آسيب شناسي فضاي مجازي

محمدمهدي فجري

رسانه، یکی از ابزارهایی است که می تواند ارزشها، باورها و معیارهای مذهبی و ملّی را دگرگون سازد؛ زیرا قادر است با برنامه ریزی های دقیق و کنترل شده، اندیشه های مردم یک جامعه را شکل داده، رفتار آنان را به سمت و سوی دلخواه سوق دهد. این امر در دنیای امروز که آموزه هاي غربي سعی دارد جایگزين آموزه هاي ناب اسلامي شود، ملموس تر است؛ چرا که توانسته اند روابط عاطفی و چهره به چهره را کمرنگ کنند و مردم را بیش از پیش تحت تأثیر رسانه های جمعی قرار دهند.

بر همين اساس؛ گرچه گسترش اينترنت و دسترسي همگان به فضاي مجازي، آثار مثبت فراواني داشته است؛ اما این آثار مثبت با آثار مخرّب و زيان بخش فضای مجازی غير قابل قياس است. نگاهي گذرا به میلیونها سایتِ ترویج فساد و فحشا و ضد دینی، نشانگر هدفمندی دقيق دشمنان اسلام براي ایجاد انحراف در مخاطبان، به خصوص نسل جديد است. آنان به اين واقعيت دست يافته اند كه مراجعه مكرر به برنامه هاي شهواني باعث دوری از راه حقيقت و در نهایت، فرو رفتن در گمراهي مي شود.

امير مؤمنان7 مي فرمايد: «...فَمَنْ غَلَبَ عَقْلُهُ شَهْوَتَهُ فَهُوَ خَيْرٌ مِنَ الْمَلَائِكَةِ وَ مَنْ غَلَبَ شَهْوَتُهُ عَقْلَهُ فَهُوَ شَرٌّ مِنَ الْبَهَائِم ؛[1] هر انسانى كه عقلش بر شهوتش پيروز گردد، برتر از فرشته است و هر کس كه شهوتش بر عقلش غلبه كند، بدتر و پست تر از حيوان.»

افزون بر اين، توجه به اين نكته ضروري است كه استفاده مداوم از وسايل لهوي، مثل بازيهاي فعلي رايانه اي، و شبكه هاي ارتباطي، مثل: يوتيوب، فيسبوك، توئيتر، تلگرام و... به علت مديريت بر محتوا توسط مالكان آنها، مي تواند از جهات مختلفی آسيب زا باشد. امام صادق7 از قول خدای متعال به حضرت عیسی7 مي فرمايد: «يَا عِيسَى! ... وَ لَا تَلْهُ فَإِنَّ اللَّهْوَ يُفْسِدُ صَاحِبَهُ ؛[2] ای عیسی... به لهو [و سرگرمی باطل] مشغول نباش؛ چراکه لهو صاحبش را فاسد می کند.»

مقام معظم رهبري> در حكم جديد ابلاغي به شوراي عالي فضای مجازي به جهت آسیبهای گستردۀ این فضا، در بندهاي 6 و 7 مي فرمايد: «... اهتمام ویژه به سالم‌سازی و حفظ امنیت همه‌جانبة فضای مجازی کشور و نیز حفظ حریم خصوصی آحاد جامعه و مقابلة مؤثر با نفوذ و دست‌اندازی بیگانگان در این عرصه؛ ترویج هنجارها، ‌ارزشها و سبک زندگی اسلامی ایرانی و ممانعت از رخنه‌ها و آسیبهای فرهنگی و اجتماعی در این عرصه و مقابلة مؤثر با تهاجم همه‌جانبة فرهنگی و نیز ارتقای فرهنگ کاربری و سواد فضای مجازی جامعه…»[3]

حال با توجه به مقدمۀ مذکور، برخی از آسیبهای فضای مجازی را ارائه می‌کنیم.

الف) آسيبهاي فردي

فضاي مجازي، افزون بر مزاياي مثبتي كه دارد، آسيبهاي فوق العاده اي نيز وارد می سازد كه مرور بر صفحات حوادث رسانه ها، گوياي اين واقعيت است. از آيات و روايات به دست مي‌آيد كه تمايل انسان به كارهاي لغو يا فسق در انسان غريزي است[4] و همواره نفس سركش، انسان را به بدى ها فرمان مى دهد و اگر با مهار عقل و ايمان کنترل نشود، آدمي را به سقوط و تباهى مى كشاند؛ چنانكه قرآن كريم از قول حضرت يوسف7 مي فرمايد: ]وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسي  إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلاَّ ما رَحِمَ رَبِّي إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحيم[؛[5] «من هرگز نفس خودم را تبرئه نمى كنم؛ چراكه نفس (سركش) بسيار به بديها امر مى كند، مگر آنچه را پروردگارم رحم كند! که پروردگارم آمرزنده و مهربان است.»

لذا اولياي الهي بر مراقبت بيش از پيشِ نفس، سفارش فراوان نموده اند؛ چراكه نفس اماره ابزاري براي وسوسه هاي شيطان است و شياطين بدون اين ابزار، كاري از پيش نمي برند.

