قرآن به همه اهل ايمان، دستور مى دهد:

    «وَ تُوبُواْ إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ».[۱]

  •  پاسخ : بى ترديد واژه هاى «توبه» و «استغفار»، داراى دو مفهوم متفاوت اند. «توبه» به معناى بازگشت از كارهاى زشت و «استغفار»، به معناى درخواست پوشش و آمرزش گناهان از خداوند متعال است.[۱]به همين جهت، در حديثى از امام صادق عليه السلام توبه ضدّ اصرار، و استغفار، ضدّ اغترار شمرده شده است.[۲]

  •  پاسخ : درباره دختر خردسال امام حسین(ع) که در دمشق به شهادت رسید، توضیح دهید؟

    بررسی اقوال مربوط به وجود حضرت رقیه سلام الله علیها در حادثه کربلا،

    نفر سومی که نتوانست اسارت را به پایان برساند/هر آنچه درباره حضرت رقیه(س) آمده است/ تلاش یزیدیان برای محو یاد مظلومیت حضرت رقیه(س)

  •  پاسخ : امانتداران ، به تناسبِ سِعه و ضَيق عرصه هاى مختلف امانت ، اقسامى دارند كه در اين جا با الهام از احادیث ، به آنها اشاره مى كنيم :

  •  پاسخ : از نظر اسلام ، عرصه امانت ، بسيار گسترده است و هر نعمتى كه خداوند متعال به انسان داده ، هر كارى كه به او واگذار مى شود و هر مسئوليتى كه به او سپرده شود ، در حقيقت ، امانتى است كه به او سپرده شده است .

  • اشاره

  • حسین تربتی

  •  پاسخ :

    در متون اسلامى ، جهت گسترش هر چه بيشتر فرهنگ امانتدارى در جامعه ، فوايد مادّى و معنوى فراوانى براى آن مطرح شده است . خلاصه آنچه در تبيين كاميابى هاى انسان در اثر امانتدارى در اين متون آمده ، عبارت است از :

  •  پاسخ : فرهنگ سازى در زمينه امانتدارى ، نيازمند برنامه ريزى دقيق و همه جانبه در جهت اقدامات زير است :

    الف ـ تقويت ايمان و باورهاى دينى ؛

    ب ـ گسترش پيوند با پيشوايان بزرگ اسلام و انتقال سيره عملى آنان در امانتدارى به سطوح مختلف جامعه ؛

  •  پاسخ :

    امانت در لغت

    واژه «امانت» ، ضدّ «خيانت» ، مصدر و از ريشه «أمن» به معناى آرامش قلب است و «امين» ، به كسى گفته مى شود كه دل ، در سپردن چيزى به او احساسِ آرامش كند . همچنين به چيزى كه سپرده شده نيز «امانت» اطلاق مى گردد . ابن فارس ، در معناى امانت مى گويد :

  •  پاسخ :

    در تحليل استئثار، و جستجو جهت شناخت و ريشه و منشأ آن، در نهايت به امورى بر مى خوريم كه تمام آنها در جهت نقطه مقابل ايثار قرار دارند . اين امور عبارت اند از:

    الف ـ بى اعتنايى به حقوق مردم؛

    ب ـ بى رغبتى به مكارم اخلاقى؛

    ج ـ مبتلا شدن به حرص و بخل و خسّت .

  •  پاسخ : استئثار ، از منظر احاديث اسلامى ، به دو بخش تقسيم مى شود : استئثار ستوده و استئثار نكوهيده .

    الف ـ استئثار ستوده

  •  پاسخ : در لغت

    استئثار ، مصدر است از ريشه «أثر» در مقابل «ايثار» و به معناى «مقدّم داشتن خود يا وابستگان و هواداران خود بر ديگران در تأمين نيازها و خواست ها» . گاه نيز اين كلمه، در ويژه ساختن خود بر اساس حكمت ، و نه بر مبناى نياز ، به كار مى رود . خليل مى گويد:

  •  پاسخ : در لغت

    ايذاء ، از ريشه «أذى» به معناى آزار رساندن به ديگرى است . ابن فارس مى گويد :

    الهَمزَةُ وَ الذّالُ وَ الياءُ : أصلٌ واحِدٌ ، و هُوَ الشَّى ءُ تَتَكَرَّهُهُ و لا تَقِرُّ عَلَيهِ .[۱]

  •  پاسخ : مراسم خواستگارى و ازدواج مبارك پيامبر خدا(ص) و خديجه با همه سادگى اش ، مالامال از آموزه هايى درس آموز و درخور الگوبردارى است .

  •  پاسخ : اصلى ترين مقدّمه اجابت دعا ، حال انقطاع و تهى كردن دل از اميد به غير خداوند متعال است و هر چه اين حال در نيايشگر تقويت شود ، دعاى او به اجابت ، نزديك تر مى گردد .