طبق آيات و روایات، براي تسلّط بر نفس اماره و قطع وسوسه هاي شيطاني هيچ راهي جز دوري از گناه نيست.[6] از منظر اسلام، نه تنها از گناه؛ بلكه از محيطهاي گناه آلود نيز بايد فاصله گرفت؛ چراكه محيط در ساختن شخصيّت و اخلاق انسانها بسیار مؤثّر بوده، پاكى يا ناپاكى آن، عامل مؤثري در شکل دهی به شخصیت انسان محسوب مى شود.

با اين مقدمه، لازم است به اين نكتة مهم توجه داشته باشيم كه در زمان حاضر، فضاي مجازي همانند فضاي حقيقي با زندگي همگان عجين شده و محيط پاك و ناپاك را در هم تنيده است. اگر انسان در چنين محيطي آزادانه و بي پروا به هر فيلم و عكسی نگاه كند و هر مطلبي را مرور نماید، و میان سالم و ناسالم تفاوتي قائل نشود، ناخواسته در دام شيطان خواهد افتاد و قدم به قدم از انسانيّت دور و به درة سقوط و تباهي وارد خواهد شد، به طوري كه نه توان انديشه و فكر دارد و نه چشمى براي ديدن و نه گوشى براي شنيدن و مصداق این آیه می شود: ]لَهُمْ قُلُوبٌ لاَ يَفْقَهُونَ بِهَا وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لاَ يُبْصِرُونَ بِهَا وَ لَهُمْ آذَانٌ لاَ يَسْمَعُونَ بِهَا أُولئِکَ کَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِکَ هُمُ الْغَافِلُونَ[؛[7] «دلهايى دارند كه با آن [حقايق را] دريافت نمى كنند، و چشمانى دارند كه با آنها نمى بينند، و گوشهايى دارند كه با آنها نمى شنوند. آنان همانند چهارپايان؛ بلكه گمراه ترند. [آرى،] آنها همان غافل ماندگانند.»

برخي از آسيبهاي فردي فضاي مجازي عبارتند از:

1. نگاه حرام

غريزة جنسي يكى از كششهاى مهم نفس آدمى است كه ريشه در غريزة لذت جويى دارد؛ گرچه علاقه به همسر دارى و ميل به بهره مندى از لذايذ جنسى، لازمة ساختمان وجودى انسان و جزء لاينفك اوست؛ اما رها كردن بى قيد و شرط اين محرّك پر نيرو، به منزلة غفلت از حركت سيل خروشانى است كه دير يا زود همه چيز را از جا كنده، به همراه خويش خواهد برد. اميرمؤمنان7 مي فرمايد: «إِيَّاكُمْ وَ غَلَبَةَ الشَّهَوَاتِ فَإِنَّ بِدَايَتَهَا مَلَكَةٌ وَ نِهَايَتَهَا هَلَكَةٌ؛[8] از غلبة شهوتها [بر شما] بر حذر باشید؛ زیرا ابتدا شما را در تملّک خود قرار می‌دهد و در نهایت به هلاکت می‌افکند.»

يكي از مهم ترين محركهاي غريزۀ جنسي، نگاه به جنس مخالف است. گاه جنس مخالف، مَحرم است و نگاه به او بدون قصد شهوت بلا اشكال است[9] و گاه نامحرم كه نگاه به او شرایط فقهی ویژه ای دارد که بدون پوشش اسلامي، افزون بر حرمت نگاه، پیامدهای روانی و غیر روانی فراوانی در پی خواهد داشت. به همين خاطر قرآن كريم از نگاه حرام به شدت نهي كرده است و مي فرمايد: ]قُل لِلمُؤمِنِینَ یَغُضُّوا مِن أبصَارِهِم وَ یَحفَظُوا فُروجَهُم... وَ قُل لِلمُؤمِنَاتِ یَغضُضنَ مِن أبصَارِهِم وَ یَحفِظنَ فُرُوجَهُنَّ[؛[10] «به مؤمنان بگو: چشمهاى خود را (از نگاه به نامحرمان) فرو گيرند، و عفاف خود را حفظ كنند... و به زنان با ايمان بگو: چشمهاى خود را (از نگاه هوس آلود) فروگيرند، و دامان خويش را حفظ كنند...»

بر اساس آموزه هاي ديني، نگاه حرام زمينة گسترش فتنه و فساد را فراهم مي آورد. امام صادق7 مي فرمايد: «النَّظْرَةُ بَعْدَ النَّظْرَةِ تَزْرَعُ فِي الْقَلْبِ الشَّهْوَةَ وَ كَفَى بِهَا لِصَاحِبِهَا فِتْنَةً؛[11] نگاه بعد از نگاه (به حرام)، شهوت را در قلب می کارد، و این شهوت براي به فتنه انداختن فرد همراه شهوت، كفايت مي كند.»

قابل ذكر است كه بسياري از مديران جستجوگرهاي اينترنتي و برخي از سايتها، براي جذب كاربر بيش تر يا کسب منافع مادي افزون تر و انحراف در جوانان و نوجوانان، عكسها و فيلمهاي مستهجن را در برابر ديدگان كاربران قرار مي دهند و حتي ابزار ارتباط همزمان بين دو نفر يا چند نفر را - كه اكثراً به ارتباط بين دو جنس مخالف مي انجامد - راه اندازي مي كنند. مشاهدة اینها و ارتباط خارج از موازين شرعي ميان دو جنس مخالف، بي عفّتي و بي ايماني را گسترش مي دهد و به يقين، جواني كه ايمان و عفّت خود را از دست بدهد، پاسدار مملكت و ارزشهاي ديني و اخلاقي نخواهد بود و گاه در كنار دشمن و عليه خودي خواهد جنگيد.

مقام معظم رهبري> در جمع جوانان و دانشجويان استان سيستان و بلوچستان به اين نكته مهم تأكيد می‌کند و می‌فرماید: «سیاست امروز، سیاست اندلسی کردن ایران است! ... روزگاری مسلمانان در جنوب اروپا و در اسپانیا تا جنوب فرانسه، کشوری اسلامی به وجود آوردند. این کشور مهد تمدّن شد و علم در اروپا از همان تمدّن اندلسىِ قرون اوّلیه‌ اسلام شکوفا گردید. شکوفایی علم در آن سرزمین، داستانهایی دارد و خودِ غربیها نیز به آن معترفند...

وقتی خواستند اندلس را از مسلمانان پس بگیرند، اقدامی بلندمدّت کردند. آن روز صهیونیستها نبودند؛ اما دشمنان اسلام و مراکز سیاسی علیه اسلام فعّال بودند. آنها در راستای انگیزه‌های استعماری به فاسد کردن جوانان پرداختند. یکی از کارها این بود که تاکستانهایی را وقف کردند تا شراب آنها را به‌طور مجّانی در اختیار جوانان قرار دهند، آنگاه زنان و مردان را به ارتباط نامشروع سوق دادند تا اسلام را از آنها گرفتند! گذشت زمان راه های اصلی برای فاسد یا آباد کردن یک ملت را عوض نمی کند، لذا امروزه نیز آنها همین کارها را می کنند. برای آنها تسلّط اقتصادی و فرهنگی بر جهان حیاتی است... .»[12]

2. زدودن حيا

حيا به معناي خودداري نفس از زشتيهاست.[13] قرآن كريم به مسئلة حيا و عفّت توجه ويژه اي نموده و در داستان حضرت موسي7 و دختران شعيب7 اشاره ای کرده است. گرچه حيا در زمينه هاي مختلفي بروز مي كند؛ اما مراجعة مكرر به تصاویر و فضاهاي شهوت آلود، جز زودن گام به گام عفّت و حیا از جوامع بشری، اثر دیگری ندارد که اين مسئله در فضاي حقيقي نيز جلوه مي کند و ریشة ايمان را سست و فاسد مي سازد. امام باقر يا صادق8 می فرماید: «الْحَيَاءُ وَ الْإِيمَانُ مَقْرُونَانِ فِي قَرَنٍ فَإِذَا ذَهَبَ أَحَدُهُمَا تَبِعَهُ صَاحِبُهُ؛[14] حيا و ايمان همراه هم و در يك رشته هستند، و چون يكى از آنها زایل شود، ديگرى نیز از بين مي رود.»

3. اتلاف فرصتها

عمر، ارزشمندترين موهبت الهي است كه خدای متعال به انسان عنايت فرموده است؛ زيرا فرصت رسیدن به سعادت دنیا و آخرت را در اختيار انسان قرار مي دهد. گرچه فرصت ساعات و روزهاي آينده قابل جبران است؛ اما فرصتهاي از دست رفته، ديگر باز نمي گردد. اميرالمؤمنين7 می فرماید: «الْفُرْصَةُ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ؛[15] فرصتها همانند ابر در گذرند.»

نكته مهمي كه كم تر به آن توجه مي شود این است كه امروزه فرصتهاي طلايي عمر به واسطة جستجوهاي بي هدف در سايتها و وبلاگها، بازيهاي رايانه اي و برنامه هاي ارتباطي و... به هدر مي رود و هيچ چيز قابل استفاده اي به دست نمي آيد و يا اگر يافت شود، به قدري ناچيز است كه با فرصتهای از دست رفته قابل مقايسه نمي باشد، تا چه رسد به اینکه این فرصتها چیزی جز بی عفّتی و بی حیایی نصیب انسان نکند.

اميرالمؤمنين7 مي فرمايد: «إِنَّ اللَّيْلَ وَ النَّهَارَ يَعْمَلَانِ فِيكَ فَاعْمَلْ فِيهِمَا؛[16] شب و روز در تو كار مى كنند (و مقدارى از عمر تو را مى گيرند)، تو نيز در آنها كارى كن (و چيزى براى فردای قیامت بيندوز!).»

رهبر معظم انقلاب> به دانشجويان مي فرمايد: «وقتتان را بیهوده به هدر ندهید! خیلی از بچّه‌های جوان ما - دانشجو و غیر دانشجو-  وقتهایشان را هدر می دهند، در این شبکه‌های اجتماعی و مانند اینها می گردند یا در بعضی از جلسات بیهودة بحث و جدلهای این‌جوری می‌نشینند. وقتتان را هدر ندهید! وقتتان را درست مصرف کنید!»[17]

4. بلوغ زودرس

 بخش مهمي از شرکتهای تولید نرم افزارهای رایانه ای و نیز پایگاه های اينترنتی، در اختیار افراد سودجو  قرار دارد که براي رسيدن به جذب مشتری بیش تر، از وسايل جذاب مانند مسائل جنسی استفاده مي کنند و گاه افزون بر منفعت طلبي، تعمداً در صدد ایجاد انحراف جنسي افراد، به خصوص کودکان، نوجوانان و جوانان هستند؛ زیرا آنان به اين مهم پي برده اند كه انحراف جنسي در نسل نو، يكي از بهترين گزينه ها براي نابودي ارزشها و تغيير در تفكر و عقيدة آنهاست. بررسى تاريخ تمدنهايى همچون: بابل، فراعنه مصر، قوم سبأ، كلدانيان و آشوريان و مسلمانان اندلس و... اين حقيقت را نشان مى دهد كه بر اثر اوج گرفتن در فساد به طرف سقوط رفتند و حتى ساعتى نتوانستند پايه هاى لرزان حكومت خويش را نگهدارند.