  •  پاسخ : انتساب[۱]رساله ذهبيه به امام رضا عليه السلام و اعتبار آن، از موضوعاتى است كه مورد بحث و نقض و ابرام قرار گرفته است. از جمله مرحوم محدّث نورى در خاتمه مستدرك الوسائل، به تفصيل در مورد اين كتاب سخن گفته و اشكالات آن را مطرح كرده و پاسخ گفته است.[۲]

  •  پاسخ : روايات بسيارى با اين مضمون از اهل بيت(ع) نقل شده اند: «اگر فردى با اعتماد به روايتى كه ثوابى را براى عمل خيرى بيان كرده است، آن را انجام دهد، خداى تبارك و تعالى، آن ثواب را به وى خواهد داد».

  •  پاسخ : در برخى احاديث ، سخنانى به پيامبر خدا نسبت داده شده كه ايشان ضمن پيشگويى وقوع آفت استئثار در امّت اسلامى ، به مردم گوشزد مى كند كه آنان حقّ اعتراض به دولت مردان خودخواه و انحصارطلبِ حاكم را ندارند ؛ بلكه موظّف به شكيبايى و سكوت تا قيامت اند![۱]

  •  پاسخ : بررسى دعاهايى كه از پيامبر خدا و اهل بيت عليهم السلام به ما رسيده اند ، نشان مى دهد كه اين دعاها نه تنها از نظر محتوا ، سرشار از بلندترين مفاهيم معرفتى هستند ، بلكه از نظر زيبايى و جذابيت الفاظ نيز منزلتى والا دارند و بسيارى از آنها از شاهكارهاى ادبى صدر اسلام محسوب مى شوند .

  •  پاسخ : قرآن، روزگار قبل از اسلامِ عرب را «دوره جاهليّت» ناميده است و اين، از آن جهت است كه در آن روزگار، به جاى علم، جهل و به جاى حق، يك سلسله آراى سفيهانه و باطل ، بر آنان حكومت مى كرده است. قرآن، خصوصيات آنان را چنين بيان مى كند:

  •  پاسخ : يك . حكمت گرفتارى هاى انسان هاى آگاه

    با تأمّل در آيات و احاديثى كه به حكمت شُرور و مصيبت ها و ناكامى ها اشاره دارند ، مى توان به اين جمع بندى رسيد كه از ديدگاه قرآن و حديث ، مصائب (گرفتارى ها) انسان هاى آگاه ، يا آثار كردار ناشايست آنهاست و يا وسيله اى براى تكامل آنها .

  •  پاسخ : غريزه جنسى ، همانند ديگر ابعاد انسان ، نيازمند «تربيت» است و هر فرهنگ و ايده اى ، نوع خاصّى از تربيت را در پيش مى گيرد . از ديدگاه اسلام ، تربيت جنسى ، يعنى فراهم سازى زمينه هاى رشد و پرورش غريزه جنسى به گونه اى كه هم «عفّت جنسى» حاصل شود و هم «سلامت جنسى» .

  •  پاسخ : يكى از نكات مهم در زندگانى ابن عبّاس ، ماجراى بيت المال بصره است .

  •  پاسخ : مصيبت ها و ناكامى هايى را كه در اثر كردار ناشايست انسان ، گريبانگير او مى شوند ، مى توان به سه دسته تقسيم كرد :

    الف ـ مجازات

  • از ديدگاه قرآن كريم ، همه مصيبت هاى رسيده به آن دسته از افراد آگاهى كه مرتكب گناه مى شوند، دستاورد خود آنان و نتيجه گناه آنان است :

  •  پاسخ :حكمت بخشى از شُرور و سختى ها و گرفتارى هاى زندگى، آزمودن انسان و سازندگى اوست. قرآن كريم ، تصريح مى كند كه انسان به وسيله «شر» و «خير» ، آزمايش مى شود :

    «وَ نَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً.[۱]و شما را از راه آزمايش به بد و نيك ، مى آزماييم» .

  •  پاسخ :در طول تاريخ ، بسيارى بوده اند و هستند كه به دلايل گوناگون ، پيام خداوند به آنها نرسيده و يا به اقتضاى خلقتشان نتوانسته اند مسئوليت پذير باشند تا با عمل كردن به وظيفه خود ، هدف مورد نظر از آفرينش را براى خود ، رقم بزنند.

  •  پاسخ : پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و آله سر در طاعت خداوند داشته و در جنگ و صلح و نيز شدّت عمل داشتن و آشتى نمودن ، گوش به فرمان الهى بوده است . پرسش ، اين جاست كه : چرا فرمان هاى الهى در اين زمينه متفاوت و متغيّرند ؟

صفحه‌ها