بيش ترين هدف گذاري مهاجمین فرهنگی، كودكان، نوجوانان و جوانان هستند؛ لذا رشد بلوغ زودرس در کشور نشانة خوبی برای همین مورد اشاره است. اگر این موضوع ساده تلقّی شود و هر روز در خانواده ها و جامعه گسترش یابد، صدمات جبران ناپذیری بر پیکرة جامعه وارد خواهد نمود. بر اين اساس، توجه به علل بلوغ زودرس و عواقب آن مهم به نظر مي رسد. پدران و مادران بايد توجه داشته باشند كه كودكان قبل از بلوغ، از لحاظ رشد بدنى و فكرى براى توليد نسل و اعمال غريزة جنسى آمادگى ندارند. بدين جهت خدای متعال غريزة جنسى را در سنين قبل از بلوغ به حالت خفته و مبهم نهاده است. صلاح فردى و اجتماعى كودكان نيز همين است كه غريزه جنسى آنان قبل از بلوغ بيدار و تحريك نشود؛ وگرنه مشكلاتى را در زندگى كودك و نوجوان به وجود خواهد آورد كه ممكن است اسباب بدبختى و انحراف آنها در آينده شود.

علل بلوغ زودرس

در بررسي علل بلوغ زودرس مي توان به موارد متعددي اشاره کرد که برخي از آنچه در حیطة فضاي مجازي است، عبارتند از:

الف) مشاهدة صحنه های مستهجن و تحريك آميز در فضاهای مجازی و برنامه هاي ارتباطي؛

ب) پرداختن به بازيهاي رايانه اي و تلفن همراه كه مروج فرهنگ برهنگي هستند و نظر آنان را به خود جلب مي کنند؛

د) موسیقی و گسترش انواع آن از طريق فضاهاي مجازي، تلفن همراه، ماهواره

ج) عدم رعایت مسائل مرتبط جنسی در پيش چشم فرزندان و عدم رعايت عفت توسط والدین یا در جامعه؛

هـ) استفاده از اتاقهاي گفتگو (چت)، همراه با قابليت مشاهدة تصاوير طرف مقابل كه امكان صحبتهاي تحريك آميز و نيز تصاوير زننده را به همراه خواهد داشت؛

و) مطالعة داستانها و مطالب محرک جنسي در پايگاه هاي اينترنتي و برنامه هاي ارتباطي؛ و...

بايد به اين نكته توجه داشت كه اگر فرزندان تنها يك بار يكي از اين موارد را تجربه نمايند، احتمال جذب و اعتياد به اينها بسيار بالا خواهد رفت.

آسيبهاي بلوغ زودرس

برخي از افراد بلوغ زودرس فرزندان خود را جدي نمي گيرند و از آسيبهاي آن بي اطلاع هستند. آنان به اين نكته توجه ندارند كه بلوغ زودرس زندگي حال و آيندة فرزندشان را به مخاطره مي اندازد و آسيبهاي فراواني را به دنبال مي آورد كه به برخي از آنها اشاره مي شود:

الف) ايجاد اضطراب و نگراني و افزایش درصد ابتلا به افسردگي؛

ب) بروز مشكلات عدیده در تحصيل و مدرسه؛

ذهن چنين فرزنداني درگير ديده ها و شنيده ها مي شود و هدف آنان رسيدن به لذايذ جنسي و كسب اطلاعات در این باره مي شود. به همين جهت به درس و تكاليف خود كم توجه شده، دچار افت تحصيلي مي شوند و در تخيلات خويش سير مي نمايند. اين پديده مي تواند در مدرسه مشكلاتي براي مربيان و ديگر دانش آموزان به وجود آورد و زمينة ابتلاي آنان به افسردگی را فراهم كند.

ج) اختلال در خواب و خوراک؛

تخيلات و تفكرات فرزندان و نيز مشاهدة مطالب، تصاوير و فيلمهاي مستهجن - كه تاكنون هيچ تجربه اي در آن مورد نداشته اند - باعث مي شود در خواب و استراحت آنان اختلال ايجاد شود و موجبات تغییر در مقدار و نحوة خوراکشان را فراهم سازد.

د) خودارضايي؛

از آسيبهاي جدي بلوغ جنسي زودرس، خودارضايي است که مبتلايان، پس از حضور در دوران بحران، دست به خودارضايي زده؛ چون احساس لذت مي كنند و در آينده ای نزدیک به اين عمل معتاد شده، بنیاد جسم و روح خود را به خطر مي اندازند. اين مسئله نه تنها در اين سن و سال؛ بلكه در زمان ازدواج نیز مي تواند باعث مشكلاتي مانند: انزال زودرس، ناتواني جنسي و سردی زودهنگام گردد.

هـ) مشكلات جسمي؛

فرزنداني كه به چنين مشكلي دچار مي شوند، معمولاً از نظر جسمي ضعيف شده، تغييراتي در روند رشد آنان به وجود مي آيد كه در آینده مشکلاتي را برایشان ايجاد خواهد كرد.[18]

5. سرگشتگي

از جمله محاسني كه براي اينترنت و فضاي مجازي گفته مي شود، انفجار اطلاعات است. در اين فضا هر مطلبي قابل دسترس است و كم تر مجهولي در اين دنياي اطلاعات گشوده نشده؛ اما چنين حجم گسترده اي از اطلاعات، براي كساني كه بي هدف در آن سير مي كنند، نه تنها مفيد نيست؛ بلكه در بسياري از مواقع آسيب زا است؛ چراكه اولاً انفجار اطلاعات به گونه اي در حال صعود است كه قدرت تفكر و انتخاب و بررسي درستي و نادرستي مطالب را از برخي سلب مي كند[19] و ثانياً در اكثر مواقع اطلاعاتي به كاربران مي دهد كه اگر آسيب زا نباشد، منفعتي و سودي براي آنان ندارد.

رسول خدا(ص) مي فرمايد: «مَنِ ازْدَادَ عِلْماً وَ لَمْ يَزْدَدْ هُدًى لَمْ يَزْدَدْ مِنَ اللَّهِ إِلَّا بُعْداً؛[20] هر کس علمش فزونى گیرد؛ ولی هدایتش افزون نشود، جز بر دورى او از خدا افزوده نگردد.»

اميرالمؤمنين (ع) نیز می فرماید: «رُبَّ جَهْلٍ أَنْفَعُ مِنْ عِلْمٍ؛[21] چه بسا جهلي كه از علم و دانايي بهتر است.»

حضرت عيسى (ع) مي فرمايد: «لَيْسَ بِنَافِعِكَ أَنْ تَعْلَمَ مَا لَمْ تَعْمَلْ إِنَّ كَثْرَةَ الْعِلْمِ لَا يَزِيدُكَ إِلَّا جَهْلًا إِذَا لَمْ تَعْمَلْ بِه؛[22] تا وقتى كه عمل نكنى، علمى كه مى آموزى، به حال تو فايده اى ندارد؛ زيرا زيادى علم (بدون عمل)، چيزى جز نادانى بر تو نمى افزايد.»

بر طبق روايات اهل‌بیت( بهترين گزينه براي استفادة بيش تر از دنياي اطلاعات، گزينش مسائل مهم و دوري از اطلاعاتي است كه ثمرة قابل توجهي ندارد. حضرت علي (ع) فرموده است: «إِنَّ رَأْيَكَ لَا يَتَّسِعُ لِكُلِّ شَيْ ءٍ فَفَرِّغْهُ لِلْمُهِمِّ؛[23] رأى (و ذهن) تو براى همه چيز جا ندارد، آن را براى مسائل مهم خالى كن!»

ب) آسيبهاي فرهنگي و اجتماعي

از دير زمان، قدرتها و عوامل استعماري، مقابله با اسلام را جزء اصلي ترين برنامه هاي خويش قرار داده اند و براي رسيدن به اين هدف از هيچ كاری دريغ نورزيده اند؛ ولي از همه ناجوانمردانه تر، مخفيانه تر و در عين حال مؤثرتر و خطرناك تر، نفوذ فرهنگي استعمار است. آنان بر جدا ساختن اسلام از اصالت آن اصرار ورزيده و تأكيد دارند تا هم مسلمانان واقعي را به انزوا بكشند و هم به منافع خويش دست يابند.

مهم آن است كه در استعمار فرهنگي، نه تنها استعمارگر ابراز دشمني نمي كند و به طور مستقيم وارد مقابله نمي شود؛ بلكه اغلب بسيار دوستانه برخورد مي كند تا بتواند چهرة مكتب را پنهانی دگرگون سازد و به تدريج خواستة خويش را عملی كند.

يكي از جديدترين اين استعمارها، «استعمار فرانو» نام گرفته است که به خلاف ساير طرحهاي استعماري، مردم طرف قرارداد قرار مي گيرند. از ويژگيهاي اين طرح، تنوع امكانات ارائه شده است، به گونه اي كه حتي افرادي كه در گذشته به نقد استعمار و استعمارگران مي پرداخته اند، از اين روش استعماري دفاع می كنند و آن را داراي منفعت مي دانند. تمامی شركتهای صهيونيستي - آمریکایی، نرم افزارهای خود را به رايگان و با امكانات بسيار در اختيار كاربران قرار می دهند؛ اما به جاي قرارداد با دولتها، با كاربران قرارداد امضا مي كنند. مثلاً براي نصب نرم افزار بر روي گوشيهاي تلفن همراه، قراردادي را با صاحب تلفن مي بندند كه بر اساس آن سازندگان اين نرم افزارها اجازة دسترسي بي قيد و شرط، در هر زمان و مكانی را به اطلاعات تلفن همراه کاربر داشته باشند و حتي بدون اطلاع او از طريق دوربين گوشی اقدام به تصويربرداري كنند و يا به مكالمات وی گوش دهند.

نکتة مهم اینكه كاربران تلفن همراه بدون هيچ دغدغه اي تمامي اطلاعات خصوصي خويش؛ اعم از مكالمات، تصاوير، فايلها و حتي دوربين گوشی مسلّط به محيط منزل و... را با يك نرم افزار رايگان معاوضه مي كنند و این شركت با فروش اطلاعات مبادله شده بين افراد یا سازمانهاي اطلاعاتي و جاسوسي، سودهاي كلاني به جيب مي زند. تأسف بارتر آنكه، مسئولان دولتي که باید به جایگزین داخلی این شبکه‌ها توجه کنند، تنها به افزایش پهنای باند می‌اندیشند که استفادۀ کاربران از این شبکه‌ها را راحت‌تر می‌کند.

ديگر ويژگيهاي استعمار فرانو را مي توان در موارد زير خلاصه كرد:

1. اولویت سلطة فرهنگی بر سیطرة نظامی؛ 2. توجه به کانونهای سرمایه داری جدید در جهان سوم، برای تحقق استعمار؛ 3. کمرنگ کردن نقش دولتها؛ 4. از بین بردن نظم داخلی کشورها از طریق ایجاد شورشهای جمعی؛ 5. از میان برداشتن امنیت فردی و اجتماعی؛ 6. یکنواخت کردن فرهنگی دنیا؛ 7. ترویج عناصر فرهنگ بیگانه از طریق جاذبه های تولید رسانه ای (ماهواره، اینترنت، سینما و مانند آن)؛ 8. وابستگی اقتصادی و گسترش بازار مصرف؛ 9.گسترش فرایندهای فردگرایانه (به انزوا کشاندن افراد و کمرنگ کردن مشارکت اجتماعی)؛ 10. کنترل شدید و جاسوسی گسترده؛ 11. ایجاد نابرابری افزون تر و بحرانهای اجتماعی و فرهنگی و از خودبیگانگی فردی و....[24]

افزون بر آنچه بيان شد، آسيبهاي فرهنگي و اجتماعي ديگري نيز در فضاي مجازي مشاهده مي شود كه به چند نمونه از آنها اشاره مي کنیم:

1. عادي سازي گناه

يكي از خطرات مهم در جامعه این است كه گناه و كار زشت عادي شده، از حالت قبيح به كاری عادي يا خوب و پسنديده در آيد. اين خطر همان استحالة فرهنگي است که دشمنان مي كوشند تا با شیوه های گوناگون، فرهنگ آن جامعه را مورد هجوم قرار دهند و با تغییر آن فرهنگ، فرهنگ دلخواه خود را جایگزین آن کنند. در نتیجة این عمل، مردم بی هویت شده، فرهنگی وارداتی و جایگزین را خواهند پذيرفت.

2. رواج شايعات

از بلاهاى بزرگى كه دامنگير جوامع مختلف شده و روح اجتماعى، تفاهم و همكارى عمومی را با مشكل مواجه ساخته، مسئلة شايعه سازى و نشر آن  است. گاه يك نفر، مطلب نادرستى جعل مى كند و آن را به چند نفر بازگو كرده، پس از آن، برخي افراد بدون تحقيق در درستي يا نادرستي آن، در نشرش مى كوشند، و برخي نيز شاخ و برگهايى بر آن مى افزايند. گاه برخي از اين شايعات چنان در جامعه گسترش مي يابند كه مقدار قابل توجهى از نيرو، فكر و وقت مردم را مشغول ساخته، در مردم اضطراب و نگرانى ايجاد مى كند. بسيارى از اين شايعات، اعتماد عمومى را متزلزل ساخته، افراد جامعه را در انجام كارهاى لازم، سست و مردّد مى سازد.

به ديگر سخن، هنگامى كه دشمن قادر نيست و یا امکانش را ندارد که از طريق رويارویى با حريف به او صدمه اى وارد كند، دست به پخش شايعات مى زند تا از اين طريق، افكار عمومى را نگران و به خود مشغول سازد و از مسائل ضرورى و حساس منحرف مى كند. جعل و پخش شايعات نگران كننده، يكى از مهم ترين شاخه هاى جنگ روانى توطئه گران است تا با ایجاد جوّی كاذب، و فريب مردم ناآگاه، آنها را گمراه و با خود همسو سازند و سرمايه هاى فکری و عقیدتی آنها را به تاراج برند.

دشمن براي رسيدن به مقاصد شوم خود براى همگان، از مردم عادى گرفته تا مقامات بلندپاية سياسى و مذهبى، و حتّى مراجع بزرگوار تقليد، شايعه مى سازد تا در فضایی مسموم، به نفع خود بهره برداری کند. در اين ميان، نقش افراد جامعة اسلامي در جلوگيري از گسترش شايعات بسیار مؤثر است، خصوصاً در فضاهاي مجازي كه به جهت سهل الوصول بودن و سرعت پخش، آسيبها و خطرات بزرگى را به همراه دارد.

قرآن كريم مي فرماید: ]يَا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى  ما فَعَلْتُمْ نادِمينَ[؛[25] «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! اگر فاسقى خبرى براى شما بياورد، دربارة آن تحقيق كنيد، مبادا به گروهى از روى نادانى آسيب برسانيد و از كردة خود پشيمان شويد!»

اگر مسلمانان به همين دستور الهى عمل كنند و خبرها را بدون تحقیق در برنامه هاي ارتباطي (اپراتورهاي مجازي صهيونيستي)، سايتها و وبلاگها پخش نکنند، از خطرات و بلاهاى بزرگ آن مصون خواهند ماند.

3. اشاعه فحشا

نگاه به تصاوير و فيلمهاي مهيج و غيراخلاقي در شبكه هاي مجازي، آسيبهاي فوق العاده اي را به نظام خانواده و اجتماع مي زند؛ اما امكان ارسال و پخش آنها با اپراتورهای نسل سوم و چهارم تلفن همراه، مصداق بارز اشاعة فحشا و منكر در جامعه است.

تعاليم اسلامي همگان را موظف بر پنهان کردن گناه و جلوگيري از نشر آن نموده است. امام رضا (ع) مى فرمايد: «وَ الْمُذِيعُ بِالسَّيِّئَةِ مَخْذُولٌ وَ الْمُسْتَتِرُ بِالسَّيِّئَةِ مَغْفُورٌ لَهُ؛[26] آن كس كه گناه را نشر دهد، مخذول و مطرود است و آن كس كه گناه را پنهان  دارد، مشمول آمرزش الهى می شود.»

اصولاً گناه همانند آتش است؛ هنگامى كه آتشي در نقطه اى از جامعه روشن مي شود، مي توان آن را خاموش و مهار كرد؛ اما اگر به آتش دامن زده شود تا به نقاط ديگر سرايت کند، دیگر كسى قادر بر كنترل آن نخواهد بود. اشاعة فحشا و منکر، عظمت گناه را - كه در نظر بيش تر مردم سد بزرگى در برابر ارتکاب فساد است - مى شكند و قبح گناه را شکسته، آلودگى به آن را ساده مى نماياند.[27]

قرآن كريم نه تنها دربارة اشاعه دهندگان فحشا؛ بلكه در رابطه با كساني كه دوست دارند فحشا و منكر در جامعه نشر پيدا كند، هشدار داده، مي فرمايد: ]إِنَّ الَّذينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشيعَ الْفاحِشَةُ فِي الَّذينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذابٌ أَليمٌ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ[؛[28] «براى كسانى كه دوست دارند زشتيها در ميان مردم با ايمان شيوع يابد، عذاب دردناكى در دنيا و آخرت است و خداوند مى داند و شما نمى دانيد!»

خلاصه آنكه افراد مؤمن و عاقل از مشاهدة فيلمها و تصاوير ضداخلاقي و همچنین پخش آنها دوري مي كنند و به اطرافيان نيز يادآور مي شوند كه این چیزها علاوه بر عواقب دنيوي و اخروي، نمودي از اشاعة فحشاست. رسول خدا(ص) مي فرمايد: «مَنْ أَذَاعَ فَاحِشَةً كَانَ كَمُبْتَدِئِهَا؛[29] كسى که کار زشتى را نشر دهد، همانند کسى است که آن را در آغاز انجام داده است.»

4. تزلزل در بنيان خانواده

از آنجايي كه دشمنان پي برده اند كه خانواده در پي ريزي شخصيت افراد جامعه نقش مهم و اساسي دارد، يكي از مهم ترين برنامه هاي خود را تزلزل در بنيان خانواده و انحراف اعضاي آن قرار داده است. آنان به اين مهم پي برده اند كه تنها راه اسلام ستيزي و دوري جوانان از دین، تزلزل در بنيان خانواده و انحراف آنان است. خانواده اي كه اساس و بنيان آن؛ يعني پدر و مادر، دچار «بحران ارزشها» شوند و در روابط خود خدا را فراموش کنند، نه تنها خود؛ بلكه فرزندان خود را نيز دچار بحران مي كنند و با دست خود کانون خانوادة خویش را به سوی تزلزل و نابودی سوق مي دهند.

دشمنان نیز با تجهيز شبكه هاي ماهواره اي، اينترنتي و... نهايت تلاش خويش را براي سست شدن باورهای مذهبی و اصول اخلاقی و فقدان معنویت به كار برده اند. متأسفانه، امروزه فضاي مجازي مانند: چتهای خصوصي، شبكه هاي اجتماعي، بازيهاي رايانه اي و... به اين قبح زدايي دامن مي زنند و به اين وسيله چنان ارتباط با جنس مخالف عادي و طبيعي جلوه داده مي شود كه ارتباط پيامكي و یا در محدودة فضاي مجازي، به ارتباطات فضاي حقيقي كشيده مي شود و به راحتي روابط نامشروع شکل می گیرد و مردان و زنان را به هرزگي و تنوع طلبي وا مي دارد.

در آخرين محصول شركت «راك‌استار» در سري بازي gta، شخصيت اصلي داستان به نام «مايكل» داراي همسر و دو فرزند است. در این خانواده پدر دزد، تبهكار، قاتل، زناكار، شراب‌خوار، قمارباز و... است. مادر خانواده با چندین مرد ارتباط غيراخلاقي دارد. دختر خانواده در فيلمهاي مبتذل و مستهجن بازي مي كند و يا به صورت مختلط و زننده در جاهايي خاص می رقصد. پسر خانواده نيز هميشه مشغول بازيهاي رايانه اي است. وقتي پدر خانواده تصميم مي گيرد با موارد پيش گفته مثل خيانت و... مقابله كند، با مشكلات حادتري مواجه مي شود و در انتهاي بازي به اين نتيجه مي رسد كه بايد افراد خانواده را به حال خود رها کند تا خودشان مسير زندگي شان را انتخاب كنند و محدود كردن آزاديهاي ناشروع و برخورد با آن موارد، اتفاقات ناخوشايندي را رقم مي زند.

نتيجة اين قبح زدايي و عادي سازي موارد غیر اخلاقی، پرونده هاي متعددي است كه در دادگاه های خانواده ايجاد شده و در نهايت بيش تر آنها به طلاق منجر مي شود. در چنين خانواده هايي افراد نسبت به خانة خود حس مسئولیت پذیریي كه بايد داشته باشند، ندارند. افراد خانواده به هر نحوي مي‌خواهند زمان كم تري را در خانه سپري كنند. بین آنها جوّی سرد و بي‌روح و سكوتی خالي از شور و نشاط حاكم است که آنها را از یکدیگر فراري مي‌دهد. بچه‌ها در اين خانه هيچ حس امنيت و آرامشي ندارند و بيش تر تمايل دارند وقت خود را بيرون از خانه و با دوستان خود بگذرانند یا به بازیهای رایانه ای مشغول باشند و از همه مهم تر آنكه، جامعة ناامن آمادة پذيرش اينگونه افراد است و آسيب چنين خانواده هايي، جامعه را نيز در برمي گيرد.

ادامه دارد...

_____________________________

[1]. تفسير الصافي، ملامحسن فيض كاشانى، تحقيق حسين اعلمى، ‏انتشارات صدر، تهران، چاپ دوم، ‏1415ق، ج ‏2، ص254.

[2]. الكافي، محمد بن یعقوب كلينى، دارالكتب الإسلاميه، تهران، 1365 ش، ج ‏8، ص 134.

[3]. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری به آدرس: khamenei.ir .

[4]. قيامت / 5.

[5]. يوسف / 53.

[6]. قرآن كريم مي‏ فرمايد: ]إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذينَ آمَنُوا وَ عَلى‏ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ[؛ «شيطان را بر كسانى كه ايمان آورده ‏اند و بر خدا توكل مى‏ كنند، تسلطى نيست.» نحل / 99.

[7]. اعراف ‏/ 179.

[8]. مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ميرزا حسين نورى طبرسي، انتشارات مؤسسه آل البيت‏(، قم، چاپ اول، 1408ق، ج ‏11، ص 343.

[9] . امام خميني) مي ‏فرمايد: مرد و زنى كه با يكديگر محرم‏اند، اگر قصد لذّت نداشته باشند، مى‌توانند غير از عورت به تمام بدن يكديگر نگاه كنند. (توضيح المسائل مراجع، بنی هاشمی، دفتر انتشارات اسلامی، قم، 1376 ش، ج 2، ص 419، م 2437)؛ ولي زن و شوهر مي ‏توانند به تمام بدن يكديگر نگاه كنند. (همان، ص418، م2436).

[10]. نور / 30 - 31.

[11]. من لا يحضره الفقيه، شیخ صدوق، دفتر انتشارات اسلامی، قم، 1413 ق، ج ‏4، ص 18.

[12]. پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری به آدرس: khamenei.ir.

[13]. مفردات، راغب اصفهانی، ترجمه خداپرست، انتشارات نوید اسلام، قم، 1388 ش، ج ‏1، ص 573.

[14]. الكافي، ج ‏2، ص 106.

[15]. نهج البلاغه، شریف رضی، تصحیح: صبحی صالح، نشر هجرت، قم، 1414 ق، حكمت 21.

[16]. تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، عبدالواحد بن محمد تميمى آمدى، تحقیق مصطفی درایتی و حسین درایتی، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى، قم، چاپ دوم، 1378ش، ص 151.

[17]. بیانات مقام معظم رهبری> در ديدار جمعي از دانشجويان در تاریخ: 20/4/ 1394.

[18]. مجله پيوند، مقاله: «فناوري و تربيت: فناوري اطلاعات و تأثير آن بر بلوغ زودرس، آسيبها، راهكارها»، محمود نجفي علمي، فروردين و ارديبهشت 1389، شماره 366 - 367.

[19]. امير مؤمنان(ع) مي‏فرمايد: «إِذَا ازْدَحَمَ الْجَوَابُ خَفِيَ الصَّوَاب، هرگاه پاسخها همانند و زياد شدند، پاسخ درست پنهان گردد.» نهج البلاغه، حكمت 243.

[20]. مجموعه ورام، ورام بن ابى فراس، بنیاد پژوهش‏های اسلامی آستان قدس رضوی، مشهد، 1369 ش، ج ‏1، ص220.

[21]. عيون الحكم و المواعظ، اللیثی، ص 267.

[22]. مجموعه ورام، ج ‏1، ص 64.

[23]. عيون الحكم و المواعظ، ص 156.

[24]. مجله معارف، مقاله: «استعمار فرانو»، غلامحسين زارعي‏نژاد، آبان 1387ش، شماره 60.

[25]. حجرات / 6.

[26]. الكافي، ج ‏2، ص 428.

[27]. تفسير نمونه، ناصر مكارم شيرازى و همکاران، دارالكتب الإسلاميه، تهران، چاپ اول، 1374 ش، ج ‏14، صص 405 - 406.

[28]. نور / 19.

[29]. الكافي، ج ‏2، ص 356.